મા ગુર્જરીના ચરણે…

[કૃષ્ણભાઈનું પ્રસ્તુત કાવ્ય પહેલી નજરે કંઈક રમૂજ પમાડે એવું જરૂર લાગે, પરંતુ ધ્યાનપૂર્વક વિચારતા પ્રત્યેક પંક્તિ પાછળ રહેલો કવિનો આક્રોશ આપણને સ્પર્શ્યા વગર રહી શકતો નથી. જમાના પ્રમાણે ચાલવાની દોડમાં વ્યક્તિ ન તો પોતે પોતાના ખોરાક પ્રત્યે સભાન છે કે ન તો પોતાના પહેરવેશ પ્રત્યે. ઘોંઘાટિયા બેસૂરા અવાજોને તે ‘સંગીત’ સમજી બેઠો છે. બસ, દુનિયાની સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા એ તો રાત-દિવસ દોડી રહ્યો છે. પોતાને શું પામવું છે અને ક્યાં જવું છે તેની કંઈ જ ખબર નથી – આ વ્યથાથી પીડાતું કવિહૃદય લખી ઊઠે છે કે ‘જાવ ફાસ્ટફૂડ ખાવ….’ આ સુંદર કાવ્ય રીડગુજરાતીને મોકલવા માટે કૃષ્ણભાઈનો (અમદાવાદ) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો +91 9426563388 અથવા krushnadave@yahoo.co.in પર સંપર્ક કરી શકો છો.].

લીમડાને આવી ગ્યો તાવ
લીમડાના દાદા ક્યે કહી કહી ને થાકી ગ્યો,
જાવ હજી ફાસ્ટફૂડ ખાવ.

ટી-શર્ટ ને જીન્સવાળી માંજરી બિલાડી ક્યે આપણને દૂધ નહીં ફાવે !
પીત્ઝા ને બર્ગરની આખ્ખી આ પેઢીને રોટલી ને શાક ક્યાંથી ભાવે ?
વર્ષોથી બોટલમાં કેદી થઈ સડતા એ પીણાને પીવો ને પાવ.
જાવ હજી ફાસ્ટફૂડ ખાવ.

અપ ટુ ડેટ કાગડા ને કાગડીયું માઈકમાં મંડી પડ્યા છે કાંઈ ગાવા !
કંઈ પણ ભીંજાય નહી એવા ખાબોચીયામાં નીકળી પડ્યા છો તમે ન્હાવા ?
કૂંપળના ગીત લીલા પડતા મૂકીને ગાવ રીમિક્સના ગાણાઓ ગાવ.
જાવ હજી ફાસ્ટફૂડ ખાવ.

કાન એ કંઈ થૂંકવાનો ખૂણો નથી કે નથી પેટ એ કંઈ કોઈનો ઉકરડો,
આપણા આ ચહેરા પર બીજાના નખ્ખ શેના મારીને જાય છે ઉઝરડો ?
માંદા પડવાનું પોસાય કદિ કોઈને’ય સાંભળ્યા છે ડૉક્ટરના ભાવ ?

લીમડાને આવી ગ્યો તાવ
લીમડાના દાદા ક્યે કહી કહી ને થાકી ગ્યો,
જાવ હજી ફાસ્ટફૂડ ખાવ.

મંગળવાર તેરમી મે,2008 ને વૈશાખ સુદ નોમ, 2064

આટલું જરા ભૂલશો નહીં—ઉમાશંકર જોશી મોતીનીઢગલી :1/લોકમિલાપ/પાનું29

તમે આગળ ઉપર હાઇકોર્ટો ધ્રુજાવો કે યુનિવર્સિટીના શિખર પર કળશ થઇને દીપી ઉઠો, ધારાસભા ગજવો કે મોટીમોટી મેદની ડોલાવો, ભારે અફસર થાઓ કે મહાપુરુષબની જાઓ, પણ ત્યારે આટલું કદી ભૂલશો નહીં કે–
તમે અહીં અત્યારે ભણો છો, એ અકસ્માત જ છે.તમે અહીં ભણો છો…. ને તમારી ઉંમરના ગોઠિયાઓ ખેતરે માળા પર ચડી પંખીડાં ઉડાડે છે, શહેરનાં કારખાનાંમાં બેવડ વળી જાય છે, વીશીઓના અંગીઠા આગળ શેકાય છે. અથવા તો મુંબઇની ચોપાટી પર પગચંપી કરે છે. કોઇ અકસ્માતથી તમે એને ઠેકાણે હોત, એ તમારે ઠેકાણે હોત…તો?
આગળઉપર જ્યારે તમે મોટા તિસ મારખાં બની જાઓ, ત્યારે પણ આટલું આ જરી ભૂલશો નહીં.અનેક લાલચો અને પ્રલોભનો હોય, પણ પેલાં વાંદરાએ મગરને કહેલું તેમ કહેજો કે,મારું કાળજું તો, અરે ત્યાં રહી ગયું-જ્યાં પેલાં કુમળાં બાળકો ટોયાં બની પંખી ઉડાડે છે, છાપાં વેચવા ફૂટપાથ પર દોડે છે, કપરી મજૂરીમાં ઘસાઇ જાય છે.

આવ રે બલા ! તારે ગળે વળગું ! /મીરા ભટ્ટ/જન્મભૂમિ પ્રવાસી/રવિવાર 11મી મે2008
જાણવા છતાં માણસ સામે ચાલીને વહોરી લે છે તેવી આ સદીની બલાનું નામ છે—મોબાઇલ. દેશી ભાષામાં ગાળ દેવી હોય હોય તો મ્હોં બળેલ ! પણ ગમે તે ગાળ દો, આમ માણસની સાઇકલ કરતાં પણ વધુ વ્યાપક પ્રમાણમાં એ જણે-જણે પહોંચી ગયો છે.
શરૂ શરૂનાં વર્ષોની વાત. બે કઠિયારણ માથા પર લાકડાંની ભારી લઇને સડક પરથી પસાર થઇ રહી હતી, ત્યાં સામેથી એક સાઇકલસવાર પોતાની ગરદન વાંકી રાખીને કશુંક બબડતો બબડતો પેલી બાઇઓ પાસેથી પસાર થયો. ઘડીક નવાઇપૂર્વક સામે જોઇ હસતાં હસતાં એક બહેન કહે,”કોઇ ગાંડો લાગે છે!” પણ આ ગાંડપણ હવે ઘરે ઘરે પહોંચી ગયું છે. મમ્મી-પપ્પા, પપ્પુ-સ્વીટી સૌ માટે અલાયદો મોબાઇલ ! સૌના ચંપલ જુદા એમ મોબાઇલ પણ જુદા જ જોઇએ ને ! ભલે ભાઇ ભલે વાપરો મોબાઇલ, પરંતુ એની સામે ચેતવણીના જે સૂર આવેચી તેને કાન માંડીને સાંભળશો ને? કે તે માટે ખાસ મોબાઇલ ફોન જોડવો પડશે? આ કોઇ મારા ખિસ્સાની વાત નથી, એપોલો મેડિકલ ટીમે બહાર પાડેલી હકીકત છે.અને એણે વિનંતી કરી છે કે મહેરબાની કરીને આ ઉપયોગી માહિતીને ચોમેર ફેલાવો. આ ઉપરાંત હું પત્રકાર પણ ખરી એટલે આ પ્રચારિયો લેખ લખવા કલમ ઉપાડી છે. તમે પણ કલમ-કાગળ હાથમાં લઇને જ આ સૂચનાઓ વાંચો ! (1) કટોકટી વેળાએ – તમે કવરેજ એરિયાના મોબાઇલ નેટવર્કથી બહાર હો અને અચાનક કોઇ કટોકટી સર્જાય તો 112 નંબર પર ડાયલ કરો, તો તમારો સંદેશો પહોંચી જશે. ખૂબી તો એ છે કે મોબાઇલનું કીપેડ બંધ હશે તો પણ 112 નંબર તો લાગશે જ લાગશે. અબી હાલ જ નંબર દબાવી જુઓ ને !-112 (2) તમે તમારી ગાડીની ચાવી ગાડીમાં જ ભૂલી ગયાછો અને વધારાની ચાવી ઘેર પડી છે, તો ઘેર કોઇને પણ સેલફોન પર બોલાવો. તમારી ગાડીના દરવાજાથી એક ફૂટ દૂર ઊભા રહીને ઘરના માણસને મોબાઇલને છેડેથી પકડીને અનલોકડ બટન દાબવા કહો. તરત જ ગાડીના બારણાં ખૂલી જશે.અંતરનો કોઇ પ્રશ્ન જ નથી, માત્ર તમારા સ્વજન પાસે ગાડીનો રિમોટ નંબર જોઇએ. (3)ધરો કે ફોનની બેટરી ખલાસ થઇ રહી છે અને તમારું ચાર્જર તમારી પાસે નથી અને તમે કોઇ મહત્ત્વના ફોનની પ્રતીક્ષામાં છો, તો નોકિયા મોબાઇલ પાસે આનો વિશેષ નુસખો ચી. 3370# પર દબાવો અને તમારા ફોનમાં પચાસ ટકા વીજળીનો વધારો થશે. એમાં પેલો ફોન આવી જાય તો ભયો ભયો .આ છે આરક્ષિત પાવર.જ્યારે ચાર્જ કરશો ત્યારે ફરી પાછો આ વપરાયેલો પાવર પણ આરક્ષિત થઇ જશે. (4)તમારો ફોન ચોરાઇ ગયો છે અને હવે તેને કામ કરતો બંધ કરવો છે, તો આ નંબર પર આંગળી દબાવો.#06# તમારા પડદા પર A-15 નંબર દેખાશે. તમારો આ ખાસ નંબર છે, એને ક્યંક લખી રાખો. તમારો ફોન જ્યારે ચોરાઇ જાય ત્યારે તમારા દુકાનદારને ફોન કરીને આ કૉડ નંબર જણાવો. એ લોકો તમારા મોબાઇલને એ રીતે નકામો કરી નાખશે કે ચોરનાર સીમ કાર્ડ બદલાવી નાખે તો પણ તમારો ફોન સાવ નકામો થઇ જઇ માથે પડશે. તમને ફાયદો કશો નહીં, બસ, સામાવાળાને અંગૂઠો બતાવવાની એક તક મળશે ! (5)મોબાઇલ પકડવાની રીત:કોઇને નંબર લગાડો ત્યરે જ્યાં સુધી સામેથી અવાજ ન સંભળાય ત્યાં સુધી મોબાઇલને તમારા કાનને અડાડશો નહીં, કારણકે જ્યારે બટન દબાવો છો ત્યારે સૌથી વધારે પાવર વપરાય છે, જે છે: 2watts= 33 dpi. તમારે આ મેસેજ સાંભળવાનો છે.’તમારા મગજને બચાવો.’ મોબાઇલ વાપરો ત્યારે ડાબા કાનનો ઉપયોગ કરો, કારણ ખબર છે ને? તમારું હ્રદય ડાબી બાજુ, પણ તમારું મગજ જમણી બાજુ છે. એટલે એને બચાવી લેવા આટલી અસ્પૃશ્યતા તમારે કેળવી લેવી પડશે. છેલ્લે એક ખાનગી વાત કહી દઉં ? સ્વજનોના ખૂબ આગ્રહ છતાં હજુ સુધી મેં મારો અંગત મોબાઇલ વસાવ્યો નથી, બસ, બીજાના મોબાઇલ પર ફોન આવે ત્યારે સલામત અંતર રાખી વાત કરી લઉં.રાતે તો કદીય ઓશીકા નીચે કે અડ્ખે –પડખે કોઇ મોબાઇલ કે કોઇ કોર્ડલેસને ડોકાવા ન દઉં ! બલા જેટલી આઘી, તેટલા સુખી ! પણ લોકોને બલા સામે ચાલીને ગળે વળગાડવાની હોંશ થાય છે તેનું શું ? એટલે ઉપરની વાતોમાં કેટલો વિશ્વાસ રાખવો તે તમે જાણો ! આપણે તો કહીને છુટ્ટા !

પ્રિય મિત્રો,
આપ સૌ ટી વી પર ગુજરાતી ચેનલોના કાર્યક્રમો જોતા જ હશો,
અમારો આપણા ભાઇ બહેનોને આ કાર્યક્ર્મો અંગે એક કે બે દિવસ અગાઉથી માહિતિ બ્લોગ અથવા ઇ-મૈલ દ્વારા આપવાનો ઇરાદો છે,
મારી જાણ મુજબ ગુજરાતીમાં (1) અમદાવાદ દુરદર્શન (2) ઝી-ટી વી તેમજ (3)ઇ-ટીવી ગુજરાતી તથા હાલમાં નવી શરૂ થયેલી ટીવી 9 આમ ચાર ચેનલો ગુજરાતીમાં પ્રસારણ કરે છે.આ સિવાય બીજી કોઇ ગુજરાતી ચેનલો હોય તો જાણ કરવા વિનંતિ
આ ચેનલોના ક્યા ક્યા કાર્યક્રમ તમને ગમે છે, તે કયા ક્યા વારે અને કયા ક્યા સમયે પ્રસારિત થાય છે એની જાણ કરશો તો અમારું કાર્ય થોડું સરળ થશે
આભાર
ગોપાલ
09898792836

શનિવાર, ત્રીજી મે,2008 ને ચૈત્ર વદ તેરસ 2064

રહસ્ય/એફ.એલ.લ્યૂકસ મોતીની ઢગલી:1/લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ/પાનું 28

ચીનમાં એક જમાનામાં એક એવું કુંટુંબ વસતું હતું કે જેની નવ-નવ પેઢીઓ સુધી સાસરે જતી દીકરીઓ સિવાય બીજું કોઇ જ કુટુંબીજન ઘર છોડીને ચાલ્યું ગયું નહોતું. આવા સુખી ગૃહજીવનની ખ્યાતિ ફેલાતી ફેલાતી શહેનશાહ સુધી પહોંચી.આ વાતનું રહસ્ય જાણી લાવવા એમણે કાસદ મોકલ્યો. કુટુંબના વડદાદાજીએ લંબો કઅગળ અને પીંછી લઇને ચીની ચિત્ર-લિપિમાં અનેક શબ્દો આલેખ્યા અને પોતાનો ઉત્તર શાહી દૂતને સોંપ્યો. પછી શહેનશાહે પોતે જ્યારે એ પત્ર-ફીંડલું ઉખેળ્યું, ત્યારે તેની પર બીજું કાંઇ નહિપણ “ધીરજ” માટેનું ચિત્ર-પ્રતીક એકસો વાર આલેખાયેલું નિહાળ્યું.
શનિવાર, ત્રીજી મે 2008 ને ચૈત્ર વદ તેરસ 2064

“તે ચૂકવીને આવીશ”/મનુભાઇ પંચોળી “દર્શક”

મોતીની ઢગલી:1/લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ/પાનું 9
મારા પિતાજી ગુજરી ગયા, તે વખતે મારાં બાને મેં કહ્યું,” બા, હવે તમે આંબલા આવો; અહીં એકલાં રહેવું નહીં ફાવે.” બા કહે:”હજુ અહીં રહેવું પડે તેમ છે. તારા બાપુજી દાણાવાળાની દુકાનેથી જે કાંઇ લાવતા, તેમાં 70-80 રૂપિયા ચૂકવવાના બાકી છે; તે ચૂકવીને હું આવીશ.” મેં કહ્યું,”એ કઇ મોટી વાત છે? હું સાંજે એની દુકાને જઇને રકમ ભરી આપીશ.” મારી બા કહે, “એમ ન થાય, એ પૈસા તો મારે જ ભરવા જોઇએ; એ તો હું વેંત કરીશ.” હું જાણતો હતો કે ઘરમાં કાંઇ નથી.મારા બાપુજીને 20-22 રૂપિયા પેંશન મળતું.એમાં પોતાનું ચલાવતા ને દીકરીઓ-ભાણેજડાંને ટાણેટચકે સાચવતા.મેં કહ્યું,”બા, તું ક્યાંથી ભરીશ?મરનારના વારસ તરીકે તેનું આ બધું દેણું હું ભરી આપીશ.” બા બોલ્યાં,”તું વારસ,ને ભરે તે વાત સાચી.પણ આ તો હું જ ભરીશ.તું માથાઝીંક ન કર.” તે ન જ માન્યાં.ત્રણ મહિને દેણું ભર્યું. કેવી રીતે કમાયં હશે?બાંધણી બંધી હશે?ભગવાન જાણે !પણ પોતાની જાતકમાણીથી દેણું ભર્યું;પછી જ અંબલા આવ્યાં.

શનિવાર, ત્રીજી મે 2008 ને ચૈત્ર વદ તેરસ 2064

“તે ચૂકવીને આવીશ”/મનુભાઇ પંચોળી “દર્શક”

મોતીની ઢગલી:1/લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ/પાનું 9
મારા પિતાજી ગુજરી ગયા, તે વખતે મારાં બાને મેં કહ્યું,” બા, હવે તમે આંબલા આવો; અહીં એકલાં રહેવું નહીં ફાવે.” બા કહે:”હજુ અહીં રહેવું પડે તેમ છે. તારા બાપુજી દાણાવાળાની દુકાનેથી જે કાંઇ લાવતા, તેમાં 70-80 રૂપિયા ચૂકવવાના બાકી છે; તે ચૂકવીને હું આવીશ.” મેં કહ્યું,”એ કઇ મોટી વાત છે? હું સાંજે એની દુકાને જઇને રકમ ભરી આપીશ.” મારી બા કહે, “એમ ન થાય, એ પૈસા તો મારે જ ભરવા જોઇએ; એ તો હું વેંત કરીશ.” હું જાણતો હતો કે ઘરમાં કાંઇ નથી.મારા બાપુજીને 20-22 રૂપિયા પેંશન મળતું.એમાં પોતાનું ચલાવતા ને દીકરીઓ-ભાણેજડાંને ટાણેટચકે સાચવતા.મેં કહ્યું,”બા, તું ક્યાંથી ભરીશ?મરનારના વારસ તરીકે તેનું આ બધું દેણું હું ભરી આપીશ.” બા બોલ્યાં,”તું વારસ,ને ભરે તે વાત સાચી.પણ આ તો હું જ ભરીશ.તું માથાઝીંક ન કર.” તે ન જ માન્યાં.ત્રણ મહિને દેણું ભર્યું. કેવી રીતે કમાયં હશે?બાંધણી બંધી હશે?ભગવાન જાણે !પણ પોતાની જાતકમાણીથી દેણું ભર્યું;પછી જ અંબલા આવ્યાં.

ગુરૂવાર,પહેલી મે 2008,(ગુજરાત સ્થાપના દિવસ) ચૈત્ર વદ એકાદશી 2064

ચારણ –કન્યા/ઝવેરચંદ મેઘાણી/સોના-નાવડી/પાનું 168

સાવજ ગરજે ! વનરાવનનો રાજા ગરજે
ગીરકાંઠાનો કેસરી ગરજે ઐરાવતકુળનો અરિ ગરજે
કડ્યપાતળિયો જોધ્ધો ગરજે
મોં ફાડી માતેલો ગરજે
જાણે કો જોગંદર ગરજે
નાનો એવો સમદર ગરજે !
ક્યાં ક્યાં ગરજે?
બાવળનાં જાળાંમાં ગરજે
ડુંગરના ગાળામાં ગરજે
કણબીના ખેતરમાં ગરજે
ગામ તણા પાદરમાં ગરજે
નદીઓની ભેખડમાં ગરજે
ગિરિઓની ગોહરમાં ગરજે
ઊગમણો આથમણો ગરજે
ઓરો ને આઘેરો ગરજે
થર થર કાંપે !
વાડામાંવાછડલાં કાંપે
કૂબામાં બાળકડાં કાંપે
મધરાતે પંખીડાં કાંપે
ઝાડ તણાં પાંદડલાં કાંપે
પહાડોના પથ્થર પણ કાંપે
સરિતાઓનાં જળ પણ કાંપે
સૂતાં ને જાગંતાં કાંપે
જડ ને ચેતન સૌએ કાંપે
આંખ ઝબૂકે !
કેવી એની આંખ ઝબૂકે !
વાદળમાંથી વીજ ઝબૂકે
જોટે ઊગી બીજ ઝબૂકે
જાણે બે આંગાર ઝબૂકે હીરાના શણગાર ઝબૂકે જોગંદરની ઝાળ ઝબૂકે વીર તણી ઝંઝાળ ઝબૂકે ટમટમતી બે જ્યોત ઝબૂકે સામે ઊભું મોત ઝબૂકે
જડબાં ફાડે !
ડુંગર જાણે ડાચાં ફાડે !

જોગી જાણે ગુફા ઉઘાડે !
જમરાજાનું દ્વાર ઉઘાડે !
પૃથ્વીનું પાતાળ ઉઘાડે !
બરછી સરખા દાંત બતાવે
લસ !લસ ! કરતી જીભ ઝુલાવે.
બહાદર ઊઠે !
બડકંદાર બિરાદર ઊઠે
ફરસી લેતો ચારણ ઊઠે
ખડ્ગ ખેંચતો આહીર ઊઠે
બરછી ભાલે કાઠી ઊઠે
ઘર ઘરમાંથી માટી ઊઠે
ગોબો હાથ રબારી ઊઠે
સોટો લઇ ઘરનારી ઊઠે
ગાય તણા રખવાળો ઊઠે
દૂધમલા ગોવાળો ઊઠે
મૂછે વળ દેનારા ઊઠે
ખોંખારો ખાનારા ઊઠે
માનું દૂધ પીનારા ઊઠે
જાણે આભ મિનારા ઊઠે
ઊભો રે’જે !
ત્રાડ પડી કે ઊભો રે’જે !
ગીરના કુત્તા ઊભો રે’જે !
કાયર દુત્તા ઊભો રે’જે !
પેટભરા ! તું ઊભો રે’જે !
ભૂખમરા !તું ઊભો રે’જે !
ચોર-લૂંટારા ઊભો રે’જે
ગા-ગોઝારા ઊભો રે’જે !
ચારણ-કન્યા !
ચૌદ વરસની ચારણ-કન્યા
ચૂંદડિયાળી ચારણ-કન્યા
શ્વેતસુંવાળી ચારણ-કન્યા
બાળી ભોળી ચારણ-કન્યા
લાલ હીંગોળી ચારણ-કન્યા
ઝાડ ચડંતી ચારણ-કન્યા
પહાડ ઘુમંતી ચારણ-કન્યા
જોબનવંતી ચારણ-કન્યા
આગ-ઝરંતી ચારણ-કન્યા
નેસ-નિવાસી ચારણ-કન્યા
જગદમ્બા-શી ચારણ-કન્યા
ડાંગ ઊઠાવે ચારણ-કન્યા
ત્રાડ ગજાવે ચારણ-કન્યા
હાથ હિલોળી ચારણ-કન્યા
પાછળ દોડી ચારણ-કન્યા

ભયથી ભાગ્યો !
સિંહણ, તારો ભડવીર ભાગ્યો
રણમેલીને કાયર ભાગ્યો
ડુંગરનો રમનારો ભાગ્યો
હાથીનો હણનારો ભાગ્યો
જોગીનાથ જટાળો ભાગ્યો
મોટો વીર મુછાળો ભાગ્યો
નર થઇ તું નારીથી ભાગ્યો
નાનકડી છોડીથી ભાગ્યો !
**1928 ગીરમાં તુલસીશ્યામની નજીક ચારણોનો એક નેસ છે.ત્યાંની હીરબાઇ નામની એક ચૌદ વરસની ચારણ-કન્યાએ એકલીએ પોતાની વાછડીનું માંસ ચાખવા ન દેતાં લાકડી વતી હાંકી મૂક્યો હતો. ”તુલસી શ્યામથી બે ગાઉ અમે ખજૂરીને નેસડે હતા. ત્યાં રીડ થઇ. સાવજ ડણક્યો. હાકોટા થાવા માંડ્યા.રોળકોળ વેળા થઇ હતી. ખાડું –ધણ ઝૂંપડે આવતાં હતાં.તેમાંથી હીરબાઇ કરી એક ચારણ બાઇની વોડકીને સાવજે પાદરમાં જ પાડી, અમે બધાં દોડ્યા.વીસેક જણ હતા. જ્યાં ધાર માથે ચડ્યા ત્યાં તો હીરબાઇ ક્યારની યે ત્યાં પહોંચી ગઇ હતી. મરેલી વોડકી પર એ ચારણ-કન્યા ચડીને સાવજ સામે સોટો વીંઝતી હતી.સાવજ બે પગે સામો થઇ હોંકારા કરતો હતો. બાઇ સાવજના ફીણથી નાહી રહી,પણ ગાયને ચારણી બાઇએ સાવજને ખાવા ન દીધી…. એ વખતે ‘ચારણૅ-કૅણ્યૅઍ’ ગીત મેઘાણીભાઇ કાગળ-કલમ સિવાય રચીને ગાવા લાગ્યા. એમનું શરીર જાગી ઊઠ્યું. આંખો લાલ ધ્રમેલ ત્રાંબા જેવી થઇ ગઇ. એ પણ સાવજ તરફ દોડવા લાગ્યા.અમે એમને માંડમાંડ પકડી રાખેલા”(દુલા કાગ)

ત્રીસમી એપ્રિલ2008 ને બુધવાર,ચૈત્ર વદ નોમ2064

નવી વર્ષા//કવિવર રવીંદ્રનાથ//અનુવાદ:ઝવેરચંદ મેઘાણી//સોના-નાવડી//પાનું:325

મોર બની થનગાટ કરે.
મન મોર બની થનગાટ કરે. ઘનઘોર ઝરે ચંહુ ઑર,
મારું મન મોર બની થનગાટ કરે.
બહુ રંગ ઉમંગનાં પીંછ પસારીને
બાદલસું નિજ નેનન ધારીને
મેઘમલાર ઉચારીને આકુલ પ્રાણ
કોને કલ-સાદ કરે.
મન મોર બની થનગાટ કરે.
ઘર ઘરર ઘરર મેઘઘટા ગગને ગગને ગરજાટ ભરે ગુમરી ગુમરી ગરજાટ ભરે.
નવે ધાન ભરી સારી સીમ ઝૂલે, નદીયું નવજોબન ભાન ભૂલે,
નવ દીન ક્પોતની પાંખ ખૂલે.
મઘરા મઘરા મલકાઇને મેડક મેહસું નેહસું બાત કરે.
ગગને ગગને ગુમરાઇને પાગલ મેઘઘટા ગરજાટ ભરે.
નવમેઘ તણે નીલ આંજણીએ મારાં ઘેઘૂર નેન ઝગાટ કરે મારાં લોચનમાં મદઘેન ભરે.
મારો પ્રાણ કરી પુલકાટ ગયો પથરાઇ સારી વનરાઇ પરે,
ઓ રે !મેઘ આષાઢીલો આજ મારે દોય નેન નીલાંજન-ઘેન ભરે.
ઓલી કોણ કરી લટ મોકળીયું
ખડી આભ-મહોલ અટારી પરે
ઊંચી મેઘ-મહોલ અટારી પરે !
અને ચાકચમૂર બે ઉર પરે પચરંગીન બાદલ-પાલવડે કરી આડશ કોણ ઊભેલ અરે !
ઓલી વીજ કેરે અંજવાસ નવેસર રાસ લેવા અંકલાશ ચડે,
ઓલી કોણ પયોધર સંઘરતી વિખરેલ લટે ખડી મે’લ પરે !
નદી-તીર કેરાં કૂણાં ઘાસ પરે પનિહાર એ કોણ વિચાર કરે, પટકૂળ નવે પાણી-ઘાટ પરે !

એની સૂનમાં મીટ સમાઇ રહી, એની ગાગર નીર તણાઇરહી, એને ઘેર જવા દરકાર નહીં.
મુખ માલતીફૂલની કૂંપળ ચાવતી કોણ બીજા કેરું ધ્યાન ધરે !
પનિહાર નવે શણગાર નદી કેરે તીર ગંભીર વિચાર કરે !
ઓલી કોણ હિંડોળ ચગાવત એકલ ફૂલ બકુલની ડાળ પરે, ચકચૂર બની ફૂલ-ડાળ પરે !
વિખરેલ અંબોડાનાઅળ ઝૂલે, દિયે દેહ-નીંડોળ ને ડાળ હલે.
એની ઘાયલદેહના છાયલ-છેડલા આભ ઊડી ફરકાટ કરે,
ઓલી કોણ ફંગોળ લગાવત એકલ ફૂલ બકુલની ડાળ પરે !
મોર બની થનગાટ કરે આજે મોર બની થનગાટ કરે.
તમરાંને સ્વરે કાળી રાત ધ્રુજે,
નવ બાદલને ઉર આગ બૂઝે,
નદીપૂર જાણે વનરાજ ગુંજે. હડૂડાટ કરી, સારી સીમ ભરી, સરિતા અડી ગામની દેવડીએ,
ઘંઘોર ઝરે ચહું ઑર,
મારું મન મોર બની થનગાટ કરે.
મનમોર બની થનગાટ કરે.

ઉચ્ચ મસ્તક// ઝવેરચંદ મેઘાણી//સોના-નાવડી//પાનું62

મા સર્વથી વ્હાલું તને હો ઉચ્ચ મસ્તક !
બેડી, રસી, ફાંસી ભલે હો, ઉચ્ચ મસ્તક !
ભૂખી અને પ્યાસી ભલે હો, ઉચ્ચ મસ્તક!
મે’ણાં જૂઠાણાંની ઝડી હો, ઉચ્ચ મસ્તક!
કૂડની કલેજે શારડી હો, ઉચ્ચ મસ્તક !
કરવા ખુલાસા થોભતી ના, ઉચ્ચ મસ્તક !
બેબાકળી બિલકુલ થતી ના, ઉચ્ચ મસ્તક !
(ટૂંકુ પણ સચોટ કાવ્ય)

રવિ સમ તેજ રાશિને,
ઉદયને અસ્ત આવેછે.
શશી સમ શાંત રેખા પણ,
વધીને ક્ષીણ થાયે છે.
સમંદરના તરંગોને પણ
ભરતી ઓટ આવે છે,
રડે શાને ઓ માનવ તું,
સુખો દુઃખ લઇને આવે છે.
અજ્ઞાત