બોલો ગુજરાતી

BOLO GUJARATI

બોલો ગુજરાતી/સાંભળો ગુજરાતી/વાંચો ગુજરાતી/ જુઓ ગુજરાતી

 

ગઈ 21મી ફેબ્રુઆરીએ આપણે માતૃભાષા દિવસ ઉજવ્યો.

માતૃભાષાને જીવતી રાખવા આપણે આટલું તો કરી જ શકીએ.

(1) ગુજરાતના રેલ્વે સ્ટેશનો, એસ.ટી. ડીપો દુકાનો, હોટેલો, સિનેમા, હોસ્પીટલ , રોડ ના નામ, શાળાના નામ એપાર્ટમેંટના નામ, જાહેર સ્થળો જેવાંકે મેદાન, હોલ, મંદિરના નામ ભલે બીજી ભાષામાં હોય પણ તે બધાં ગુજરાતીમાં તો હોવા જ જોઈએ.

ગુજરાત બોર્ડની 10 મીની 2017 ની પરીક્ષામાં જેમની માટ્રુભાષા ગુજરાતી છે તેવા 1,63,000 વિદ્યાર્થીઓ ગુજરાતી વિષયમાં નપાસ થયા. આ હકીકત શરમજનક છે.

આ પરિસ્થિતિનો ઉકેલ મારા નમ્ર મતએ આપણા સંતાનોના કાને માતૃભાષા વધુ સંભળાવી જોઈએ. ઘરવપરશમાં પણ વડિલોએ બીજી ભાષાનો ઉપયોગ મર્યાદિત કરવો જોઈએ.

હાલની પરિસ્થિતિમાં ફરક લાવવો હોય તો આપણા બાળકોને શ્રી ગિજુભાઈ બધેકા, નાનાભાઈ ભટ્ટ, યશવંત મહેતાની કક્ષાના સાહિત્યકારોની વાર્તાઓ પોતે વાંચવી તથા બાળકોને ખાસ વંચાવવી. ગુજરાતી ગીતો-રાસ-ગરબા એમના કાને વારંવાર પડે તેવા આયોજનો કરવા જોઈએ. ટેપ રેકોર્ડરમાંથી વહેતા ગીતો ઉપરાંત ગીતો જીવંત ગવગાડવા જોઈએ.

બાળકોને રસ પડે તેવી સામગ્રી પીરસીએ તો બાળક માતૃભાષા તરફ જરૂર વળશે.

ટી.વી. પર પણ લોકગીતો, લોકકથા, ડાયરો વગેરે કાર્યક્રમો વધુ થવા જોઈએ.

હિન્દી ગીતો બાળકો સરળતાથી ગ્રહણ કરી લે છે કારણકે, સિનેમા, ફિલ્મી ગીતો અને ટી.વે. પરના હિન્દી કાર્યક્રમોને લીધે હિન્દી સમજતા વાર નથી લાગતી. આવું જ કંઈ ‘ગુજરાતી’ ભાષા માટે કરી શકાય.

બસ અત્યારે તો આટલું જ.

ગોપાલ પારેખ

મો. 9898792836

 

Advertisements
Posted in miscellenous

‘mareejh’-gajhals

કુદરતનું રમ્ય મૌન ઘડીભર મને મળે;

કરવી છે કંઈક વાત તમારી ઝબાનમાંઝબાનમાં.

ઓ દિલના દર્દ, જોઈએ એવી વિચિત્રતા,

ખુદ એમનાથી ભૂલ હો જેના નિદાનમાં.

ઉપરથી જો જુઓ તો હું રઝળું છું ચોતરફ,

જાણેછે કોણ! હું છું હજી મારા સ્થાનમાં.

એનો હિસાબ થાશે ક્યામતના દિવસે,

ચાલે છે એવું ખાતું સુરાની દુકાનમાં.

ઈઝ્ઝત એ શું કે જેનો સ્થિતિ પર મદાર હો,

દુનિયાથી પર બને તે રહે છે સ્વમાનમાં.

આગળ જતાં એ ખૂનનાં આંસુ બની ગયાં,

એ ખૂન જે રહી ન શક્યું ખાનદાનમાં.

તોફાન ક્યાં જગતનાં અને ક્યાં અમે ‘મરીઝ’,

દરિયાનું જોર ખાલી થયું છે સુકાનમાં.

હો ગુર્જરીની ઓથ કે ઉર્દૂની ઓ ‘મરીઝ’,

ગઝલો ફક્ત લખાય છે દિલને ઝબાનમાં.

——————————————-

(7)

ખબર પડી કે છૂટી જાશે આજકાલમાં ગાંઠ;

હ્રદયને ભૂલી ગયા, વાળીને રૂમાલમાં ગાંઠ.

ન દિલમાં ગૂંચ છે કોઈ, ન છે ખયાલમાં ગાંઠ;

પણ  એની સામે રહે છે બધા સવાલમાં ગાંઠ.

નજર અમારી તો ઊંચી છે, અમને જાણ નથી,

કે કોણ બાંધી રહ્યુ6 છે, અમારી ચાલમાં ગાંઠ.

ન શ્વાસ સહેલથી ખેંચાય છે, ન દમ નીકળે,

ગળામાં કેવી આ બાંધી તમે વહાલમાં ગાંઠ !

પણ એને ખોલવા નવરાશ છે ન હિંમત છે,

મને ખબર છે કે ક્યાં ક્યાં છે મારા હાલમાં ગાંઠ.

તમારી યાદના ફેરાઓ કેવા મંગળ છે !

હજાર બાંધીને છોડી દીધી ખયાલમાં ગાંઠ.

જીવનની દોરી ઉભયની બહુ નિકટ થઈ ગઈ,

પડી જવાની હશે એમાં આજકાલમાં ગાંઠ.

’મરીઝ’ ગાળીને એમાં જ પી રહ્યા છો શરાબ,

કદી ન પીવાની વાળી’તી જે રૂમાલમાં ગાંઠ ?

 

 

 

Posted in miscellenous

(6) કુદરતનું રમ્ય મૌન ઘડીભર મને મળે; કરવી છે કંઈક વાત તમારી ઝબાનમાંઝબાનમાં. ઓ દિલના દર્દ, જોઈએ એવી વિચિત્રતા, ખુદ એમનાથી ભૂલ હો જેના નિદાનમાં. ઉપરથી જો જુઓ તો હું રઝળું છું ચોતરફ, જાણેછે કોણ! હું છું હજી મારા સ્થાનમાં. એનો હિસાબ થાશે ક્યામતના દિવસે, ચાલે છે એવું ખાતું સુરાની દુકાનમાં. ઈઝ્ઝત એ શું કે જેનો સ્થિતિ પર મદાર હો, દુનિયાથી પર બને તે રહે છે સ્વમાનમાં. આગળ જતાં એ ખૂનનાં આંસુ બની ગયાં, એ ખૂન જે રહી ન શક્યું ખાનદાનમાં. તોફાન ક્યાં જગતનાં અને ક્યાં અમે ‘મરીઝ’, દરિયાનું ————————————————-

mareejh’ nee chand gajhalo

કુદરતનું રમ્ય મૌન ઘડીભર મને મળે;

કરવી છે કંઈક વાત તમારી ઝબાનમાંઝબાનમાં.

ઓ દિલના દર્દ, જોઈએ એવી વિચિત્રતા,

ખુદ એમનાથી ભૂલ હો જેના નિદાનમાં.

ઉપરથી જો જુઓ તો હું રઝળું છું ચોતરફ,

જાણેછે કોણ! હું છું હજી મારા સ્થાનમાં.

એનો હિસાબ થાશે ક્યામતના દિવસે,

ચાલે છે એવું ખાતું સુરાની દુકાનમાં.

ઈઝ્ઝત એ શું કે જેનો સ્થિતિ પર મદાર હો,

દુનિયાથી પર બને તે રહે છે સ્વમાનમાં.

આગળ જતાં એ ખૂનનાં આંસુ બની ગયાં,

એ ખૂન જે રહી ન શક્યું ખાનદાનમાં.

તોફાન ક્યાં જગતનાં અને ક્યાં અમે ‘મરીઝ’,

દરિયાનું જોર ખાલી થયું છે સુકાનમાં.

હો ગુર્જરીની ઓથ કે ઉર્દૂની ઓ ‘મરીઝ’,

ગઝલો ફક્ત લખાય છે દિલને ઝબાનમાં.

——————————————-

(7)

ખબર પડી કે છૂટી જાશે આજકાલમાં ગાંઠ;

હ્રદયને ભૂલી ગયા, વાળીને રૂમાલમાં ગાંઠ.

ન દિલમાં ગૂંચ છે કોઈ, ન છે ખયાલમાં ગાંઠ;

પણ એની સામે રહે છે બધા સવાલમાં ગાંઠ

નજર અમારી તો ઊંચી છે, અમને જાણ નથી,

કે કોણ બાંધી રહ્યું છે, અમારી ચાલમાં ગાંઠ.

ન સ્વાસ સહેલથી ખેંચાય છે, ન દમ નીકળે,

ગળામાં કેવી આ બાંધી તમે વહાલમાં ગાંઠ !

પણ એને ખોલવા નવરાશ છે ન હિંમત છે,

મને ખબર છે કે ક્યાં ક્યાં છે મારા હાલમાં ગાંઠ.

અહીં સમયના સકંજાથી કોણ છૂટે છે ?

ઘડી ઘડીની પડેલી છે સાલ સાલમં ગાંઠ.

તમારી યાદના ફેરાઓ કેવા મંગળ છે !

હજાર બાંધીને છોડી દીધી ખયાલમાં ગાંઠ.

જીવનની દોરી ઉભયની બહુ નિકટ થઈ ગઈ,

પડી જવાની હશે એમાં આજકાલમાં ગાંઠ.

’મરીઝ’ ગાળીને એમાં જ પી રહ્યા છો શરાબ,

કદી ન પીવાની વાળી’તી જે રૂમાલમાં ગાંઠ?

————————————————-

 

 

 

 

Posted in miscellenous

શૂન્યનો વૈભવ

SH00NYA NO VAIBHAV

શૂન્યનો વૈભવ

કાવ્ય યાત્રા/ઉદયન થક્કર/ જ.પ્રવાસી/17/12/2017

મધુવન પૂર્તિ/પાનું 4

ડિસેમ્બની 19મીએ શૂન્ય પાલનપુરીનો 95મો જન્મદિવસ હતો. મૂળનામ અલીખાન બલોચ. પહેલાં ઉર્દૂમાં લખતા, અમૃતઘાયલના આગ્રહથી ગુજરાતીમાં ગઝલો કહેતા થયા. તેમના કેટલાક શેર રજૂ કરું છું:

જે નયને કરુણા તરછોડી

એની કિંમત ફૂટી કોડી

થાવ છો નાહક રાતાપીળા

રંગ અસલ તો છે રાખોડી

કરુણા તો અંગેઅંગમાંથી પ્રકટ થાય. માટે જ વન્યપ્રાણીઓ તપસ્વીઓની આસપાસ સુખેથી ફરતાં. કરુણા વધુમાં વધુ પ્રકટ થાય આંખો દ્વારા. ‘બુદ્ધનાં ચક્ષુ’ કાવ્યમાં સુંદરમે ભગવાન બુદ્ધ વિશે કહ્યું છે:

ભલે ઊગ્યાં વિશ્વે નયન નમણાં એ પ્રભુ તણાં

…હસી સૃષ્ટિ હાસે, દલ કમલનાં ફુલ્લ બનિયાં

શૂન્ય પાલનપુરી એવાં નયનની વાત કરે છે જેણે કરુણા તરછોડી છે. ‘તરછોડી’ શબ્દ યોગ્ય જ પસંદ કર્યો છે. જે કરુણાને છોડે, તે અન્યને તરછોડે. ‘કોડી’ એટલે હલકું ચલણ.એમાંયે આ તો ફૂટી કોડી ! કરુણા વિનાનાં નયન હોય તોય શું, ન હોય તોય શું ! કોડીનો આકાર આંખને મળતો આવે. ‘ફૂટ્ર્ર કોડી’ કહેતા શાયર કરુણાસૂના નયનને ફૂટેલા નયન સાથે સરખાવે છે.

ઉમર ખય્યામે એક રુબાઈમાં કહ્યુ6 છે: તમારી ઠોકરે ચડી એ ખોપરી કદાચ સમ્રાટની હોય.(શૂન્ય પાલનપુરીએ ખય્યામની રુબાઈઓના અનુવાદ પણ કર્યા છે.) બીજા શેરમાં શાયરે કંઈક એવો જ વિચાર પોતાની રીતે રજૂ કર્યો છે: ક્રોધ ન કરો , અભિમાન ન કરો, જીવન તો આજે છે ને કાલે નથી. રાખનાં રમકડાં રાખમાં મળી જવાનાં છે. આ શેર લખાયો નથી, ચીતરાયો છે. ‘રાતાપીળા રાખોડી’ શબ્દોને આપણે (ચિત્રની માફક) નીરખી શકીએ છીએ.

અમે તો કવિ, કાળને નથનારા, અમારા તો આઠે પ્રહર છે ખુશાલી

આ બળબળતું હૈયું, આ ઝગમગતાં નૈનો, ગમે ત્યારે હોળી, ગમે ત્યાં દિવાળી.

તને એકમાંથી બહુની તમન્ના, બહુથી મને એક જોવાની ઈચ્છા

કરેછે તું પ્યાલામાં ખાલી સુરાહી, કરું છું હું પ્યાલા સુરાહીમાં ખાલી

બૃહદરાણ્યક ઉપનિષદ કહે છે કે એકાકી ભગવાનને અનેક રૂપે પ્રકટવાની ઈચ્છા થઈ: ‘એકોહં બહુસ્યામ્’

એટલે તેણે વિવિધ જીવોનું નિર્માણ કર્યું. આ રહસ્ય પામે ગયેલા શાયર બધાં જીવોમાં ઈશ્વરનું જ દર્શન કરવા માગે છે. આ ફિલસૂફી સમજાવવા તેમણે દાખલો આપ્યો છે–તું સુરાહીની મદિરાને નાની—મોટી પ્યાલીઓમાં ભરે છે, અને હું પ્યાલીઓની મદિરાને ફરી સુરાહીમાં ભરું છું. શૂન્યના જમાનાના શાયરો શરાબ વિશે ભરપેટ ગઝલો લખતા, (કેટલાક ભરપેટ પીતાયે ખરા), એટલે શરાબનું દૃષ્ટાંત અહીં સ્વાભાવિક લાગે છે. પરંતુ શૂન્ય ઉપનિષદની વાતને ઉલ્લેખ કરી શકે છે કારણ કે તેમનું

વાંચન વિશાળ હતું. (તેઓ દૈનિક વર્તમાનપત્ર માટે તંત્રીલેખો લખતા હતા.) ઉદાહરણ વડે શાયર સંકુલ વાતને સરળ કરી આપે છે.

હરદમ લથડતા શ્વાસ બહુ ચાલશે નહીં

આ પાંગળો પ્રવાસ બહુ ચાલશે નહીં

લાગે છે ‘શૂન્ય’ મૌનની સરહદ નજીક છે

વાણીનો આ વિલાસ બહુ ચાલશે નહીં.

આવ કે જોવા સમો છે શૂન્યનો વૈભવ હવે.

શાયરને અંતનો અણસાર આવી ગયો છે. હાંફ ચડી છે, શ્વાસ બહુ ચાલશે નહીં . શાયરની શબ્દપસંદગી જુઓ—‘દમ’ યાને શ્વાસ, માટે ‘હરદમ’ શબ્દ ચૂંટ્યો છે. પગની જેમ શ્વાસ પણ પ્રવાસમાં ‘લથ ડે’ છે. વાણીનો પ્રસેશ પૂરો થવામાં છે. માટે મૌનની ‘સરહદ’ કહ્યુ6 છે. 17-3- 1987ને દિવસે અલીખાન બલોચનો પ્રવાસ પૂરો થયો. શૂન્યની સફર હજી ચાલે જ છે.

મૌનને સુપરત કરી દીધો ખજાનો શબ્દનો

આવ કે જોવા સમો છે શૂન્યનો વૈભવ હવે

————————————————–

Posted in miscellenous

mareejh nee chand gajhalo

KHUSHABOOMAA……..

ખૂશબૂમાં ખીલેલાં ફૂલ હતાં

સંપાદન: સુરેશ દલાલ

‘મરીઝ ‘

———————————-

 

(1)

એક જ જવાબ દે, મારો એક જ સવાલ છે;

આ મારા પ્રેમ વિશે તારો શું ખ્યાલ છે.

વર્તમાનમાંથી નીકળી ભાવિ તરફ જવું,

બાકી કશી જીવનની ગતિ છે ન ચાલ છે.

આ આજના ભરોસે મને માન આપ ના,

કોને ખબર કે શું મારી આગામી કાલ છે.

પૂરાં કરો વચનજે દીધાં આજકાલનાં,

મારીય જિંદગાની હવે આજકાલ છે.

બસ એક નજર સચેત—તો વૈભવ બધા મળે,

બસ એક નજર ચૂકો તો બધું પાયમાલ છે.

એવા કોઈ વિરાટની સંગત મળે તો વાહ,

જે માને પોતે દીન હોવા છતાં પણ દયાલ છે.

==========================

(2)

એ રીતથી છવાઈ ગયા છે ખયાલમાં;

આવેશને મેં ગણી લીધો છે વહાલમાં

તારા વચનનો કેટલો આભાર માનીએ,

વરસો કઠણ હતાં તે ગયાં આજકાલમાં.

સારું છે એની સાથે કશી ગુફતગુ નથી,

નહિતર હું કંઈક ભૂલ કરત બોલચાલમાં.

કરતો હતો જે પહેલાં તે પ્રસ્તાવના ગઈ,

લઈ લઉં છું એનું નામ બોલચાલમાં.

લય પણ જરૂર હોય છે, મારી ગતિની સાથ,

હું છું ધ્વનિ સમાન જમાનાની ચાલમાં.

મુજ પર સિતમ કરી ગયા મારી ગઝલના શેર,

વાંચીને એ રહે છે બીજાના ખ્યલમાં.

એ ‘ના’કહીને સહેજમાં છૂટી ગયા ‘મરીઝ’,

કરવી ન જોઈતી’તી ઉતાવળ સવાલમાં.

==================================

(3)

એ રીતે સાથ દે છે સદા એક ક્ષણના દોસ્ત;

પગલાં બની ગયાં છે તમારા ચરણના દોસ્ત.

ઊભરો રહે ન દિલમાં ન બદનામીઓનો ડર,

શોધું છું ભેદ કહેવાને નબળાં સ્મરણના દોસ્ત.

એના લીધે નિભાવી લીધી કંઈક દોસ્તી,

બાકી અમે અહીં હતા બસ એક જણના દોસ્ત.

ઓ દોસ્ત, કોઈ દોસ્તનો અમાં નથી કસૂર,

વાતાવરણ બનાવે છે, વાતાવરણના દોસ્ત.

જઈને વતનમાં એટલું જોયું અમે ‘મરીઝ’,

મોટા બની ગયા છે બધા બાળપણના દોસ્ત.

(4)

એવો કોએ દિલદાર જગતમાં નજર આવે;

આપી દે મદદ કિંતુ ન લાચાર બનાવે,

હમદર્દ બની જાય જરા સાથમાં આવે;

આ શું કે બધા દૂરથી રસ્તા જ બતાવે !

શું એને ખબર, કોની નજર પ્યાસી રહી ગઈ?

જે ભેજમાં ચાલે અને પાલવ ન ઉઠાવે.

એ સૌથી વધુ ઉચ્ચ તબક્કો છે મિલનનો,

કહેવાનું ઘણું હો ને કશું યાદ ન આવે.

વાતોની કલા લ્યે કોઈ પ્રેમીથી તમારા,

એક વાત કરે એમાં ઘણી વાત છુપાવે.

રડવાની જરૂરત પડે ત્યાં સૂકાં નયન હો,

ને હસતો રહું ત્યાં જ જ્યાં હસવું નહિ આવે.

છે મારી મુસીબતનું ‘મરીઝ’ એક આ કારણ,

હું મુજથી રૂઠેલો છું, મને કોણ મનાવે?

===============================

(5)

કુદરતના ખેલ હાથમાં આવી નહીં શકે;

કળીઓને ગલપચીથી હસાવી નહીં શકે.

એવા કોઈ સમયને ઝંખું છું રાતદિન,

તું આવવાને ચાહે  ને આવી નહીં શકે.

મારા કવનનું આટલું ઊંડું મનન ન કર,

કંઈ યાદ થઈ જશે તો ભુલાવી નહીં શકે.

ના માંગ એની પાસે ગજાથી વધુ જીવન,

એક પળ એ એવી દેશે વિતાવી નહીં શકે.

વસવું જ હો તો જા જઈ એના જીવનમાં વસ,

તારા જીવનમાં એને વસાવી નહીં શકે.

આંખો નિરાશ, ચેહરે ઉદાસી આ શું થયું?

જા, હમણાં તારો હાલ સુણાવી નહીં શકે.

અંતિમ દર્દ હોય તો આવે છે સ્તબ્ધતા,

સાચો વિરહ છે એ જે રડાવી નહીં શકે.

તે વેળા જાણજે હવે તારી નથી જરૂર,

જ્યારે તને કશુંય સતાવી નહીં શકે.

ઝાહેદ સહજપણે જરા મારાથી વાત કર,

કરશે અગર દલીલ તો ફાવી નહીં શકે.

એનો પ્રકાશ આગ નથી તેજ છે ‘મરીઝ’,

આશાના દીપ કોઈ બુઝાવી નહીં શકે.

————————————-

 

Posted in miscellenous

કાળજું કાઢી ભોંય ધરુ,

KAALJU….

કાળજું કાઢી ભોંય ધરુ, લઈને કાગા ઉડી જા,

માધવ બેઠા મેડીએ, એ ભાળે એમ ખા.

રાધાની વેદના તો દુનિયાએ જાણી,

પણ માધવની વેદના અજાણી,

આ હૈયાના ગોખમાં સંઘરીને રાખી,

પણ હોઠ પર કદી નવ લાવી

રાધાની વેદના….

જોઉં જ્યાં ગોમતી, ત્યાં યાદ આવે મને

જમનાના નખરાળા નીર,

અને કાલિંદી કણસે છે, ગોમતીના ઘાટમાં,

મારા કાળજામાં વાગે છે તીર.

લોકોને મન રોજ ઉગે પરભાત

પણ મારે મન અંધારી રાત

કોઈ કે’જો મને મારી વેદનાની વાત

રાધાની વેદના….

તા.ક.કવિનું નામ ખબર નથી, મિત્રોને મદદ કરવા વિનંતી.

————————————————-

Posted in miscellenous

‘મરીઝ ’

KHUSHABOOMAA……..

ખૂશબૂમાં ખીલેલાં ફૂલ હતાં

સંપાદન: સુરેશ દલાલ

‘મરીઝ ’

———————————-

એક જ જવાબ દે, મારો એક જ સવાલ છે;

આ મારા પ્રેમ વિશે તારો શું ખ્યાલ છે.

વર્તમાનમાંથી નીકળી ભાવિ તરફ જવું,

બાકી કશી જીવનની ગતિ છે ન ચાલ છે.

આ આજના ભરોસે મને માન આપ ના,

કોને ખબર કે શું મારી આગામી કાલ છે.

પૂરાં કરો વચન જે દીધાં આજકાલનાં,

મારીય જિંદગાની હવે આજકાલ છે.

બસ એક નજર સચેત—તો વૈભવ બધા મળે,

બસ એક નજર ચૂકો તો બધું પાયમાલ છે.

એવા કોઈ વિરાટની સંગત મળે તો વાહ,

જે માને પોતે દીન હોવા છતાં પણ દયાલ છે.

==================================

 

Posted in miscellenous
વાચકગણ
  • 282,678 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 285 other followers

તાજા લેખો
તારીખીયું
ફેબ્રુવારી 2018
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« જાન્યુઆરી    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો