chak dhoom dhoom

ચક ધૂમ ધૂમ.. ચક ધૂમ ધૂમ ધૂમ
ક્લાસરૂમમે મચ ગઈ ધૂમ
ટીચર ગયે છુટ્ટીપે તો lets play મસ્તી કી Tune

લેશન બેશન છોડ કે મસ્તીમે હમ ખો જાયે
ચંદુ કે ચશ્મે પહન કે ટીચર હમ બન જાયે

કાગજ કા હમ બોલ બનાયે ફૂટ રુલ કા બેટ
બ્લેક બોર્ડ પે આઓ બનાયે પ્રિન્સીપાલ કે સ્કેચ
ચક ધૂમ….

મુક્શીલ સે મીલતા એ મૌકા મીલકર શોર મચાયે
આજ યહા કે હમ તો રાજા કિસસે હમ ઘભરાયે

દેખો ધ્યાન સે દુર દુર તક ટીચર જો આ જાયે
ઉલટી બુક મે છુપા કે સર અચ્છે બચ્ચે બન જાયે
ચક ધૂમ …

– રૂપાંગ ખાનસાહેબ

Advertisements
Posted in miscellenous

કાવ્ય-યાત્રા/ઉદયન ઠક્કર/ તારો કાગળ મળ્યો—ગોળ ખાઈને સૂરજ ઉગે, એવો દિવસ ગળ્યો

J.pr.1412018

જન્મભૂમિ-પ્રવાસી 14/01/2018 મધુવન પૂર્તિ/પાનું: 4

કાવ્ય-યાત્રા/ઉદયન ઠક્કર/09820086458

તારો કાગળ મળ્યો—ગોળ ખાઈને સૂરજ ઉગે, એવો દિવસ ગળ્યો

કાલે

કાલે એ અહીંયા આવશે-આ કહેણ લખી મોકલાવ્યું છે.

પોતે જાતે લખેલો કાગળ-

એ કાગળ અત્યારે ડ્રોઅરમાં રાખ્યો છે.

(કોઈપણ ઘડીએ ખોલીને ફરી પાછો વાંચી શકીશ.)

નૃત્યની ગતિ જેવો આકર્ષક એના હાથનો કાગળ,

મોટા મોટા અક્ષરો એકબીજાના દેહ પર ઢળી રહ્યા છે,

મોટી મોટી રેખાઓ,–પણ કાગળ ખૂબ જ નાનો.

આખો પૂરોય નથી કર્યો, લખ્યું છે ફક્ત એનું નામ–

તે પણ બે અક્ષરનું–

રસ્તા પર ઘોડાગાડીનો અવાજ,

પછી ચાબુકનો ફટકો,

થોડીક  વારની શાંતિ –પાછો પૈડાંનો ઘરઘરાટ,

ઘોડાના દાબડાઓ તબડક તબડક…

તેનાથી યે વધુ ચોખ્ખો લાકડાના દાદર પર

એનાં પગલાંનો અવાજ,

નજીક—વધુ નજીક –દ્રુતગતિ—ઉતાવળાં પગલાં

ઉતસુક હાથનો ધક્કો-બંધ દરવાજો ઊઘડે છે.

પહેલાં એનાં ફૂલોની સુગંધ –પવન  એને ચાટી ગયો છે.

પછી એના કેશનો પમરાટ

એક સોનાની કુંવરી આવીને મારી કોટે વળગે છે,

વેરી જાય છે આંખે –મોઢે –હોઠે ઢગલો એક સોનું;

પછી ગળે લપટાયેલા મોગરાના ફૂલ જેવા

હાથની કોમળ હૂંફ, દશ પરીઓની જેમ ફરે છેધશ આંગળીઓ

મારી છાતી પર.

‘કાલે જો એ નહિ આવે તો !’

કાલ- એતો આજ નથી;

આજે તો એનો કાગળ આવ્યો છે—

જોવો છે? ડ્રોઅરમાં છે,

એના હાથે લખાયેલો કાગળ

મોટા-મોટા અક્ષર-પણ કાગળ ખૂબ નાનો-ચબરખી જ.

મોટી મોટી રેખાઓ એકબીજાના કાનમાં કહી રહી છે-

કાલે એ આવશે.

હજી તો સાંજ પડી છે-આખીરાત—પછી સવાર થશે !

કાલે એ આવશે.

–બુદ્ધદેવ બસુ

(બંગાળીમાંથી અનુવાદ: નલિની માડગાંવકર,: ટૂંકાવીને)

ટાગોરની અસરથી મુક્ત થઈને લખનારા બુદ્ધદેવ બસુ( 1908—1974) બંગાળીના અગત્યના કવિ છે. મુગ્ધાવસ્થાના પ્રણયનું આ કાવ્ય છે. નાયિકાએ પત્ર મોકલ્યોછે, ‘કાલે હું આવીશ.’કાવ્યનો નાયક માની નથી શકતો. તેમા મુખેથી ઉદ્ ગાર  સરી પડે છે, ‘પોતે જાતે લખેલો કાગળ’આવો કીમતી કાગળ મેજ પર ન રખાય—કોઈ જોઈ જાય તો? કશે ઊડી જાય તો? માટે ડ્રોઅરમાં સરકાવી દે છે. કાવ્યનાયકને અક્ષરો(નાયિકાની જેમ? ) નર્તન કરતા લાગે છે. ત્રાંસા અક્ષરો ‘એકબીજાના દેહ પર ઢળે’છે. મનો વૈજ્ઞાનિક  ફ્રોઈડનો સિદ્ધાંત જ સમજવું .સ્ત્રીને લાગણી પ્રકટ કરતાં સંકોચ થાય, માટે ‘કાગળ ખૂબ જ નાનો’ છે. પત્ર પૂરોય નથી કર્યો, પારકાંની નજરથી બચીને ઉતાવળે લખ્યો હશે.

સ્ત્રીઓનાં નામ ઝાઝે ભાગે બે અક્ષરનાં હોય. નાયિકાનાં નામને અપ્રકટ રાખીને કવિએ કળા સંયમ જાળવ્યો છે.

કાવ્યનાયકને શું સંભળાય છે? ‘ઘોડાગાડીનો અવાજ, ‘ ‘ચાબુકનો ફટકો,’ ‘શાંતિ,’ ‘પૈડાનો ઘરઘરાટ, ’ ‘તબડક તબડક…’(સંપૂર્ણ શ્રાવ્ય અનુભવ કરાવાયો છે. ) આનાથીયે વધુ ચોખ્ખો સંભળાય છે(આવતીકાલે થનારો) નાયિકાનાં પગલાંનો અવાજ, તેના સામીપ્યનો અવાજ, કાવ્યનાયકની કલ્પના હવે કામે લાગે છે—નાયિકાની વેણીનાં ફૂલો, ફરફરતા કેશ, તેનું કોટે વળગવું, છાતીએ ધશ પરીઓનું હરવું-ફરવું… ‘સુગંધને ચાટતો પવન’—કવિ અહીં ઘ્રાણેંદ્રિયને સ્થાને સ્વાદેંદ્રિય પ્રયોજે છે. (જેને ‘ઈન્દ્રિયવ્યત્યય’કહે છે. ) એમ કરવાથી નાયકના પ્રેમભાવની ઉત્કટતા વરતાય છે. પ્રેમમાં પડેલાને અમંગળ શંકાઓ પણ થાય. નાયક ‘એ નહીં આવે તો?’ના વિચારે ઉદ્વિગ થાય છે.

જોકે તે ઉદાસી ખંખેરી નાખે છે, ‘આજનો લહાવો લીજિએ રે, કાલ કોણે દીઠી છે ! પ્રેમનો પુરાવો પત્રરૂપે ડ્રોઅરમાં પડ્યો છે. નાયક વાચકને પડકાર ફેંકે છે,’ ‘જોવો છે? ઉમંગના અતિરેકમાં પહેલની વાતો ફરી ફરી કરે છે, ’ ‘મોટા મોટા અક્ષર-પણ કાગળ ખૂબ નાનો—મોટી મોટી રેખાઓ.’

અક્ષરો જીવત થઈને એક બીજના કાનમાં કહી રહ્યા છે, ‘કાલે એ આવશે.’આ જીવંત કવિતા છે.

‘એક દિવસ તને…કલકતા ’ પુસ્તકમાં નલિની માડગાંવકરે બંગાળી કાવ્યોના ગુજરાતી અનુવાદો કર્યા છે, આ કાવ્ય તેમાંથી લેવાyu છે.

(શીર્ષક પંકતિ: મુકેશ જોષી)

====================================================

Posted in miscellenous

  • હાસ્ય રસ માણો.

જસબિંદર : મે તેરે સે એક સાલ બડી હૂં

ઇસલિએ તેરે સાથ શાદી નહી કર સકતી.

બંટા : કોઇ બાત નહીં, મેં અગલે સાલ

તુમસે શાદી કરુંગા….

સંતા મોં ખાલી ટ્યુબલાઇટ સામે ઊભો

હતો.

કેમ ?

કારણ કે ડૉક્ટર સલાહ આપી હતી કે

‘Today’s dinner should be light.’

સંતાસિંહ દરેક સ્ટેશને ઊતરીને પછીના

સ્ટેશનની ટિકિટ ખરીદતા હતા. સામેની સીટમાં

બેઠેલા મગને પૂછ્યું ‘તમે કેમ આમ દરેક સ્ટેશને

ટિકિટ ખરીદો છો ?’

સંતાસિંહ જવાબ આપ્યો : ‘ડૉક્ટરે મને

લાંબી મુસાફરી કરવાની ના પાડી છે.’

દુકાનદાર : આ મશીન તમારું 50% કામ

ઓછું કરી દેશે.

બંટાસિંહ : મને જરા બે મશીન આપશો ?

સંતાસિંહ : તમારી પાસે રંગીન ટી.વી. છે ?

દુકાનદાર : છે ને ભાઇ, જાતભાતના છે.

સંતા : મારા ઘરની દીવાલ સાથે મેરા થાય

એવું ઘેરા લીલા રંગનું આપજો ને જરા…

સંતા : તું ક્યારનો બેઠો નદીમાં ઇટો

કેમ ફેંકી રહ્યો છે ?

બંટા : હું એક રહસ્ય ઉકેલવા માટે આવું

કરી રહ્યો છું. તું જોં, આ ઇંટ લંબચોરસ છે ને ?

તો પછી આ પાણીમાં વમળ કેમ વર્તુળાકાર પેદ

થાય છે ?

સંતા અને બંટા કાર્માં બોંબ ગોઠ્વતા

હતા.

સંતા : યારા, અગર યે બોંબ અભી ફૂટ

જાએ તો ક્યા કરેગા ?

બંટા :પ તુ મુઝે ઇતના કચ્ચા ખિલાડી

માનત હૈ ? મૈં દૂસર બોંબ સાથ લાયા હૂં..

 

 

સંતાએ એક છોકરીને કહ્યું : રાત્રે મારા ઘરે

આવજે. કોઇ જ નહીં હોય.

ને છોકરી ગઇ, તો ખરેખર જ ઘરે તાળું

હતું. કોઇ જ નો’ તું !!

સંતા પાછળ એક કૂતરો દોડતો હતો. સંતા

હસતો જતો હતો. એની પાસેથી પસાર થનારે

પૂછ્યું : તમે આમ હસો છો ?

સંતા : મારી પાસે હવે એરટેલનું નેટવર્ક છે,

તોય આ હચવાળા પીછો નથી છોડતા એટલે હસું

નહીં તો શું કરું ?

બેંકમાં ખાતું ખોલાવવા ગયેલા સંતાસિંહ

ફોર્મ લઇ સીધા દિલ્હી ઊપડ્યા.

બોલો કેમ ?

કારણ કે ફોર્મમાં લખ્યું હતું : Fill up in Capital.

સંતાને એના સસરએ માર્યો કેમ ?

એની પત્નીને દીકરી આવી. ડૉક્ટરે સંતાને

SMS  કર્યો ‘મુબારક હો, આપ બાપ બન ગયે’

અને સંતાએ એ SMS  બાકીના બધાને

ફોરવર્ડ કરી દીધો !!

 

 

Posted in miscellenous

સાચો ઇસ્લામ ક્યાં છે ? 

પુસ્તક:-મઝહબ હમેં સિખતા

આપસમેં પ્યાર કરના

લેખક :- ડો. મહેબૂબ દેસાઇ

સાચો ઇસ્લામ ક્યાં છે ?

       સ્લામમાં નમાઝનું અત્યંત મહત્વ છે. પાંચ વખતની નમાઝ ઇસ્લામમાં ફરજિયાત પઢવાનો આદેશ છે. એથી પણ વિશેષ પ્રાધાન્ય ઇસ્લામમાં માનવતાનું છે. એ વાત ક્યારેક વિસરાઇ જાય છે. ઇસ્લામમાં ગરીબને મદદ કરવી, બીમારની સેવા કરવી અને ભૂખ્યાને  ભોજન આપવાનું કાર્ય ખુદાની ઇબાદત જેટલું જ મહત્વનું છે. કુરાન-એ-શરીફમાં અને મોહંમદ સાહેબના ઉપદેશોમાં તેનો વારંવાર ઉલ્લેખ થયો છે.

એક વાર મોહંમદ સાહેબ તેમના સહાબીઓ(અનુયાયીઓ) સાથે વાતો કરી રહ્યા હતા. મોહંમદ સાહેબ (સ.અ.વ.)એ ફરમાવ્યું,

“મૃત્યુ પછી અલ્લાહ પૂછશે, એ બંદા, હું બીમાર હતો અને તું મને જોવા કે મારી સેવા કરવા ન આવ્યો.”

બંદો કહેશે, “એ મારા રબ હું જોવા કેવી રીતે આવી શકું ? આપ તો સારા જહાનના માલિક છો.”

અલ્લાહ ફરી ફરમાવશે, “એ બંદા, મેં તારી પાસે ભોજન માંગ્યું હતું અને તેં મને ભોજન નહોતું આપ્યું.”

બંદો કહેશે, “એ મારા રબ આપ તો આખી દુનિયાના માલિક છો. હુ& આપને ભોજન કેવી રીતે આપી શકું.”

અલ્લાહ ફરી પૂછશે, “એ બંદા, મેં તારી પાસે પાણી માંગ્યું હતું. અને તેં મને પાણી નહોતું આપ્યું.”

બંદો કહેશે, એ મારા ખુદા, હું આપને પાણી કેવી રીતે આપી શકું ? આપ તો આખી દુનિયાના માલિક છો.”

પછી અલ્લાહ જવાબ આપશે, “શું તને ખબર ન હતી કે મારો એક બંદો બીમાર હતો ? તું તેને જોવા કે તેની સેવા માટે ન ગયો. શું તને ખબર ન હતી કે મારા એક બંદાએ તારી પાસે ભોજન માંગ્યું હતું ? અને તેં એને ભોજન આપ્યું ન હતું. શું તને ખબર ન હતી કે તું તેને ભોજન આપત તો મને એની સાથે જોત. મારા એક બંદાએ તારી પાસે પાણી માંગ્યું અને તેં એને પાણી ન આપ્યું. જો તું એને પાણી આપત  તો ખરેખર તું મને તેની સાથે જોત. મારો એક બંદો બિમાર હતો. જો તું તેને જોવા કે સેવા કરવા ગયો હોત તો તું મને તેની સાથે જોત.”

આપ, ખુદાને પામવા માત્ર નમાઝને માત્ર પ્રાધાન્ય આપતા ઇસ્લામના અનુયાયીઓ માટે આમાં મોટો સબક છે. ખુદાને પામવાનું એક અન્ય માધ્યમ માનવ સેવા છે. અને એ ઇસ્લામના માનવીય સિદ્ધાંતોના મૂળમાં છે. દરેક મુસ્લિમને તે સમજવાની અને અન્યને સમજાવવાની તાતી જરૂર છે. તાજેતરમાં ઘટેલ એલ ઘટના પરથી પણ આ પ્રતિપાદિત થાય છે.

ભાવનગરની ઘાંચીવાડ મસ્જિદમાં જુમ્માની નમાઝ (શુક્રવારની બપોરની નમાઝ) ચાલુ હતી ત્યારે, ત્રીજી હરોળમાં નમાઝ પઢતા ખાલીદ સીદ્દીકભાઇ શેખ (ઉ. 39, ધંધો : ફ્રીજ રીપેરીંગ) શરીરમાં સુગર ઘટી જતાં અચાનક ચાલુ નમાઝે બેહોશ થઇ ઢળી પડ્યા. જો કે તેઓ દિવાલ પાસે હોવાને કારણે અન્ય નમાઝીઓને નમાઝમાં કોઇ ખાસ ખલેલ ન પડી. પણ બેહોશ ખાલીદના મોંમાંથી ફીણ નીકળતા હતા અને તેમની આંખો ચડી ગઇ હતી. છતાં કોઇ નમાઝીએ એ તરફ ધ્યાન ન આપ્યું. કદાચ નમાઝની ગંભીરતા અન્વયે તે સ્વીકારી લઇએ તો પણ એ પછીની ઘટના અત્યંત દુ:ખદ છે.

ફર્ઝ નમાઝ પૂર્ણ થયા પછી કેટલાક મુસ્લિમોએ બેહોશ ખાલીદભાઇને ઊંચકીને વઝુ કરવાના હોજ પાસે મૂકી દીધા. ખાલીદભાઇ બેહોશ હાલતમાં લગભગ વીસેક મિનિટ હોજ પાસે પડ્યા રહ્યા. પણ કોઇએ તેમની દરકાર કરવાની તસ્દી સુધ્ધાં લીધી નહિ. આટલું ઓછું હોય તેમ સુન્નત નમાજો પૂર્ણ થયાં, કેટલાક માણસોએ ખાલીદભાઇને ઊંચકીને મસ્જિદના પગથિયા પાસે મૂકી દીધા. ધીમે ધીમે મસ્જિદ ખાલી થઇ ગઇ. છેલ્લે નમાઝ પોઢાવનાર મોલવી સાહેબ મસ્જિદ બહાર નીકળ્યા. તેમણે પણ મસ્જિદના પગથિયા પર બેહોશ પડેલા ખાલીદભાઇ પર નજર સુધ્ધાં કર્યા વગર વિદાય લીધી.

આમ ખાલીદભાઇ મસ્જિદના પગથિયા પર સાડાચાર વાગ્યા સુધી પડ્યા રહ્યા. સાડાચારની આસપાસ કોઇ નેક મુસ્લિમની નજર તેમના પર પડી. અને તેણે બાજુના ગેરેજમાં કામ કરતા સત્તારભાઇને તેની જાણ કરી. સત્તારભાઇ પોતાનો ધંધો પડતો મૂકી દોડ્યા. ખાલીદભાઇની ગંભીર સ્થિતિ જોઇ તેમણે તુરત 108 એમ્બુલન્સને ફોન કર્યો. માત્ર પાંચ મીનીટમાં જ એમ્બુલન્સ આવી ચડી. ખાલીદભાઇને ઇસ્પિતાલમાં પહોંચતા કરવામાં આવ્યાં. અને પ્રાથમિક સારવાર આપી, આજે ખાલીદભાઇ સ્વસ્થ છે. પણ ચાલુ નમાઝમાં ઘટેલી આ ઘટના અનેક પ્રશ્નો સર્જે છે.

ખાસ સંજોગોમાં નમાઝ કરતાં બીમરની સેવા મહત્વની છે, એમ ઇસ્લામ અને તેના પયગમ્બર મોહંમદ સાહેબે વારંવાર તેમના ઉપદેશોમાં કહ્યું છે. વળી, બીમાર મોમીન માટે ફર્ઝ નમાઝ રોઝામાં પણ ઇસ્લામે ખાસ છૂત આપી છે. છતાં ખાલીદભાઇને સારવાર આપવાની દરકાર કોઇ મુસ્લિમે ન કરી. ઇસ્લામને ઊંડાણપૂર્વક સમજતા અને સમજાવતા મોલવી સાહેબ પણ આંખ આડા કરી ચાલ્યા ગયા. આ બાબત ઇસ્લામના સમગ્ર અનુયાયીઓ માટે અત્યંત ગંભીર છે.  ઇસ્લામના માનવીય સિદ્ધાંતોની વાતો કરવા કરતાં તેને સાકાર કરવાની દરેક મુસ્લિમની ફર્ઝ છે. એ ફર્ઝ પ્રત્યેની આપણી સભાનતા જ ઇસ્લામને માનવધર્મ તરીકે જીવંત રાખશે. અન્યથા સાચો ઇસ્લામ ધર્મ ઇસ્લામના અનુયાયીઓ શોધતા રહેશે અને ઇસ્લામ પ્રત્યેની ગેરસમજને આપણે સૌ યથાવત્ રાખવામાં સહબ્ભાગી બનીશું.

(પાનાં નંબર 66 & 67 )

 

Posted in miscellenous

   “Man can be destroyed, Cannot be defeated”  

પુસ્તક:-મઝહબ હમેં સિખતા

આપસમેં પ્યાર કરના

લેખક :- ડો. મહેબૂબ દેસાઇ

“Man can be destroyed, Cannot be defeated”

ભારતી શર્મા સાથે આમ તો મારો કોઇ પ્રત્યક્ષ પરિચય નહિં. પણ તેનો પતિ સંજય શર્મા મારો પીએચ.ડી.નો વિદ્યાર્થી હતો. એ નાતે વર્ષો પહેલાં તેણે મને તેમના ધંધુકાના ઘરે જમવા નોતર્યો હતો. એ સમયે ઉજળો વાન, ધાટીલો દેહ, બોલકણી આંખો અને હોથો પર સ્મિત ધરાવતી પચીસેક વર્ષની યુવતી સાથે મારો પરિચય કરાવતાં સંજયે કહ્યું હતું,

“સર, આ મારી પત્ની ભારતી છે.” અને તે દિવસે ભારતીએ મને પોતે બિન ગુજરાતી હોવા છતાં પોતાના હાથે બનાવેલી સ્વાદિષ્ટ ગુજરાતી વાનગીઓ ભાવપૂર્વક જમાડી હતી.

બસ, ભારતી સાથેની એ મારી પ્રથમ મુલાકાત. એ પછી સંજય મને પીએચ.ડી.ના કાર્ય અંગે મળતો. જ્યારે ભારતી મને ફોન પર મળી લેતી. એ વાતને દસેક વર્ષ વીતી ગયાં. છતાં ભારતીનો ઘાટીલો દેહ, નમણો ચહેરો, બોલકણી આંખો અને મધુર સ્મિત મારી સ્મૃતિમાં અકબંધ જળવાઇ રહ્યાં હતાં.

દસેક વર્ષના અંતરાલ પછી અચાનક એક દિવસ ભારતીનો ફોન આવ્યો. એ જ મધુર સ્વરમાં તે બોલી ઊઠી,

“સર, મૈં ભારતી બોલ રહી હું. મુઝે ભૂલ તો નહિ ગયે ?”

“તુઝે કૈસે ભૂલ સકતા હું ! તેરા સ્વાદિષ્ટ ખાના અભી તક મુઝે યાદ હૈ.”

“સર, આપકો મેરી સ્કુલ કે વાર્ષિક ઉત્સવમેં આના પડેગા.”

ઘણાં વર્ષો પછી ભારતીનો અવાજ સાંભળી મને આનંદ થયો. છતાં સમયની સમસ્યાને કારણે મેં તેને ના પાડી. પણ એમ માની જાય તો ભારતી નહિ. અત્યંત પ્રેમભર્યા સ્વરે આગ્રહ કરતાં તે બોલી ઊઠી, “આપ જબ કહેંગે તબ રખેંગે. પર આપકો આના હી હોગા.”

અંતે મારી અનુકૂળતા મુજબની એક તારીખ અમે નક્કી કરી.

છેલ્લાં દસેક વર્ષમાં ભારતીએ ‘ફિલ્ડ વ્યુ એકેડેમી’ નામની એક નાનકડી શાળા શરૂ કરી હતી. ધંધુકાથી બે એક કિલોમીટરના અંતરે અડવાળ રોડ પર એક નાનકડું મકાન સંજયે બનાવી આપ્યું હતું. તેમાં ભારતી શાળા ચલાવતી હતી. એ દિવસે હું શાળાએ પહોંચ્યો ત્યારે ભારતી દરવાજા પર મારી રાહ જોતી ઊભી હતી.

મને જોઇ એ મારી કાર પાસે દોડી આવી. હું તેને જોઇ નવાઇ પામ્યો. ઘાટીલા દેહને બદલે ભારતીની સ્થૂળ કાયા મારી આંખોને ખૂંચવા લાગી. ચહેરાની નમણાશ પર ચરબીના થર જામી ગય હતા. ચમકતી બોલકણી આંખો નિસ્તેજ હતી. અને બંને આંખો કાળાં કુંડાળાઓથી ઘેરાઇ ગઇ હતી. અલબત્ત તેના સ્મિતમાં એ જ મીઠાશ હતી. તેના આવકારમાં એ જ પ્રેમ હતો. મેં કારમાંથી બહાર નીકળી તેને પ્રથમ જ પ્રશ્ન કર્યો,

“ભારતી, યે ક્યા હો ગયા આપકો ? કહાં દસ સાલ પહેલે કી ભારતી ઔર કહાં આજ કી ભારતી !”

મારો પ્રશ્ન સાંભળી ભારતી થોડી ખચકાઇ. પછી બોલી,

“સર, વક્ત વક્ત કા કામ કરતા હી હૈ.”

અમે બન્ને તેની ઓફિસમાં પ્રવેશ્યાં. ઓફિસમાં બેસી તેણે મને પોતાની નાનકડી સ્કુલ વિશે ઉત્સાહથી માહિતી આપી. ધંધુકા ગામની આસપાસનાં ધોલેરા, પીપળી, પોલારપુ, ભીમનાથ, જસકા, ઝીન્ઝર, અડવાળ, જાળિયા, ફેદરા, રાણપુર, નાગનેશ જેવાં ગામોમાંથી એકથી નવમા ધોરણના વિદ્યાર્થીઓ તેની શાળામાં આવે છે. બાળકો માટે ગામડે ગામડે ફરી તેમના વાલીઓને સમજાવવા. અને પછી ગ્રામ્ય સંસ્કૃતિમાંથી આવતાં બાળકોનું અંગ્રેજી માધ્યમ દ્વારા ઘડતર કરવાનું કાર્ય કપરું છે. છતાં ભારતી એકલે હાથે તે કરેતી. અંગ્રેજી માધ્યમની શાળા હોવા છતાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાનાં પાઠો બાળકોને ભણાવવાની નેમ ભારતીના શબ્દોમાં ભાસતી હતી.

અત્યંત અપૂરતી સાધન સામગ્રી વચ્ચે પણ ભરતીએ સુંદર વાર્ષિક ઉત્સવનું આયોજન કર્યું હતું. વાર્ષિક ઉત્સવમાં કોથળા દોડ, લીંબુ-ચમચી દોડ જેવી સ્પર્ધાઓમાં દોડતાં ભૂલકાઓને પ્રોત્સાહિત કરવા ભારતી પણ તેમની સાથે દોડતી. કોઇ બાળક દોડતાં દોડતાં પડી જાય ત્યારે ભારતી તેની પાસે દોડી જતી અને તેને પુન: દોડવા હિંમત આપતી. બાળક પુન: દોડતું થાય ત્યારે તેનો આનંદ ભારતીના ચહેરા પર ઊપસી આવતો.

આવી સ્પર્ધાઓ પછી ઇનામ વિતરણનો કાર્યક્રમ યોજાયો. મારા હાથે દરેક ભૂલકાને ઇનામો અપાયાં. પચી અમે ભારતીની ઓફિસમાં આવ્યા. ત્યારે સંજય મને મળવા આવ્યો. એ સમયે ભારતી ઓફિસમાં ન હતી. એ તકનો લાભ લઇ મેં સંજયને ટકોર કરતાં કહ્યું,

“સંજય, તુમ ભારતી કા ખ્યાલ નહીં રખતે ? દેખો ઉસ કી ક્યા હાલત હો ગઇ હૈ !” સંજય મારી ટકોર સાંભળી ગમગીન થઇ ગયો. તેની આંખોમાં ભીનાશ પ્રસરી ગઇ. તેની બદલાયેલી મુખમુદ્રાને હું અવાચક નજરે તાકી રહ્યો. એટલે સંજયે ધીમા સ્વરે મને કહ્યું, “સર, આપસે ક્યા છુપાના ? વેજ્નર્સ ગ્રેન્યુલોમેટોસીસ (Wegeners Granulometosis)કી દર્દી હૈ. યે ઐસા રોગ હૈ જિસમેં ખુન કે ગઠ્ઠે હો હાતે હૈ. કીડની ઔર લીવર કામ કરના બંધ કર દેતે હૈ. ઇસકા કોઇ ઇલાજ નહિં. દાક્તરોને કહે દિયા હૈ કિ જીતની જિંદગી હૈ ઉસે અપને તરીકે સે જી લેને દો. કલ કી ખબર નહીં.”

હું સંજયની વાત સાંભળી સ્તબ્ધ થઇ ગયો.

“ભારતી યે જાનતી હૈ ?” મેં થોડા સ્વસ્થ થતાં પૂછ્યું,

“સર, ઉસે સબ પતા હૈ. વો કહતી હૈ, મૈં ઇસ બચ્ચોં કે સાથ ખેલતે ખેલતે મરના ચાહતી હું. ઐસી મોત અગર આ જાય તો તુમ રોના મત.”

આટલું બોલતાં સંજય ભાંગી પડ્યો. અને પોતાના આંસુઓને ખાળવા ઓફિસની બહાર દોડી ગયો. અમે આટલી વાત કરી ત્યાં તો ભારતી આવી ચડી. તેના ચહેરા પર એ જ મીઠી મુસ્કાન હતી.

“સર, આપકો મેરી સ્કુલ બતાના ચાહતી હું.”

અને અમે બધા તેની નાનકડી સ્કુલના રૂમોમાં ફર્યા. દરેક રૂમને ભારતીએ જાતે શણગાર્યો હતો. લગભગ વીસેક મીનીટ રૂમોનું નિરીક્ષણ કરી અમે બધા બહાર આવ્યા. એટલે મેં કહ્યું, “ભારતી અબ મુઝે ઇજાજત દીજિયે.”

“સર,આપકા બહોત બહોત શુક્રિયા, આપને મેરે લિયે ઇતના વક્ત નિકાલા. અગલે સાલ જિન્દા રહી તો ફિર આપકો હી બુલાઉંગી.”

કાર સુધી સંજને અને ભારતી મને મૂકવા આવ્યાં. કારમાં બેસતાં મેં ભારતીને કહ્યું, “ભારતી અપના ખ્યાલ રખના.”

મારી સામે એ જ મીઠું સ્મિત કરતાં ભારતીએ આકાશ તરફ નજર કરી. જાણે કહેતી ના હોય કે મેરા ખ્યાલ તો અબ ઉપરવાલા રખેગા.

મારી કાર અડવાળના ધૂળિયા રસ્તા પર ડમરીઓ ઉડાડતી દોડવા લાગી અને ત્યારે અર્નેસ્ટ હેમિંગ્વેનું પેલું બહુ જાણીતું વાક્ય મારા હ્રદયમાં વલોવાઇ રહ્યું હતું :

“Man can be destroyed, Cannot be defeated”

(પાનાં નંબર 63 to 65)

 

 

 

Posted in miscellenous

 પ્રૌઢાવસ્થામાં પણ નવું નવું શીખતાં રહેવું

j.bhoomi09012018

જન્મભૂમિ/મંગળવાર/09/01/2018

તેજસ્વિની પૂર્તિ/પાનું: :6

 પ્રૌઢાવસ્થામાં પણ નવું નવું શીખતાં રહેવું

/હેલ્થફિટનેસ વિભાગ/કીર્તિદા દલાલ

પંચોતેરની વય ધરાવતાં નીલમબેનની આંગળીઓ જે રીતે લેપટોપ પર ફરે ને એ જે રીતે  ઝપાટાબંધ સંસ્થાનું કામકાજ પતાવે એ જોઈને એમના હાથ નીચે કામ કરતો યુવાવર્ગ સુદ્ધા અચંબામાં પડી જાય છે ! બદલાતા સમય સાથે તાલ મિલાવીને ચાલવાની કુનેહ નીલમબેનને હસ્તગત છે. નવું નવું શીખવાની ધગશ એમને એજિંગની પ્રક્રિયાથી દૂર રાખે છે.

નીલમબેન જ્યારે યુવાનીમાં જોબ કરતાં હતાં ત્યારે કમ્પ્યુટર નવાં આવ્યાં હતાં . ઘણાને તે શીખવાનું અઘરું લાગતું. નીલમબેને ખંતપૂર્વક પાછળ પડી શીખી લીધું એટલું જ નહીં, બીજા સ્ટાફને  પ્રોત્સાહન આપી શીખવાડી દીધું . રિટાયર્ડ થયા બાદ સામાજિક સંસ્થામાં સોશિયલ વર્ક માટે જોડાયાં અને આજે જુવાનોને શરમાવે એટલી સ્ફૂર્તિથી અને નિષ્ઠાપૂર્વક સંસ્થાનો સમગ્ર કરોબાર સંભાળે છે.

આપણે ત્યાં નિવૃત્ત થયા બાદ ફાજલ સમયમાં શું કરવું એની સમજ ઘણાને નથી હોતી. તેઓ મુંઝાયા કરે છે. આખી જિંદગી સરસ રીતે કામ કરીને ખુમારીભેર જીવેલી વ્યક્તિને તદ્દન કામ વગાર બેસી રહેવું ગમતું નથી. પરિવારજનોને પણ એમને એ સ્થિતિમાં જોવાનું અઘરૂં લાગે છે.કારણકે નિષ્ક્રિયતા એમનો આનંદ છીનવી લે છે.

પ્રૌઢાવસ્થામાં ‘સિક્રેટ ઑફ હેપ્પીનેસ’છે સક્રિય રહેવું. નવું નવું શીખતાં રહેવું, એને લીધે આત્મવિશ્વાસ વધે છે, મેન્ટલ ફિટનેસ સારી રહે છે,માનસિક સ્વાસ્થ્ય જતાં મરવાને વાંકે જીવતાં હોય એવું લાગે તો એ બરાબર નથી. એવું ન સારું રહે છે, મોટી ઉંમરે જોવા મળતી અલ્ઝાઈમર અને ડિમેંશિયા જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થવાની શક્યતા ઘટે છે અને જીવનમં આનંદ અને ઉત્સાહ જળવાઈ રહે છે.

મોટી ઉંમરે પણ જીવવામાં રસ જળવાઈ રહેવો જરૂરી છે. ધર્મ કે અધ્યાત્મ તરફ વળી જનારા કદાચ થોડા અલિપ્ત થઈ જાય પણ બહારનો વ્યવહાર નોર્મલ રહેવો જોઈએ. દરેક બાબતમાં નિરસતા પ્રવેશી જતાં મરવાને વાંકે જીવતાં હોય એવું લાગે તો એ બરાબર નથી. એવું ન થાય એ માટે શું કરવું?

આસપાસના લોકો સાથે મિત્રાચારી કેળવો.

       પરિવારના સદસ્યો, આસપાસના લોકો અને જૂના લાઈક માઈન્ડેડ મિત્રો સાથે તાદાત્મ્ય –બોન્ડિંગ હોવું જરૂરી છે. વ્યક્તિગત સંબંધોની આપણી સુખાકારી પર ઘેરી અસર પડે છે. અતડા રહેવાની આદ્ત સારી નથી.

    નિજાનંદ માટે સમય ફાળવવો  જરૂરી

     ધર્મધ્યાન કરવાની સાથે મનને ગમતી પ્રવૃત્તિ પણ કરવી જોઈએ.વાંચન,સ્વિમિંગ, બાળકો સાથે ધિંગામસ્તી, ટીવી જોવું વગેરે જેને જેમાં  રસ પડે એવી ચીજો રોજ થોડી વાર કરવાથી માઈન્ડ્ ફ્રેશ થઈ જાય છે.

       સામાજિક કાર્યમાં ઓતપ્રોત રહો

       રોજરોજ નહીં તો અઠવાડિયે કે મહિને અમુક સમય સામાજિક કાર્ય માટે આપો. નિ:સ્વાર્થભાવે જરૂરતમંદને મદદ કરો. ‘ફીલ ગૂડ’ની લાગણી થશે. બીજાને થોડી ખુશીઆપવાથી પોતાને પણ ઘણું સુખ મળે છે એ યાદ રાખવા જેવું છે.

નવું નવું શીખતા રહો

       જીવનમાં હંમેશાં નવી નવી ચીજો શીખતાં રહેવાથી મેન્ટલ ફિટનેસ સારી રહે 0;ત્છે. ઉંમર કોઈ પણ હોય, એક ધ્યેય નક્કી કરી એને આંબવા માટે કટિબદ્ધ રહો, ઝઝુમતા રહો.એથી કુશળતા અને આત્મવિશ્વાસ વધે છે.

યોગ, ધ્યાન, પ્રાણાયામને જીવનશૈલીમાં વણી લો

       આજના સમયમાં માનસિક તણાવ ‘પાર્ટ ઑફ લાઈફ’ બની ચૂક્યું છે.રિલેક્સેશન, યોગ, ધ્યાન અને પ્રાણાયામ ને જીવનશૈલીમાં વણી લેવાથીબેલેન્સ્ડ રહી તાણ પર કાબૂ મેળવી શકાય છે.

વર્તમાનમાં રહો

       ભૂતકાળને વાગોળ્યાં અથવા ભવિષ્યની ચિંતાકર્યા કરવાને બદલે ક્ષણેક્ષણને માણતાં રહેવું જરૂરી છે. વિતેલી ક્ષણ ફરી પાછી આવવાની નથી એ ખ્યાલમાં રાખી વર્તમાન ક્ષણનો સકારાત્મક ઉપયોગ કરી લેવાની આદત કેળવવી જોઈએ.

 

      

Posted in miscellenous

 મેરે ઘર આયી…//આશા વીરેન્દ્ર

 

મેરે ઘર આયી…//આશા વીરેન્દ્ર

(જન્મભૂમિ-પ્રવાસી 14/01/2018/મધુવન પૂર્તિ/પાનું 7)

દરેક પામતા-પહોંચતા મા—બાપની ઈચ્છા હોય કે, પોતાની સંપત્તિમાંથી દીકરાને તો ખરું જ પણ દીકરીનેય યથાશક્તિ આપે. મેં પણ છ મહિના પહેલાં દીકરી માટે એક ફલૅટ લીધેલો-એક રૂમનો. એ જ રસોડું, એ જ દીવાનખાનું અને એજ શયનખંડ કહોને કે, ઑલ ઈન વન, દીકરી મારી સંતોષી એટલે એ કહે કે, આટલું તો મારે ભયો ભયો

લગ્ન થયાં ને જમાઈબાબુને કહ્યું, ફલૅટ તમારે માટે જ છે.આવી જાવ રહેવા.’ પણ એ  તો ભાઈ ભારે સ્વમાનીકહે કે, ‘પહેલાં બીજી બધી સગવડ કરી લઉં, બરાબર થઈ જાઉં પછી રહેવા આવીશું. હાલ તો જ્યાં છીએ ત્યાં ઠીક છીએ. ’એમ તો મેં કન્યાદાનમાં રાચરચીલું, ફર્નિચર વગેરે આપવાની મરજી બતાવેલી પણ હુતો-હુતી બંને કહે, ‘ના, ના, અમે તો જાત મહેનત કરીને બધું વસાવીશું. અમારે તમારું આપેલું નથી જોઈતું. ’ પરણી એટલે દીકરી હવે પારકાની થઈ ગઈ. મારાથી વધું શું બોલી શકાય? બેઉની ઈચ્છાને માન આપતાં મેં કહેલું, ‘તથાસ્તુ’

બરાબર આજે સવારના કોઈક શુભ ચોઘડિયે દીકરી જમાઈએ ફલૅટમાં કુંભ મૂક્યો. હું તો રાજીના રેડ. ‘ અરે વાહ ! છ મહિનાથી સૂમસામ પડેલા ફલૅટમાં હવે પ્રાણ પૂરાશે ફલૅટ હવે ઘર કહેવાશે મન તો ઘણું થાય કે , એમને કંઈક કામમાં આવું. ઘર ગોઠવવામાં મદદ કરું પણ બંનેનો કડક હુકમ, ‘તમે શાંતિથી બેસી રહો. જે કરવું હોય એ અમે અમારી રીતે કરીશું.’’ઠીક ભઈ, આમે હવે અમારાં જેવા ઘરડાં-બુઢાને કોણ પૂછે છે?છતાં ય કહી રાખું છું , મારું કંઈ કામ હોય તો કહેજો.’

આજે એક જ દિવસમાં બેઉએ કંઈ ધમાધમ કરી છે ! જાણે નવી નવાઈનું એ બંને જ ઘર વસાવવાનાં હોય એમ એક આ બાજુ દોડે તો બીજું બીજી દિશામાં ભાગે. .જમાઈએ  સોફા , દાઈનિંગ ટેબલ, ખુરશીઓ,બધું શૉ-રૂમમાં જઈને જોવા માંડ્યું તો દીકરી ઘરવખરી ભેગી કરવામાં મશગૂલ. જોતજોતામાં ઘર તો ભરાવા માંડ્યું .

ઝીણવટથી જોયું તો ખ્યાલ આવ્યો કે અરે, દીકરી તો ભારેવગી છે ખરી છે, પોતાની માનેય આવા સારા સમાક્ષ્ચાર નથી આપતી ! હવે ખબર પડી કે નવા ઘરમાં આવવાની આટલી ઉતાવળ શા માટે? વાહ ભાઈ વાહ ! હું તો નાની બનવાની. મને અત્યારથી ભારે ઉત્સુક્તા છે. દીકરો આવશે કે દીકરી? ટ્વીન્સ હોય ને એક દીકરો ને એક દીકરી જન્મે તો તો એના જેવું રૂડું શું? લાગે છે કે, મારી ઈચ્છા ફળીભૂત થશે પછી તો હું દીકરીને થોડા બાળ-ઉછેરના પાઠ પણ ભણાવીશ. લાગે છે કે, મારે મારા કલ્પનાના ઘોડા આટલા બધા ન ન દોડાવવા જોઈએ. આજ-કાલના જુવાનિયાઓનો શું ભરોસો? જો દીકરી મને રોકડું પરખાવી દે કે, ‘મમ્મી, મને તારી સલાહની જરૂર નથી. અમને તમે તમારી રીતે ઉછેર્યાં હવે અમારાં સંતાનો અમારી રીતે મોટાં કરવા દો.’તો મારું શું માન રહે?એના કરતાં જે થાય એ દૂરથી નીરખ્યા કરવું ને હરખ્યા કરવું.

ભવિષ્યનાં માતા—પિતા બનવાના વિચારથી પતિ-પત્ની બન્ને આનંદમાં તો ખરાં પણ સાથે નાની –મોટી ખટપટ પણ ચાલ્યા જ કરે છે. એક કહે કે, પૂર્વ તો બીજું પશ્ચિમ જ કહે પણ વાંધો નહીં. આ જ સંસારનો નિયમ છે. એમ તો કાંઠે પહોંચવા આવ્યાં તોય અમારી વચ્ચે પણ… જવા દો, નકામી ગાડી આડેપાટે ચઢી જશે. હા, તો હું એમ કહેતી’તી કે, જમાઈને મેં એક વખત ધીમેકથી પૂછ્યું, ‘સીમંત વિધિ તમારે ઘેર રાખશો ને?’ એમણે તો ફટાક દઈને કહી દીધું કે, ‘અમારામાં એવો કોઈ રિવાજ ન હોય.’લ્યો બોલો, આમ કહી કહીને બધી વાત ઉડાવી દે તે અમને-પિયરિયાનેય કંઈ હોંશ હોય કે નહીં? ઠીક છે, વખત આવ્યે ઘીનાં ઠામમાં ઘી પડી રહેશે.

આ ક્યારની જે દીકરી-જમાઈની વાત કરું છું એની ઓળખાણ કરાવી જ દઉં. દીકરી એટલે ચક ચક કરતી ચકી અને મારા માનવંતા જમાઈરાજ એટલે  શ્રીમાન ચકારાણા. મને બહુ હોંશ કે, મારી નજર સામે દીકરીનું ઘર મંડાય એટલે હું તો લઈ આવી લાકડાનું ચકલીઘર. એ જ તો છે મેં એને માટે લીધેલો ફલૅટ. છ મહિનાથી રાહ જોયા કરું કે, દંપતી ક્યારે એમાં રહેવા આવે, ક્યારે આવે !હાલતા ને ચાલતા હુ ગાયા પણ કરું.

‘ઓ રી ચિરૈયા, નન્હી સી ચીડિયા

અંગનામેં ફિર આ જા રે.’

પણ મારી ધીરજની કસોટી કરવી હોય એમ આટલા વખત સુધી એણે દાદ દીધી નહીં. થાકીને મેં મારા માણસને કહ્યું, ‘આમાં માળો બાંધવા ચકલી કંઈ આવવાની નથી લાગતી. આને કાઢીને ફેંકી દે !’

‘હા બહેન, કાલે કાઢીશ, કાલે કાઢીશ’ એમ કરતાં એણે મુદત પાડ્યા  અને આજે સવારના પહોરમાં એકાએક ચકા—ચકીએ સજોડે આવી, મોંમાં લાવેલું તણખલું ઘરમાંમૂકીને કુંભસ્થાપના કરી. એક વખત એમની એન્ટ્રી થઈ કે, અડધા કલાકમાં તો ઘરના વાયરના ટુકડા, ઝાડની ડાળી, નકામા દોરા, સળીઓ અને ઘાસથી ભરાઈ ગયું અને મારું હૈયું અપૂર્વ આનંદથી ભરાઈ ગયું.

દૂધ જેવા સફેદ ઈંડાનું કોચલું તોડીને મારાં દોહિત્રો જ્યારે બહાર આવશે ત્યારે એમની નાની નાની આંખોથી એમનાં  મા—બાપ પછી સૌથી પહેલી એમની નાનીને જોશે. ત્યારે હું એ બાળુડાંઓને કહીશ,

અંધ્યારા હૈ ઘના, ઔર લહુસે સના

કિતનો6 કે તીનકે, અંબરસે ચુનકે

અંગનામેં ફિર આના રે…

 

આશા વીરેન્દ્ર

Posted in miscellenous
વાચકગણ
  • 282,677 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 285 other followers

તાજા લેખો
તારીખીયું
ફેબ્રુવારી 2018
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« જાન્યુઆરી    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો