બંંધન લાગણીના

લાઅખંડ આનંદ મે,2019\પાનું 51

          બંધન લાગણીનાં

દવાખાનાની લાઈનમાંબેઠેલા ગંગાબાએ મનસુખલાલને કહ્યું, જઈપૂછો તો ખરા કે નંબર આવતાં કેટલી વાર  લાગશે?

‘અરે ! આવતાં વાર તો થઈ નથી ને કેટલી વાર છેતે પૂછવાનું? ડોક્ટર સારા હોય તો રાહ પણ જોવી પડે.કેટલી ભીડ  છે!

એટલામાં ડો.કુરેશી ઝડપી ચાલે ત્યાંથી પસાર થયા. તેમની નજર મનસુખલાલ પર પડી પરંતુ ઓળખાણ ના પડી. કન્સલ્ટિંગ રૂમમાં જઈ તેમણે  વિચાર કર્યો….ચહેરો લાગે છે પરિચિત….કોણ હશે? વિચાર કરતાંડોક્ટરને અમીત યાદ આવી ગયો….

 તેમણે નર્સને દાદાજીને બોલાવવા કહ્યું . નર્સે આવીને કહ્યું, મનસુખલાલ દેસાઈ… કોણ છે?

હા, હું છું બેન… શું થયું?’ અંદર જાવ….સાહેબ બોલાવે છે.

મનસુખલલ પ્રવેશ્યા . બેઠક લીધી.ચેકઅપ કર્યા પછી. બધા જ રિપોર્ટ કઢાવ્યા અને પાંચ હજારના બિલ સાથે ફરી  ડોક્ટરની કેબીનમાં પ્રવેશ્યા. ડોકટરેકહ્યું, ‘દદાજી તમે મને ઓળખ્યો? ના ઓળખ્યો ને?હું ય તમને ઓળખવામાં થાપ ખાઈ ગયો

ડોક્ટર કુરેશીએ પાકીટમાંથી ફોટો કાઢી બતાવ્યો,બોલો, આને તમે ઓળખો છો!

અરે ! આ તો મારો અમીતિયો!’

‘અને હું અમીતનો મિત્ર અનીસિયો! અમીત  મારો  મિત્ર નહીં, જિગરજાન દોસ્ત હતો ! દાદાજી, મારી બારમા ધોરણની પરીક્ષા-ફી  તમે જ ભરેલી … યાદ છે? અને કહેલું, ‘ખબરદાર જો પરત આપવા આવ્યો છે તો ! આલાકડીથી મારીશ.

Posted in miscellenous

સુંંદર માંં સુંદર વસ્તુ કઈ?

સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ  કઈ?

 એક ચિત્રકારને સુંદરમાં સુંદર વસ્તુનું ચિત્ર દોરવાનું મન થયું. પણ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ કઈ તે નક્કી કરવું  તેની મૂંઝવણ થઈ. તે એક ધર્મગુરુ પાસે ગયો.તેને પૂછ્યું કેસુંદરમાંસુંદર વસ્તુ કઈ?ધર્મગુરુએ એને જવાબ આપ્યો: ‘ શ્રધ્ધા’ પણ આ જવાબથી ચિત્રકારને સંતોષ ન થયો.પછી તે એક  નવવધૂ પાસે ગયો અને તેને પણ  આ જ પ્રશ્ન કર્યો. તો તેણીએ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું. પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે એક નવવધૂ પાસે ગયો અને તેણે આ જ પ્રશ્ન કર્યો.તો તેના જવાબમાંતેણી એ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું.પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે ચિત્રકાર એક સૈનિક પાસે ગયો અને તેને પણ આજ પ્રશ્ન કર્યો.સૈનિકે તરત જ જવાબ આપી દીધો કે સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’શાંતિ’ છે.

 ચિત્રકાર આ ત્રણેય જવાબ’શ્રદ્ધા,પ્રેમ અને શાંતિ વિષે વિચર કરતોઘરે પહોંચ્યો.તોજતાંવેંત તેના બાળકો શ્રદ્ધાથી તેને વિટળાઈ ગયાં. તેનીપત્નીએ તેને આવકાર્યો અને તેમાં તેને દિવ્ય શાંતિનુંદર્શન થયું,  પછી ચિત્રકારે ઘરનું ચિત્ર દોરીસ્વર્ગીય આનંદ અનુભવ્યો.

સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ  કઈ?

 એક ચિત્રકારને સુંદરમાં સુંદર વસ્તુનું ચિત્ર દોરવાનું મન થયું. પણ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ કઈ તે નક્કી કરવું  તેની મૂંઝવણ થઈ. તે એક ધર્મગુરુ પાસે ગયો.તેને પૂછ્યું કેસુંદરમાંસુંદર વસ્તુ કઈ?ધર્મગુરુએ એને જવાબ આપ્યો: ‘ શ્રધ્ધા’ પણ આ જવાબથી ચિત્રકારને સંતોષ ન થયો.પછી તે એક  નવવધૂ પાસે ગયો અને તેને પણ  આ જ પ્રશ્ન કર્યો. તો તેણીએ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું. પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે એક નવવધૂ પાસે ગયો અને તેણે આ જ પ્રશ્ન કર્યો.તો તેના જવાબમાંતેણી એ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું.પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે ચિત્રકાર એક સૈનિક પાસે ગયો અને તેને પણ આજ પ્રશ્ન કર્યો.સૈનિકે તરત જ જવાબ આપી દીધો કે સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’શાંતિ’ છે.

 ચિત્રકાર આ ત્રણેય જવાબ’શ્રદ્ધા,પ્રેમ અને શાંતિ વિષે વિચર કરતોઘરે પહોંચ્યો.તોજતાંવેંત તેના બાળકો શ્રદ્ધાથી તેને વિટળાઈ ગયાં. તેનીપત્નીએ તેને આવકાર્યો અને તેમાં તેને દિવ્ય શાંતિનુંદર્શન થયું,  પછી ચિત્રકારે ઘરનું ચિત્ર દોરીસ્વર્ગીય આનંદ અનુભવ્યો.

સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ  કઈ?

 એક ચિત્રકારને સુંદરમાં સુંદર વસ્તુનું ચિત્ર દોરવાનું મન થયું. પણ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ કઈ તે નક્કી કરવું  તેની મૂંઝવણ થઈ. તે એક ધર્મગુરુ પાસે ગયો.તેને પૂછ્યું કેસુંદરમાંસુંદર વસ્તુ કઈ?ધર્મગુરુએ એને જવાબ આપ્યો: ‘ શ્રધ્ધા’ પણ આ જવાબથી ચિત્રકારને સંતોષ ન થયો.પછી તે એક  નવવધૂ પાસે ગયો અને તેને પણ  આ જ પ્રશ્ન કર્યો. તો તેણીએ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું. પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે એક નવવધૂ પાસે ગયો અને તેણે આ જ પ્રશ્ન કર્યો.તો તેના જવાબમાંતેણી એ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું.પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે ચિત્રકાર એક સૈનિક પાસે ગયો અને તેને પણ આજ પ્રશ્ન કર્યો.સૈનિકે તરત જ જવાબ આપી દીધો કે સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’શાંતિ’ છે.

 ચિત્રકાર આ ત્રણેય જવાબ’શ્રદ્ધા,પ્રેમ અને શાંતિ વિષે વિચર કરતોઘરે પહોંચ્યો.તોજતાંવેંત તેના બાળકો શ્રદ્ધાથી તેને વિટળાઈ ગયાં. તેનીપત્નીએ તેને આવકાર્યો અને તેમાં તેને દિવ્ય શાંતિનુંદર્શન થયું,  પછી ચિત્રકારે ઘરનું ચિત્ર દોરીસ્વર્ગીય આનંદ અનુભવ્યો.

અખંડઆનંદ મે,2019/પાનું21

સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ  કઈ?

 એક ચિત્રકારને સુંદરમાં સુંદર વસ્તુનું ચિત્ર દોરવાનું મન થયું. પણ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ કઈ તે નક્કી કરવું  તેની મૂંઝવણ થઈ. તે એક ધર્મગુરુ પાસે ગયો.તેને પૂછ્યું કેસુંદરમાંસુંદર વસ્તુ કઈ?ધર્મગુરુએ એને જવાબ આપ્યો: ‘ શ્રધ્ધા’ પણ આ જવાબથી ચિત્રકારને સંતોષ ન થયો.પછી તે એક  નવવધૂ પાસે ગયો અને તેને પણ  આ જ પ્રશ્ન કર્યો. તો તેણીએ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું. પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે એક નવવધૂ પાસે ગયો અને તેણે આ જ પ્રશ્ન કર્યો.તો તેના જવાબમાંતેણી એ સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’પ્રેમ છે’ એમ કહ્યું.પણ પ્રેમનું ચિત્ર શી રીતે દોરાય? આથી તે ચિત્રકાર એક સૈનિક પાસે ગયો અને તેને પણ આજ પ્રશ્ન કર્યો.સૈનિકે તરત જ જવાબ આપી દીધો કે સુંદરમાં સુંદર વસ્તુ’શાંતિ’ છે.

 ચિત્રકાર આ ત્રણેય જવાબ’શ્રદ્ધા,પ્રેમ અને શાંતિ વિષે વિચર કરતોઘરે પહોંચ્યો.તોજતાંવેંત તેના બાળકો શ્રદ્ધાથી તેને વિટળાઈ ગયાં. તેનીપત્નીએ તેને આવકાર્યો અને તેમાં તેને દિવ્ય શાંતિનુંદર્શન થયું,  પછી ચિત્રકારે ઘરનું ચિત્ર દોરીસ્વર્ગીય આનંદ અનુભવ્યો.

Posted in miscellenous

મન મક્કમ કર!

મન મક્કમ કર!\ અરુણ વામદત્ત

તુજ ભૂલ કબૂલ કરંત ન ડર-મન મક્કમ કર!

કર માફ,ન રહેશ  અહમ નિરભર-મન મક્કમ કર!

નહિ ક્રોધ, ન મત્સર, લોભ વગર-મન મક્કમ કર!

કરવું નહિ વેર વસૂલ અગર-મન મક્કમ કર!

કપરું,પણ સત્ય જ ઉચ્ચરવા-મન મક્કમ કર !

કડવું, પણ સત્ય જીરવવા-મન મક્કમ કર!

સુખ ફૂલ, ભમે દુ;ખનો ભમરો- મન મક્કમ કર!

જવ મિત્ર અસહ્ય અમિત્ર બને-મન મક્કમ કર!

પ્રિય મિત્ર છલોછલ નેહ વહે-મન મક્કમ કર!

કટુ વેણ કહેલ પ્રિયાતિપ્રિયે-મન મક્કમ કર !

વિષઘૂંટ હળાહળ સ્નેહીજને-મન મક્કમ કર !

નહિ શંકિત, નિત્ય નચિંત જ થા-મન મક્કમ કર !

‘અબ સોંપ દિયા ઈસ જીવન કા’-મન મક્કમ !

તન શ્રાંત અતીવ, નિરામયતા-મન મક્કમ કર!

મનની જળવાય નિરામયતા-મન મક્કમ કર!

ક્શત જીવ જો પ્રિયસંગ વિના-મન મક્કમ કર !

સ્મરણે રત અ-ક્શત ગાયન ગા-મન મક્કમ કર !

વિસ્વાસભર તવ શેષ સફર –મન મક્કમ કર !

ઉચ્છ્વાસ પૂરા તવ શેષ સફર-મન મક્કમ કર !

કેર ઓફ;ડો.દક્શા અરુણ વામદત્ત, 203,સુરભિ એપારટમેંટ

ચાંદની ચોક,પીપલોદ, સૂરત

Posted in miscellenous

જય જય ગરવી ગુજરાત!

જય જય ગરવી ગુજરાત!

જય જય ગરવી  ગુજરાત! ગુજરાત!

દીપેઅરુણુ પરભાત.

ધ્વજ પ્રકાશશે ઝળહળળ કસુમ્બી પ્રેમશોર્ય અકિત,

તુ ભણવ નિજ સંતતિ સઉને,પ્રેમ ભકિતની રીત-

ઊચી તુજ સુદર જાત,

જય! જય! ગરવી ગુજરાત!

ઉત્તરમા અમ્બામાત

પૂરવમા કાળીમાત,

છે દક્ષિણ દિશામાં કરંત રક્સા, કુંતેશ્વર મહાદેવ,

ને સોમનાથ ને દ્વારકેશ  એ,પસ્ચિમ કેરા દેવ.

છે સહાયમાં સાક્સાત,

જય! જય ! ગરવી ગુજરાત !

નદી તાપી નર્મદા જોય,

મહી ને બીજી પણ  જોય;

વળી જોય સુભટના જુદ્ધ્રરમણને, રત્નાકર સાગર,

પર્વત ઉપરથી વીરપૂર્વજો, દે આશિષ જયકર.

સંપે સોહે સહુ જાત,

જય! જય! ગરવી ગુજરાત!

તે અણહિલવાડ્ના રંગ

તે સિદ્ધરાજ જયસિંગ;

તે રંગથકી પણ અધિક સરસ રંગ,થશે સત્વરે માત!

શુભ શકુન દીસેમધ્યાહ્ન શોભશે, વીતી ગઈ છે રાત-

જન ઘૂમે નર્મદા સાથ,

જય !જય! ગરવી ગુજરાત !

-નર્મદ

Posted in miscellenous

સિસ્ટર  એલિઝાબેથ ડે

સિસ્ટર  એલિઝાબેથ એક પ્રસિદ્ધ એવાં ઑસ્ટ્રેલિયન નર્સ હતાં. રાત-દિવસ દર્દીઓની સેવા  કરવી તેને  જ તેમણે પોતાનો જીવનધર્મ માન્યો હતો.

  એક વાર એક મિત્રે તેમને પૂછ્યું, ‘રાત-દિવસ તમે દર્દીઓની સેવામાં રહેતાં હોવા છતાં તમે તમારા મનની શાંતિ અને પ્રસન્નતા કઈ રીતે જાળવી શકો છો? ક્યારે પણ તમે ઉદાસ અથવા ગુસ્સે થયેલા જોવામાંઆવ્યા નથી.’

    ડેનીનો ઉત્તર કાન દઈને સાંભળવા જેવો છે. ‘બચપણમાં હું ખૂબ ક્રોધી હતી. એક વાર એક નાની અમથી વાતમાં હદ બહારનો ક્રોધ મારાથી થઈ ગયો. ત્યારે મારી માતાએ –શાણી વાંધા-વિરોધની વાત વચ્ચે પણ શાંત રહી તમે ગુસ્સો થૂંકી  નાખોછો ત્યારે સામેવાળો પોતાનાં હથિયાર હેઠાં મૂકી દે છે.એક સીધું-સાદું સત્ય કહું ? જે સ્મિત કરે છે તે અંતમાં જીત મેળવે છે, સ્મિત કરતા રહો અને જીત મેળવતા રહો.

જિતેંદ્ર શાહ,શિવમ એંક્લેવ, (સારાભાઈ) ટેમ્પલ સ્ટ્ર્રીટ પાસે,સુદામા નગર,ગોત્રી રોડ,વડોદરા 390021

મો.:9925835523

Posted in miscellenous

વિશ્વ વાત્સલ્ય માનવ સેવા ટ્ર્સ્ટ,બગસરા

વિશ્વ વાત્સલ્ય માનવ સેવા ટ્ર્સ્ટ,બગસરા

ત્રિમાસિક કાર્ય અહેવાલ

   પરમ ચૈતન્ય શક્તિની પ્રેરણાથી, આપ સૌના સહકારથી  બગસરા વિસ્તારના વિવિધ સેવાના કામો કરવાની અમોને તક મળી રહી છે, જેનો અમને આનંદ છે.

   જાન્યુઆરી 2021માં આપણી સંસ્થાએ કરેલ કામગીરીનો ટુંકો અહેવાલ આપશ્રીને મોકલતાં આનંદ અનુભવીએ છીએ. જે બાબત જરૂરી માર્ગદર્શન આપવા નમ્ર વિનંતી

  1. વાડીપ્રોજેકટ

દાહોદ, પંચમહાલ,ડાંગ તેમજ મધ્યપ્રદેશ  વગેરે વિસ્તારોમાંથી સ્થાળાંતર કરીને ખેત મજૂરી કરવા માટે અમારા બગસરા વિસ્તાર એક હજારથી વધારે શ્રમિકો  રોજી રોટી માટે આવે છે.આ પરિવારના બાળકો  શિક્ષણથી વંચિત છે.તેમજ તેમને પોતાનું બાળપણ માણવા મળતું નથી, જે તંદુરસ્ત સમાજ માટે સારી વાત  નથી. અમો વધારે ને વધારે બાળકો સુધી પહોંચવામાંગીએ છીએ.જે માટે ‘સીમાશાળા’તા.26-01- 2021થી શરૂ કરેલ છે.અમારો સંકલ્પ   છે કે 100થી વધારેબાળકોને પોતાનું બાળપણ માણવા મળે, કેળવણી પામે,તેવું આયોજન કરી રહ્યા છીએ, હાલ બે સમીશાળાશરૂ કરેલ છે.

   સુખડી યોજના

   અમો સ્લમ વિસ્તારમાં સાત બાળ સંસ્કાર કેંદ્રો ચલાવી રહ્યા છીએ.આ વિસ્તારમાં જે સગર્ભા માતાઓ રહે છે, તેમને પૌષ્ટિક ખોરાક  મળતો નથી.પરિણામે તેની કૂખે જે બાળક જન્મે  છે તે કુપોષિત ન જન્મે તે માટે આ માતાઓને પૌષ્ટિક ખોરાક મળી રહે તેવી સમજ સાથે30 માતાનીક કિલો સુખડી  આપી રહ્યા છીએ. તેઓને સુખડી વિતરણ કરવામાં આવેલ.

   સ્લમ ડેવલપમેંટ કાર્યક્રમ:

સંસ્થા વંચિત પરિવારના બાળકોને શિક્ષણ આપવાનું કામ તો કરે છે, સાથો સાથ આ વિસ્તારમાંસ્વચ્છતા  જળવાય રહે, સંગઠન મજબૂત થાય,  જંગલી પ્રાણીઓથી રક્ષણ મેળવતા થાય, તેમજ  ગંદકી દૂર થાય એ માટે શૌચ ખાડા બનાવવા,વૃક્ષારોપણ  વગેરે પ્રવૃતિઓ માટે એક સેંટર હાલ દત્તક લીધું. તેમાં હાલ 50,000/- થી વધારે ખર્ચ કરી,એક ડેવલપમેંટનું મોડેલ ઉભું કરવા માટે થી કામગીરી શરૂ કરેલ છે. આ વિસ્તારમાં 45 અતિ ગરીબ પરિવારના દેવીપૂજક  લોકો રહે છે.તેઓ છૂટક કામ કરી ચલાવે છે.

4. સ્વરોજગાર પ્રવૃત્તિ માટે યુવાનો સાથેસેમીનાર

  અમારા સાત બાળ સંસ્કાર કેંદ્રોમાં જે ભાઈ બહેનો ધંધો રોજગાર શરૂ કરવા માંગે છે,તેવા યુવાન ભાઈ બહેનોને ધંધો રોજગાર શરૂ કરવા માટે વગર વ્યાજની લોન આપવામાંઆવે છે.   તેમજ જરૂર પડે  તો તાલિમ પણ આપવામાં આવે છે. આ  માર્ચ માસમાં દસ યુવાનોનેરૂ.55000\- નીવગર વ્યાજની લોન આપવામાં આવી છે.

  સંસ્થાનું માનવું છે કે દરેક વ્યક્તિની ધંધા રોજગારની કુશળતા વધારવી જોઈએ.જે દિશામાં અમો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છીએ.આ માટે 3 યુવાનો સાથે એક સેમીનારનું આયોજન પણ કરવામાંઆવેલ છે.

5. આરોગ્ય વિષયક કામગીરી

 આપણી સંસ્થા બગસરા વિસ્તારના 12 ગામોમાં 64 મહિલા મંડળોના માધ્યમથી 700થી વધારે બહેનો સાથે વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ કરી રહેલ છે. જેમ કે બચત ધિરાણ, માઈક્રો ફાઈનાન્સ,સાસુ વહુવંદના,સર્વોદયપાત્ર,આપણુંઆરોગ્ય આપણા હાથમાં અભિયાન, ગાય આધારિત ખેતી અભિયાન  વગેરે મહિલા સશક્તિકરણનીકામગીરી ચાલી રહી છે. આ કામગીરીને કારણે મહિલાઓની પરિવાર ભાવના વધી રહી છે. સંવેદંશીલતા કે લાગણીભાવ વધી રહ્યો છે. અનેક બહેનો આર્થિક રીતે સ્વાવલંબી બની રહી છે.કોરોના લોક ડાઉન દરમ્યાન 23 જગ્યાએ આરોગ્યવર્ધક ઉકાળો આપવામાંઆવેલ તેમજ 100 થી વધારે બહેનોના મેડીકલ ટેસ્ટ કરાવવાનું આયોજનકરેલ છે. જેમાં બી.પી.ડાયાબીટીસ તેમજ ટેમ્પરેચર વગેરે ટેસ્ટ દ્વારાબહેનોને પોતાની સામાન્ય બિમારીનીજાણકારી મેળવતાથાય,અને તેનો ઉપચાર કરી શકે તે માટે સમજ  સાથે આ અભિયાનશરૂ કરેલ છે.

કુદરતી ઉપચાર નિદાન સારવાર કેમ્પ

સર્વરોગ આયુર્વેદ કુદરતી ઉપચાર નિદાન સારવાર કેમ્પનું આયોજન કરેલ.જેમાં રાજકોટથી ડોકટરો આવેલ.તેમણે 73દર્દીઓને તપાસ કરી. તેમજ એક્યુપ્રેશર, માલિશ  જેવી સારવાર પણ કરવામાંઆવેલ.આ કેમ્પ બહેનો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી બની રહેલ છે.આ માત્ર કેમ્પ નથી પરંતુ માર્ગદર્શન તાલીમનું સ્વરૂપ આપવામાં આવે છે. જે ખરેખર ખૂબ જ ઉપયોગી બને  છે.

   અમારા  મહિલામંડળની બહેનો દ્વારા દર મહિને એક કુદરતી ઉપચાર આયુર્વેદ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવે છે.જે અનુસંધાને તા.24-01-2021 ના રોજ બગસરા મુકામે કેમ્પ રાખવામાં આવેલ.

7.આંગણવાડી કાર્યકર બહેનો સાથે સંવાદ

   બગસરા તાલુકાની 60 આંગણવાડી બહેનોને અભિનય બાળગીત, બાળવાર્તા,બાળરમતો, સર્જનાત્મક પ્રવૃત્તિ તેમજ વેસ્ટમાંથી બેસ્ટવસ્તુઓ વગેરેશીખવવાની તાલીમ આપવામાંઆવેલ.

   આ તાલીમ શિશુવિહાર ભાવનગરના અનુભવી અને અભ્યાસુ બહેનોએ આપેલ. આતાલીમથી આંગણવાડી બહેનોની સજજતા કેળવાશે અને તેમની આંગણવાડી સમૃદ્ધ બનશે, તેવી શ્રદ્દા સૌની વધી રહેલ જોવા મળી.

8.પ્રયોગવાડી એક નવતર પ્રયોગ

   આપણી સંસ્થા ગાય આધારીત સજીવખેતીનું એક અભિયાન ચલાવી રહેલ છે.જેમાં ખેડૂતોને રાસાયણિક ખાતર અનેજંતુનાશકદવાઓનોવપરાશ ઘટાડે અને ગાય આધારિત ખેતી કરતા થાય તેવાઅભિગમ સાથે બગસરા વિસ્તારમાં 150થીવધુ ખેડૂતો સાથે આ કાર્યક્રમ ચાલી રહેલ છે,

   આ અભિયાનઅંતર્ગત મોડેલ ફાર્મ હાલ બની રહ્યા તાલીમ છે. જે ફેબ્રુઆરી માસમાંખેડૂતપરિસંવાદકરવામાંઆવેલ.આ અભિયાનથી ઘણા ખેડૂતો ગાય આધારિત સજીવખેતી કરતાં થયા છે.

9.મહિલાકૌશલ્ય

મહિલા કૌશલ્ય તાલીમ અંતર્ગત બગસરા તાલુકાના 7 ગામોમાં 200 થી વધારે બહેનોને સિલાઈ તાલીમથી બહેનો સ્વરોજગારીમેળવી રહ્યાંછે. આ તાલીમાર્થી બહેનો આર્થિક રીતે સ્વાવલંબી બની રહીછે.તા.01-06-2021 ના રોજ બગસરા તાલુકાના જુનીહળિયાદ ગામે સિલાઈ તાલીમ વર્ગ શરૂ કરેલ છે. જેમાં26 બહેનો સિલાઈમશીન તાલીમ મેળવી રહેલ છે.

10.જ્યોતિ મહિલા વિકાસ સંગઠન દ્વારા મહિલાઓ ઉત્પાદિત વિવિધ  વસ્તુઓ માર્કેટમાં લોંચ કરી

સંસ્થા દ્વારા જે મહિલા મંડળો ચાલે છે, તેમાં 50 થી વધારે બહેનો સ્વરોજગારીની પ્રવૃત્તિઓ કરી રહેલ છે.આબહેનોદ્વારાખાખરા,પાપડ,ફિનાઈલ, મુખવાસ,વાઢિયાનો મલમ, ફેસપેક વગેરે વિવિધ વસ્તુઓનું જ્યોતિબ્રાન્ડ્થી તા.26-01-2021ના રોજ માર્કેટમાંમુકવામાંઆવેલ છે.

   આ જાન્યુઆરી માસમાંસંસ્થા દ્વારા ઘણી પ્રવૃત્તિઓ થઈ શકી છે.તેનો આનંદ છે.સંસ્થા પાસે સમર્પિત કાર્યકરોની ટીમ છે. લોકભાગીદારી દ્વારા કામગીરી થઈ રહી છે.પરિણામે લોકોનો રાજીપો જોવા મળે છે. બસ! ભગવાનને એટલી જ પ્રાર્થના કે,અમોને સારા કામોમાં નિમિત બનાવે પણ અમારામાં કદી અભિમાન ન આવે આ ઈશ્વરે સોંપેલું કામ છે. આસમજ સાથે આપણે સૌ સાથે મળીને સારા કામોમાં નિમિતરૂપ બનીએએ જ પ્રભુ પ્રાર્થના.

 અમારા આ રિપોર્ટ બાબતે આપનો પ્રતિભાવ જણાવશો તો અમોને વિશેષ આનંદ થશે.

  મારે એક વાત ગૌરવ સાથે કહેવી છે કે દાતાઓએ અમોને સેવાના કામો માટે કદી આર્થિક મુશ્કેલી પડવા દીધી નથી,પરિણામે જ અમોએ વધારે ને વધારે જરૂરિયાત મંદ બાળકો, બહેનો, ખેડૂતો સુધી અમારી સેવા પહોંચતી કરી રહ્યા છીએ.એ જ આનંદ છે બસ આપણા સૌનો સહિયારો આનંદનો વિસ્તાર થતો રહે એ જ અભ્યર્થના સાથે સૌને વંદન.

Posted in miscellenous

જંગમ વિદ્યાપીઠસમા ઓલિયા વિદ્યાપુરુષ: અરવિંદભાઈ પટેલ

જંગમ વિદ્યાપીઠસમા ઓલિયા વિદ્યાપુરુષ: અરવિંદભાઈ પટેલ

કેશુભાઈ  પટેલ

અખંડ આનંદ,એપ્રિલ, 2021\પાનું67

    ગઢવાડા નામે ઓળખાતા તત્કાલિન ખેરાલુ તાલુકાના અંધારિયા ખંડમાં કેળવણીનું કોડિયું પ્રજવલિત કરી એ પંથકના જનમાનસમાં હંમેશને માટે અમર બની ગયેલા અરવિંદભાઈ પટેલ જીવતેજીવ  દંતકથા બની રહ્યા હતા. સતલાસણા ત્યારે સાવ છેવાડું,  ધૂળિયું ગામડું હતું, જે બાકીની શિષ્ટ દુનિયાથી  અલગથલગ પડી ગયેલું તથા સામંતશાહી સકંજામાં દબાયેલું હતું. માંડ આંગળીના વેઢે ગણાય એટલા માણસોએ અમદાવાદ જોયું હશે.ત્યારે તાલુકા મથક ખેરાલુ પણ કોઈ  મધ્ય યુગિન કસબાની શિકલ ધરાવતું હતું. વેપારીઓ વીસનગર  અને કવચિત અમદાવાદ, મહેસાણા કે પાલનપુર  જતા ત્યારે કોઈ જુદી જ દુનિયામાં જઈચડ્યા હોય એવા અહેસાસ  સાથે એમના કોચલામાં પુરાઈ  જતા. કોઈ વધારે માંદું થાય તો એને તાબડ્તોબ જીપમાં નાખી વીસનગર ભેગું  કરી પરિવારજનો કૃત્કૃત્યતા અનુભવતા.

   એવા વિકટ સમયે પાટીદારોની વસતી  અને વણિકોના પ્રભાવ હેઠળના આ ગામનો રસ્તો  પૂછતો એક ઓલિયો આવી ચડ્યો અને એકાએક પંથકની  કુંડળીમાંબધા ગ્રહો સાનુકૂળ બની ગયા !

     અરવિંદભાઈ વડનગર  કે વીસનગર  નજીકની જ કોઈ શાળામાં શિક્ષક તરીકે જોડાઈ આચાર્ય તરીકે આરામથી નિવૃત થઈ શક્યા હોત,શિક્ષક તરીકે પિલવાઈ અને વડનગરમાં  તેઓએ સેવાઓ આપીજ હતી પરંતુ એમના કપાળમાં પણ વિધાત્રી ચૂપચાપ ગઢવાડાનું

નામ લખી ગઈ હોય ત્યાં એ પણ  શું કરે?

    અરવિંદભાઈએ શૂન્યમાંથી સર્જન કર્યું અને સાવ છેવાડે પડેલા સતલાસણાને વખત પૂરતું  છેક અમદાવાદ,મેઘરજ અને ઊંઝા તથા પાટણ સુધી ગાજતું અને ગૂંજતું વિદ્યાધામ બનાવી દીધું. એમની આ તપસ્યા એક મૂક શિક્ષકની સંનિષ્ઠ કારકિર્દી  બની રહી એથી  એમને શિક્ષણ ક્ષેત્રે મળવાં જોઈતાં માનઅકરામ  ભલે ન મળ્યાં,પરંતુ આખા પંથકમાં એક ઉમદા વિદ્યાપુરુષ તરીકે  એમનું નામ અમર થઈ ગયું છે.એમને ગામલોકોએ સહકાર  આપ્યો અને શરૂઆતમાં જે શાળાના આચાર્ય  તરીકે કોઈ ટકતું નહોતું ત્યાં કહીપુર જેવા ખોબા જેવડા ગામડામાંઅભાવો વેઠીને ઊછરેલો આ ઓલિયો છેક નિવૃત્તિવય સુધી પલાંઠી વાળીને બેઠો  અને ફૂલે પુજાયો.

    એમની સ્મૃતિવંદના સ્વરૂપે શ્રી આર.કે.પટેલ, બાબુભાઈ પટેલ તથા શિક્ષણજગતના અન્ય સ્વજનોએ એક નાનકડી પુસ્તિકા પ્રકાશિત કરી દિવંગત  આચાર્યનું તર્પણ કરવાનો સ્તુત્ય પ્રયાસ કર્યો છે.એમને આ રીતે પણ વારંવાર યાદ કરીને સન્માનિત કરવાથી વર્તમાન પેઢીને એના વસમા અતીતનો અંદાજ આવશે.

     આ સંપાદનમાં અરવિંદભાઈની કેફિયત વાંચીને એની પણ ક્ષતિપૂર્તિ થઈરહી છે.અરવિંદભાઈનું જીવન  ત્યાગ, તિતિક્ષા અને સમર્પણના ઊર્મિકાવ્ય  જેવું છે.સતલાસણામાં એમને પૂરતું સન્માન સાંપડ્યું હતું—એમની સેવાઓની કદર સ્વરૂપે પ્રાથમિક શાળાનું નામકરણ પણ થયું છે અને એમનાં જીવનસંગિના નામે વારિગૃહનું નામકરણ કરાયું છે.સતલાસણા સાવ જ સુષુપ્ત દશામાં હતું ત્યારે ઈશ્વરે જ જાણે એક  ઓલિયા આદમીને   કેળવણીનો દીવો લઈને ત્યાં મોકલી આપ્યો.એ શાળામાં અભ્યાસ કરીને તોફાની વિદ્યાર્થીઓ શ્રેષ્ઠ નાગરિકો બન્યા. ડોકટરો-ઈજનેરો અને કલાસવન ઑફિસરો તરીકે કાર્યરત  મહાનુભાવો તરીકે પંકાયા.એ બધા જ એમના વિદ્યાગુરુને અત્યંત ઋણભાવે સ્મરે છે ત્યારે શિક્ષક પણ ખરેખર કોઈ સાધારણ ચીજ નથી જ-એ ચાણક્યસૂત્ર સાર્થક થતું વરતાય છે.

     ગાંધીવિચાર માત્ર બુનિયાદી શિક્ષણસંસ્થાઓ કે આશ્રમશાળાઓ જ જીવંત રાખી શકે એવી માન્યતામાં અર્ધસત્ય છે.અરવિંદભાઈએ ક્યારેય ગાંધીવિચારનો અમલ કરતા હોવાનો દાવો નહોતો કર્યો પરંતુ વડનગર જેવું શહેર  અને તે પણ વતનથી  વેંત છેટું—છોડીને અંતરિયાળ ગઢવાડાની હ્રદયસ્થલીમાં વશી જઈ અરવિંદભાઈ પટેલે જે પ્રદાન કર્યું છે તે ગાંધીવિચાર પ્રેરિત કોઈ પણ ગ્રામ વિદ્યાપીઠથી ઓછું આંકી શકાય એવું નથી.

માણસની ગેરહાજરીમાં જ એની સાચી કિંમત સમજાતી હોય છે, અરવિંદભાઈ પટેલની  હાજરી દરમિયાન સતલાસણા હાઈસ્કૂલની જે પ્રતિષ્ઠા ઊભી થઈ હતી તે અનુગામીઓએ  ટકાવી રાખવા પૂરતો પરિશ્રમ કર્યો જ  હશે એની  ના નહીં;  પણ અરવિંદભાઈ વખતની સતલાસણા હાઈસ્કૂલની રોનક તો કંઈ ઓર જ હતી.અરવિંદભાઈ પટેલ એક હરતીફરતી  વિદ્યાપીઠ જ હતા.

       ખાટલે મોટી ખોટ કે આપણે ત્યાંબોલે એનાં જ  બોર વેચાય  છે. મારી દૃષ્ટિએ આવા શિક્ષણમહર્ષિને વીસરી જઈ રાજકારણીઓ મારફત ફાઈલો રજૂ કરતા માગણ શિક્ષકોને કે રાષ્ટ્રીય ક્ક્ષાના એવૉર્ડ ધરબી દેવા એ વિદ્યાદ્રોહ  છે.

    અરવિંદભાઈ એ તો અલગારી ઓલિયા આદમી હત.સતલાસણાના ચાના વેપારી અને માહ્રદય્વગામિત્ર જે.ટી.શાહ(જયંત શાહ-‘બિંદુ’ ) નો આ સંપાદનમાં સમાવાયેલા લેખ વાંચી એમના અલગારીપણાનો અંદાજ આવશે.તારંગા  રેલવે સ્ટેશને ઊતરી સતલાસણા જવાનો રસ્તો પૂછતો એ મુસાફર ટપાલી સાથે પાંચ ગાઉ ચાલીને સતલાસણા  પહોંચે છે. તમામ પ્રતિકૂળતાઓ નરી આંખે સામે જોવા છતાં એ સતલાસાણાની એ વખતની સાવ વીંખાઈ-પીંખાઈ ગયેલી  શાળાનું નામ ગુજરાતમાં ગૂંજતું કરવાની ખાતરી આપે છે. જે રીતે એશાળાનો કાયાકલ્પ કરે છે તે આપણા શિક્ષણજગતની એક સીમાચિહ્ન રૂપ ઘટના છે. અરવિંદભાઈ કેટલા નિ;સ્પૃહ હતા એની પ્રતીતિ  જે સહજતાપૂર્વક એ સંસ્થામાં પ્રવેશ કર્યો હતો  એ જ  સહજતાપૂર્વક એને’અલવિદા’કહી પોતાનું નિવૃત જીવન પોતાના  ગામમાં જ વિતાવવાના સંકલ્પમાંદૃષ્ટિગોચર થાય છે. જીવલેણ વ્યાધિનો પણ એમણે હસતા મોઢે સ્વીકાર કર્યો. તંબૂશાળામાં ફાનસ લઈ ફરતા આચાર્ય ગામડાના વિદ્યાર્થીને બીડી ફૂંકતો જોઈ દુર્વાસા બની જાય  અને એ વિદ્યાર્થી એમની આજ્ઞા માની લઈ આજીવન વ્યસનમુક્ત બની  નિરામય જીવન વિતાવે,પરંતુ કુદરત કેટલી ક્રૂરતાપૂર્વકનિર્વ્યસની ઋષિને જ કેન્સરની ભેટ આપે !

   અરવિંદભાઈના જીવન પર આખી એક ફિલ્મ બનવી જોઈએ.મને ખાતરી છે કે કોઈ નીવડેલ્સ્સ કસબી દ્વારાસતલાસણાના આ તપસ્વીને કચકડે કંડારશે તોએ ફિલ્મ જરૂર ઓસ્કાર એવોર્ડ જીતી લાવશે.!

13,ઐશ્વર્ય-1,પ્લોટ 132,સેક્ટર-19,ગાંધીનગર.

———————————————–

Posted in miscellenous

સિસ્ટર  એલિઝાબેથ ડે

સિસ્ટર  એલિઝાબેથ ડેની એક પ્રસિદ્ધ એવાં ઑસ્ટ્રેલિયન નર્સ હતાં. રાત-દિવસ દર્દીઓની સેવા  કરવી તેને  જ તેમણે પોતાનો જીવનધર્મ માન્યો હતો.

  એક વાર એક મિત્રે તેમને પૂછ્યું, ‘રાત-દિવસ તમે દર્દીઓની સેવામાં રહેતાં હોવા છતાં તમે તમારા મનની શાંતિ અને પ્રસન્નતા કઈ રીતે જાળવી શકો છો? ક્યારે પણ તમે ઉદાસ અથવા ગુસ્સે થયેલા જોવામાંઆવ્યા નથી.’

    ડેનીનો ઉત્તર કાન દઈને સાંભળવા જેવો છે. ‘બચપણમાં હું ખૂબ ક્રોધી હતી. એક વાર એક નાની અમથી વાતમાં હદ બહારનો ક્રોધ મારાથી થઈ ગયો. ત્યારે મારી માતાએ –શાણી વાંધા-વિરોધની વાત વચ્ચે પણ શાંત રહી તમે ગુસ્સો થૂંકી  નાખોછો ત્યારે સામેવાળો પોતાનાં હથિયાર હેઠાં મૂકી દે છે.એક સીધું-સાદું સત્ય કહું ? જે સ્મિત કરે છે તે અંતમાં જીત મેળવે છે, સ્મિત કરતા રહો અને જીત મેળવતા રહો.

જિતેંદ્ર શાહ,શિવમ એંક્લેવ, (સારાભાઈ) ટેમ્પલ સ્ટ્ર્રીટ પાસે,સુદામા નગર,ગોત્રી રોડ,વડોદરા 390021

મો.:9925835523

Posted in miscellenous

જીવન સરિતા

વાન પ્રસ્થાશ્રમ

સંકલન:પ્રવીણચંદ્ર ઠકકર

કોણે કહ્યું, હું વૃદ્ધ છું?

મારું મકાન જર્જરિત થયું છે, સાચું;

મારાં વસ્ત્રો જીર્ણ થયાં છે, સાચું;

જે દોરડામાંથી વીજ વહે છે તેય હવે કરમાઈ ગયાં છે,સાચું;

પણ મારી વીજ કંઈ વૃદ્ધ થઈ નથી,

મારાંખમીરને ખુમારી ખંડેરમાંયે અકબંધ રહે એવાં છે!

કરચલીઓ પડતી જાય છે ગાલ પર,

ને ચાદર પર દેખાવા માંડ્યા છે સળ

પણ  તે કંઈ મારાં તો નહીં જ !

થાંભલા ભલે ડગમગ થતા હોય,

ઉંબરા થતા હોય ડુંગરા,

ને પાદર થતાં હોય પરદેશ;

પણ મનના પાયા છે સદ્ધર ને સાબૂત,

એની પાંખો છે મક્કમ ને મજબૂત.

મેઘદૂત થઈ આકાશે ઊડવાનું

આસાન છે મનને;

દૂર નથી અલકા એને, કોઠો નથી કૈલાસ એને

મારા  હાથમાં કંપવા જરૂર છે,

પકડ પણએની ઢીલી છે;

પરંતુ એ હાથમાંની કલમ વાટે

મારાં સ્વપનો સહેલાઈથી કાગળ પર ઊતરીને

મોજથી ટહેલી-સહેલી શકેછે આમ તેમ !

જુવાન થયેલા યયાતિની કથા

રંગેચંગે  એમાં ઉઘાડ પામી શકે છે !

ગરબામાં ઢમકતા ઢોલ સાથે

ભલે મારા પગ ન લઈ શકતા હોય ઠેક,

પણ એમના ઘમઘમતા ઘૂઘરાના તાલ

મારા ચિદાકાશમાં નચાવતા રહે છે

વીજળીઓ !

મારી ગુહામાંથી

એક સાવિત્રી દીવો લઈને નીકળી પડી છે….

વાર્ઘક્યને ઉન્મૂલિત કરી નાખનારી

સત્યકામની અમૃતમયતાની એને તલાશ છે…

એ સાવિત્રીના જ અગ્નિકુંડમાંના યજ્ઞ પુરુષને—

સત્પુરુષને—

મારામાં આળસ છાંડીને ઊઠતો અનુભવું છું ત્યારે

ક્યાંથી હોઉં હું વૃદ્ધ?

વૃદ્ધ મારો પડછાયો હોય તો ભલે

હું તો નથી જ નથી !

–ચંદ્રકાંત શેઠ

તરુણ-વ્રુદ્ધ સંવાદ\વિનોબા

   એક છે તરુણ-શક્તિ અને બીજી છે, વૃદ્ધ-શક્તિ. એ બંનેની વચ્ચે ટક્કર ઊભી થાય છે. તરુણોને થાય છે કે વૃદ્ધો જોરને શોરથી આગળ નથી વધતા અને અમને પણ આગળ વધવા નથી દેતા. વૃદ્ધો ક્રાંતિની કલ્પના છોડીને પોતાની  ઘર-ગૃહસ્થીમાં અને પોતાની સંસ્થાઓમાં બંધાઈ ગયા છે. વૃદ્ધો માટે સામાન્ય રીતે તરુણોની આવી ફરિયાદ રહેતી હોય છે.

    તરુણોને વૃદ્ધો વચ્ચે આવી જે ટકકર ઊભી થાય છે, તેનું મને આશ્ચર્ય નથી અને દુ:ખ પણ નથી, બલ્કે દુ:ખ નથી એમ કહેવું પુરતું નથી. કહેવું તો એમ જોઈએ કે આવી ટકકરથી મને ખુશી થાય છે.

      મેં ઘણીવાર કહ્યુંછેકે નવી પેઢી જે હોય છે, તે આપણા ખભા પર બેઠી હોય છે. બાળકો પિતાના ખભા પર બેઠાં હોય છે, તેથી પિતા જેટલું દૂર જોઈ શકે છે.જો કે  મારી આ વાત સાંભળીને મારા મિત્ર ગોપાલરાવ એક વાર બોલ્યા. ‘વિનોબા,તમારી વાત તો સાચી છે, ઘણી વાર ઉપમા તમે દીધી. પરંતું

એ જે તરુણ પિતાના ખભા ઉપર બેઠો છે, તે જો આંધળો હોય તો શું જોવાનો?  માટે એવધુ દૂરનું જોશે એ વાત સાચી, શરત એટલી જ કે, તે આંધળો  નહીં,આંખવાળો  હોય,”  આ વાત પણ ધ્યાનમાં રાખવા જેવી છે, તરુણ જો આંખવાળો  હશે, તો જવધુ દૂરનું જોઈશકશે.

   ગીતામાં ઉત્તમ કાર્યકર્તા,જેને તેણે સાત્ત્વિક  કર્તાકહ્યો છે, તેનાં બે વિશેષણ છે. ધ્રુતિ  અને ઉત્સાહ. ઉત્તમ કાર્યકર્તામાં ધ્રુતિ જોઈએ  અને ઉત્સાહ જોઈએ. મેં ઘણી જગ્યાએ જોયુંકે ‘તરુણઉત્સાહી મંડળ’બનાવે છે. તો મેં કહ્યું કે  આ કહેવાની શીજરૂર છે?  તરુણો તો ઉત્સાહી હોય જ છે. એટલા વાસ્તે’તરુણ ધૃતિમંડળ’ બનાવો, ને’વૃદ્ધઉત્સાહી મંડળ ‘ બનાવવું જોઈએ. વૃદ્ધોમાં સામાન્ય રીતે ઉત્સાહ ઓછો હોય છે,એટલે એમનાં વૃદ્ધ ઉત્સાહી મંડળ બનવાં જોઈએ.

આપણને બંને જોઈએ છે, હોશ અને જોશ, તરુણોમાં હોય છે જોશ,પણ હું તો કહીશકે બંનેમાં હોશ ને જોશ બેઉ જોઈએ ત્યારે કામ થાય છે.

    તરુણોને હું કહું છુંકે તમારામાંજે ઉત્સાહ છે, તે મને બહુ ગમે છે, મને બહુ પ્રિય છે; પરંતુ  થોડોક સંયમ રાખો અનેવૃદ્ધો પાસેથી તમારે જે લેવાનું છે,તે લઈને આગળ વધો. ભૂમિતિના સિદ્ધાંતની ખોજ કરવા નીકળ્યા છો, તે સારી વાત છે; પરંતુ અત્યાર સુધીમાં યુકિલડ વગેરે જે ખોજ કરી ચૂક્યા છે, તે બરાબર સમજી  લો અને પછી  તેનાથી આગળ વધો, યુકિલડ વગેરે જે ખોજ કરે ચૂક્યા છે, તે બરાબર સમજી લો અને પછી તેનાથી આગળ વધો, યુકિલડ વગેરેની ખોજને સમજી લીધા વિના તમે ભૂમિતિની ખોજ કરવામાં જશો,તો તે ઠીક નહીં થાય, એટલે વૃદ્ધો પાસેથી જે લેવાનું છે, તે પહેલાં લો અને પછી તેનેઆગળ વધારો.

    મહાભારતમાં આ યક્ષપ્રસ્ન છે.યુધિષ્ઠિરને યક્ષે સવાલ પૂછયો,”જ્ઞાન કેમ થાય” તો યુધિષ્ઠર ઉત્તર આપે છે. “વૃદ્ધની સેવા કરવાથી જ્ઞાન મળે છે” એટલે વૃદ્ધોની સેવા કરીને એમની પાસે જેટલુંયે જ્ઞાન હોય તે પ્રાપ્ત કરી લેવુંઅને પછી આગળ વધવું.

   તરુણોએ હંમેશાંઆગળ જ વધતા રહેવાનું છે.તેમાં જો વૃદ્ધ લોકો વચ્ચે આવતા હોય,  તો એમની સામે સાફ-સાફ વાત કરવી-જેવી લક્ષ્મણે પરશુરામને કરી હતી. તુલસીદાસજીએ આ લક્ષ્મણ-પરશુરામ સંવાદનું બહુ વિસ્તરણથી વર્ણનકર્યું છે. લક્ષ્મણ –પરશુરામને ખૂબ ખૂબ સંભળાવે છે. રામજી એ તટસ્થ ભાવે સાંભળી રહ્યા છે. આમ તો ચૂપચાપ બેઠા રહ્યા,અને પછી વચ્ચે પડીને એમને લક્ષ્મણને જરા વાર્યો અને ત્યારે કામ પાર પડ્યું.

પરશુરામ અને લક્ષ્મણના સંવાદનું આટલા  વિસ્તારથી વર્ણન કર્યુ. તેમાં ઘણો આવેશ પણ છે અને  પરશુરામની અવહેલના પણ છે. આ બધું તુલસીદાસજીએ શું કામ કર્યું?  કેમ કે બે  પેઢીઓ વચ્ચે જે અંતર છે,તે ધ્યાનમાં આવે.જૂની પેઢી છે પરશુરામ, નવી પેઢી છે લક્ષ્મણ અને નવી પેઢીએ હંમેશાં આગળ જ જવાનું  છે.

  પરંતુ એકવાર શું થયું? મહાભારતના યુદ્ધની વાત છે. દ્રોણાચાર્ય પાંડવોની સેનાનો ખૂબ સંહાર કરી રહ્યાં છે. એટલે રાતે  પાંડવો બધા ભેળા થયા છે.કૃષ્ણ છે, યુધિષ્ઠિર છે, અર્જુન છે. ચર્ચા કરી રહ્યાં છે કે હવે શું કરવું, ત્યારે યુધિષ્ઠિર બોલ્યા, “ અર્જુન! તારા ગાંડીવની શી કિંમત રહી? પાંડવોનો આટલો  બધો સંહાર થઈ રહ્યો છે અને તારું ગાંડીવ કાંઈ નથી કરી શકતું? ક્યાં ગઈ તારા ગાંડીવની સાખ?”

    આ સાંભળીને અર્જુન મોટા ભાઈને મારવા ઊભો થઈ ગયો ! કેમ કે એની પ્રતિજ્ઞા હતી કે જે કોઈ એના ગાંડીવની નિંદા કરશે,તેને તે મારીનાખશે. યુધિષ્ઠિરે નિંદા કરી, તેને તે મારવા ઊભો થઈ  ગયો, ત્યારે કૃષ્ણે તેનો હાથ પકડીને  તેને , રોક્યો,કૃષ્ણેતેને કહ્યું કે આ તો તારી બેવકૂફી છે!  આમાં તારા જ્ઞાનની નાદારી જણાય છે,અને તે સ્વાભાવિક છે.તેં વૃદ્ધોની સેવા નથી કરી,એટલે તું આવો બેવકૂફ રહ્યો છે ! ‘ન વૃદ્ધા:સેવિતા –ત્વયા’! અને પછી કહ્યું કે આમાં એમણે તારા ગાંડીવની વાત કરી, જરા ઘસાતું બોલ્યા, તે તારો ઉત્સાહ જગાવવા માટે કર્યું,તારી કે તારા ગાંડીવની માનહાની કરવા માટે નહીં.એટલા વાસ્તે ગાંડીવ-નિંદા વાળી તારી પ્રતિજ્ઞા છે,તે અહીં લાગુ નથી પડતી.

    આવો વિવેક પણ તરુણોમાં હોવો જોઈએ.બીજી બાજુ,વૃદ્ધોએ પણ પોતાના તરફથી તરુણોના ઉત્સાહનો ક્યારેય ભંગ ન થાય, તે જોવું જોઈએ.

   તરુણોને વૃદ્ધો વચ્ચે સંબંધ કેવો હોવો જોઈએ,તેની બીજી એક વાત કહું.મહાભારતનું યુદ્ધ શરૂ થઈ રહ્યું હતું. પહેલો દિવસ.પ્રાત;કાળમાં યુધિષ્ઠિર ઊઠ્યા અને પદયાત્રા કરતાં શત્રુના કેમ્પમાં ગયા.ભીષ્મ પિતામહ પાસે.સાષ્ટાંગ પ્રણામ  કરીને બોલ્યા,”આશીર્વાદ માગવા આવ્યો છું” ભીષ્મ  બોલ્યા , “ધન્ય છે,કેવા આશીર્વાદ જોઈએ?” યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, “ તમારીપાસેથી કાંઈક જાણવા માગું છું” “શું” તો યુધિષ્ઠિરે કહ્યું,’ તમારું મૃત્યુ કઈ રીતે થશે,તે જાણવા માગું છું.”

   અદ ભુત જછેને! દુનિયાભરમાં કોઈ એવું મહાકાવ્ય મળશે, જેમાં આ પ્રકારનો કિસ્સો હોય?હોય?મહાભારત એટલે મહાભારત જ !અને  આશ્ચર્યની વાત કે ભીષ્મે પણ  પ્રસન્ન થઈનેકહ્યુંકે મારું મૃત્યુ આવી જ યુક્તિથી થઈ શકે છે એમ કહીને યુક્તિ બતાવી.અને આગળ જ્ણાયું કે એજ યુક્તિથી એમને મારી શકાયા, બાકી,અર્જુન બીજી કોઈ રીતે એમને મારી ન શક્યો.

    કવિએ વર્ણન કર્યું છે કે બંને સામસામે લડી રહ્યા છે. એક તરફ પરમ વૃદ્ધ ભીષ્મ પિતામહ  અને બીજી તરફ સામે તરુણ-યુવા  અર્જુન. બંને તરફથી બાણ-વૃષ્ટિ ચાલી રહી છે. ભીષ્મ સામે અર્જુન ફિક્કો પડી રહ્યો છેઅને પછી ભીષ્મે પોતાને મારવા માટેની જે યુક્તિ બતાવેલી,તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો અને ભીષ્મને મારવામાં આવ્યા. તરુણોને વૃદ્ધો સામસામે  હોય,તોયે એમનો સંબંધ આવો મીઠો હોવો જોઈએ. બંનેનો સંયોગ થવો જોઈએ.

   છેલ્લે એક વાત.મને ચોક્કસ ખબર નથી, મેં સાંભળ્યું છે કે આપણી રાજસભામાં કદાચ આ વાક્ય લખી રાખવામાં આવ્યું છે: ‘ન સા સભ, યત્ર ન સન્તિ વૃદ્ધા:’ જ્યાં વૃદ્ધો નથી,ત્યાં સભા જ નથી. એટલા વાસ્તે સભામાં  વૃદ્ધો હોય તે જરૂરી છે.તરુણોની સભા  હોય ,તરુણોની સભા હોય,તરુણોની ચર્ચા ચાલતી હોય , પરંતુ  તે ચર્ચા ઉચિત ઢબે  ચાલે, તેમાં કાંઈક નિયમનનો અંકુશ રહે, તો  વૃદ્ધોના હાથમાં એટલો અંકુશ રાખવામાંઆવ્યો છે.

———————————————-

Posted in miscellenous

વાનપ્રસ્થાશ્રમ

વાન પ્રસ્થાશ્રમ

સંકલન:પ્રવીણચંદ્ર ઠકકર

કોણે કહ્યું, હું વૃદ્ધ છું?

મારું મકાન જર્જરિત થયું છે, સાચું;

મારાં વસ્ત્રો જીર્ણ થયાં છે, સાચું;

જે દોરડામાંથી વીજ વહે છે તેય હવે કરમાઈ ગયાં છે,સાચું;

પણ મારી વીજ કંઈ વૃદ્ધ થઈ નથી,

મારાંખમીરને ખુમારી ખંડેરમાંયે અકબંધ રહે એવાં છે!

કરચલીઓ પડતી જાય છે ગાલ પર,

ને ચાદર પર દેખાવા માંડ્યા છે સળ

પણ  તે કંઈ મારાં તો નહીં જ !

થાંભલા ભલે ડગમગ થતા હોય,

ઉંબરા થતા હોય ડુંગરા,

ને પાદર થતાં હોય પરદેશ;

પણ મનના પાયા છે સદ્ધર ને સાબૂત,

એની પાંખો છે મક્કમ ને મજબૂત.

મેઘદૂત થઈ આકાશે ઊડવાનું

આસાન છે મનને;

દૂર નથી અલકા એને, કોઠો નથી કૈલાસ એને

મારા  હાથમાં કંપવા જરૂર છે,

પકડ પણએની ઢીલી છે;

પરંતુ એ હાથમાંની કલમ વાટે

મારાં સ્વપનો સહેલાઈથી કાગળ પર ઊતરીને

મોજથી ટહેલી-સહેલી શકેછે આમ તેમ !

જુવાન થયેલા યયાતિની કથા

રંગેચંગે  એમાં ઉઘાડ પામી શકે છે !

ગરબામાં ઢમકતા ઢોલ સાથે

ભલે મારા પગ ન લઈ શકતા હોય ઠેક,

પણ એમના ઘમઘમતા ઘૂઘરાના તાલ

મારા ચિદાકાશમાં નચાવતા રહે છે

વીજળીઓ !

મારી ગુહામાંથી

એક સાવિત્રી દીવો લઈને નીકળી પડી છે….

વાર્ઘક્યને ઉન્મૂલિત કરી નાખનારી

સત્યકામની અમૃતમયતાની એને તલાશ છે…

એ સાવિત્રીના જ અગ્નિકુંડમાંના યજ્ઞ પુરુષને—

સત્પુરુષને—

મારામાં આળસ છાંડીને ઊઠતો અનુભવું છું ત્યારે

ક્યાંથી હોઉં હું વૃદ્ધ?

વૃદ્ધ મારો પડછાયો હોય તો ભલે

હું તો નથી જ નથી !

–ચંદ્રકાંત શેઠ

તરુણ-વ્રુદ્ધ સંવાદ\વિનોબા

   એક છે તરુણ-શક્તિ અને બીજી છે, વૃદ્ધ-શક્તિ. એ બંનેની વચ્ચે ટક્કર ઊભી થાય છે. તરુણોને થાય છે કે વૃદ્ધો જોરને શોરથી આગળ નથી વધતા અને અમને પણ આગળ વધવા નથી દેતા. વૃદ્ધો ક્રાંતિની કલ્પના છોડીને પોતાની  ઘર-ગૃહસ્થીમાં અને પોતાની સંસ્થાઓમાં બંધાઈ ગયા છે. વૃદ્ધો માટે સામાન્ય રીતે તરુણોની આવી ફરિયાદ રહેતી હોય છે.

    તરુણોને વૃદ્ધો વચ્ચે આવી જે ટકકર ઊભી થાય છે, તેનું મને આશ્ચર્ય નથી અને દુ:ખ પણ નથી, બલ્કે દુ:ખ નથી એમ કહેવું પુરતું નથી. કહેવું તો એમ જોઈએ કે આવી ટકકરથી મને ખુશી થાય છે.

      મેં ઘણીવાર કહ્યુંછેકે નવી પેઢી જે હોય છે, તે આપણા ખભા પર બેઠી હોય છે. બાળકો પિતાના ખભા પર બેઠાં હોય છે, તેથી પિતા જેટલું દૂર જોઈ શકે છે.જો કે  મારી આ વાત સાંભળીને મારા મિત્ર ગોપાલરાવ એક વાર બોલ્યા. ‘વિનોબા,તમારી વાત તો સાચી છે, ઘણી વાર ઉપમા તમે દીધી. પરંતું

એ જે તરુણ પિતાના ખભા ઉપર બેઠો છે, તે જો આંધળો હોય તો શું જોવાનો?  માટે એવધુ દૂરનું જોશે એ વાત સાચી, શરત એટલી જ કે, તે આંધળો  નહીં,આંખવાળો  હોય,”  આ વાત પણ ધ્યાનમાં રાખવા જેવી છે, તરુણ જો આંખવાળો  હશે, તો જવધુ દૂરનું જોઈશકશે.

   ગીતામાં ઉત્તમ કાર્યકર્તા,જેને તેણે સાત્ત્વિક  કર્તાકહ્યો છે, તેનાં બે વિશેષણ છે. ધ્રુતિ  અને ઉત્સાહ. ઉત્તમ કાર્યકર્તામાં ધ્રુતિ જોઈએ  અને ઉત્સાહ જોઈએ. મેં ઘણી જગ્યાએ જોયુંકે ‘તરુણઉત્સાહી મંડળ’બનાવે છે. તો મેં કહ્યું કે  આ કહેવાની શીજરૂર છે?  તરુણો તો ઉત્સાહી હોય જ છે. એટલા વાસ્તે’તરુણ ધૃતિમંડળ’ બનાવો, ને’વૃદ્ધઉત્સાહી મંડળ ‘ બનાવવું જોઈએ. વૃદ્ધોમાં સામાન્ય રીતે ઉત્સાહ ઓછો હોય છે,એટલે એમનાં વૃદ્ધ ઉત્સાહી મંડળ બનવાં જોઈએ.

આપણને બંને જોઈએ છે, હોશ અને જોશ, તરુણોમાં હોય છે જોશ,પણ હું તો કહીશકે બંનેમાં હોશ ને જોશ બેઉ જોઈએ ત્યારે કામ થાય છે.

    તરુણોને હું કહું છુંકે તમારામાંજે ઉત્સાહ છે, તે મને બહુ ગમે છે, મને બહુ પ્રિય છે; પરંતુ  થોડોક સંયમ રાખો અનેવૃદ્ધો પાસેથી તમારે જે લેવાનું છે,તે લઈને આગળ વધો. ભૂમિતિના સિદ્ધાંતની ખોજ કરવા નીકળ્યા છો, તે સારી વાત છે; પરંતુ અત્યાર સુધીમાં યુકિલડ વગેરે જે ખોજ કરી ચૂક્યા છે, તે બરાબર સમજી  લો અને પછી  તેનાથી આગળ વધો, યુકિલડ વગેરે જે ખોજ કરે ચૂક્યા છે, તે બરાબર સમજી લો અને પછી તેનાથી આગળ વધો, યુકિલડ વગેરેની ખોજને સમજી લીધા વિના તમે ભૂમિતિની ખોજ કરવામાં જશો,તો તે ઠીક નહીં થાય, એટલે વૃદ્ધો પાસેથી જે લેવાનું છે, તે પહેલાં લો અને પછી તેનેઆગળ વધારો.

    મહાભારતમાં આ યક્ષપ્રસ્ન છે.યુધિષ્ઠિરને યક્ષે સવાલ પૂછયો,”જ્ઞાન કેમ થાય” તો યુધિષ્ઠર ઉત્તર આપે છે. “વૃદ્ધની સેવા કરવાથી જ્ઞાન મળે છે” એટલે વૃદ્ધોની સેવા કરીને એમની પાસે જેટલુંયે જ્ઞાન હોય તે પ્રાપ્ત કરી લેવુંઅને પછી આગળ વધવું.

   તરુણોએ હંમેશાંઆગળ જ વધતા રહેવાનું છે.તેમાં જો વૃદ્ધ લોકો વચ્ચે આવતા હોય,  તો એમની સામે સાફ-સાફ વાત કરવી-જેવી લક્ષ્મણે પરશુરામને કરી હતી. તુલસીદાસજીએ આ લક્ષ્મણ-પરશુરામ સંવાદનું બહુ વિસ્તરણથી વર્ણનકર્યું છે. લક્ષ્મણ –પરશુરામને ખૂબ ખૂબ સંભળાવે છે. રામજી એ તટસ્થ ભાવે સાંભળી રહ્યા છે. આમ તો ચૂપચાપ બેઠા રહ્યા,અને પછી વચ્ચે પડીને એમને લક્ષ્મણને જરા વાર્યો અને ત્યારે કામ પાર પડ્યું.

પરશુરામ અને લક્ષ્મણના સંવાદનું આટલા  વિસ્તારથી વર્ણન કર્યુ. તેમાં ઘણો આવેશ પણ છે અને  પરશુરામની અવહેલના પણ છે. આ બધું તુલસીદાસજીએ શું કામ કર્યું?  કેમ કે બે  પેઢીઓ વચ્ચે જે અંતર છે,તે ધ્યાનમાં આવે.જૂની પેઢી છે પરશુરામ, નવી પેઢી છે લક્ષ્મણ અને નવી પેઢીએ હંમેશાં આગળ જ જવાનું  છે.

  પરંતુ એકવાર શું થયું? મહાભારતના યુદ્ધની વાત છે. દ્રોણાચાર્ય પાંડવોની સેનાનો ખૂબ સંહાર કરી રહ્યાં છે. એટલે રાતે  પાંડવો બધા ભેળા થયા છે.કૃષ્ણ છે, યુધિષ્ઠિર છે, અર્જુન છે. ચર્ચા કરી રહ્યાં છે કે હવે શું કરવું, ત્યારે યુધિષ્ઠિર બોલ્યા, “ અર્જુન! તારા ગાંડીવની શી કિંમત રહી? પાંડવોનો આટલો  બધો સંહાર થઈ રહ્યો છે અને તારું ગાંડીવ કાંઈ નથી કરી શકતું? ક્યાં ગઈ તારા ગાંડીવની સાખ?”

    આ સાંભળીને અર્જુન મોટા ભાઈને મારવા ઊભો થઈ ગયો ! કેમ કે એની પ્રતિજ્ઞા હતી કે જે કોઈ એના ગાંડીવની નિંદા કરશે,તેને તે મારીનાખશે. યુધિષ્ઠિરે નિંદા કરી, તેને તે મારવા ઊભો થઈ  ગયો, ત્યારે કૃષ્ણે તેનો હાથ પકડીને  તેને , રોક્યો,કૃષ્ણેતેને કહ્યું કે આ તો તારી બેવકૂફી છે!  આમાં તારા જ્ઞાનની નાદારી જણાય છે,અને તે સ્વાભાવિક છે.તેં વૃદ્ધોની સેવા નથી કરી,એટલે તું આવો બેવકૂફ રહ્યો છે ! ‘ન વૃદ્ધા:સેવિતા –ત્વયા’! અને પછી કહ્યું કે આમાં એમણે તારા ગાંડીવની વાત કરી, જરા ઘસાતું બોલ્યા, તે તારો ઉત્સાહ જગાવવા માટે કર્યું,તારી કે તારા ગાંડીવની માનહાની કરવા માટે નહીં.એટલા વાસ્તે ગાંડીવ-નિંદા વાળી તારી પ્રતિજ્ઞા છે,તે અહીં લાગુ નથી પડતી.

    આવો વિવેક પણ તરુણોમાં હોવો જોઈએ.બીજી બાજુ,વૃદ્ધોએ પણ પોતાના તરફથી તરુણોના ઉત્સાહનો ક્યારેય ભંગ ન થાય, તે જોવું જોઈએ.

   તરુણોને વૃદ્ધો વચ્ચે સંબંધ કેવો હોવો જોઈએ,તેની બીજી એક વાત કહું.મહાભારતનું યુદ્ધ શરૂ થઈ રહ્યું હતું. પહેલો દિવસ.પ્રાત;કાળમાં યુધિષ્ઠિર ઊઠ્યા અને પદયાત્રા કરતાં શત્રુના કેમ્પમાં ગયા.ભીષ્મ પિતામહ પાસે.સાષ્ટાંગ પ્રણામ  કરીને બોલ્યા,”આશીર્વાદ માગવા આવ્યો છું” ભીષ્મ  બોલ્યા , “ધન્ય છે,કેવા આશીર્વાદ જોઈએ?” યુધિષ્ઠિરે કહ્યું, “ તમારીપાસેથી કાંઈક જાણવા માગું છું” “શું” તો યુધિષ્ઠિરે કહ્યું,’ તમારું મૃત્યુ કઈ રીતે થશે,તે જાણવા માગું છું.”

   અદ ભુત જછેને! દુનિયાભરમાં કોઈ એવું મહાકાવ્ય મળશે, જેમાં આ પ્રકારનો કિસ્સો હોય?હોય?મહાભારત એટલે મહાભારત જ !અને  આશ્ચર્યની વાત કે ભીષ્મે પણ  પ્રસન્ન થઈનેકહ્યુંકે મારું મૃત્યુ આવી જ યુક્તિથી થઈ શકે છે એમ કહીને યુક્તિ બતાવી.અને આગળ જ્ણાયું કે એજ યુક્તિથી એમને મારી શકાયા, બાકી,અર્જુન બીજી કોઈ રીતે એમને મારી ન શક્યો.

    કવિએ વર્ણન કર્યું છે કે બંને સામસામે લડી રહ્યા છે. એક તરફ પરમ વૃદ્ધ ભીષ્મ પિતામહ  અને બીજી તરફ સામે તરુણ-યુવા  અર્જુન. બંને તરફથી બાણ-વૃષ્ટિ ચાલી રહી છે. ભીષ્મ સામે અર્જુન ફિક્કો પડી રહ્યો છેઅને પછી ભીષ્મે પોતાને મારવા માટેની જે યુક્તિ બતાવેલી,તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો અને ભીષ્મને મારવામાં આવ્યા. તરુણોને વૃદ્ધો સામસામે  હોય,તોયે એમનો સંબંધ આવો મીઠો હોવો જોઈએ. બંનેનો સંયોગ થવો જોઈએ.

   છેલ્લે એક વાત.મને ચોક્કસ ખબર નથી, મેં સાંભળ્યું છે કે આપણી રાજસભામાં કદાચ આ વાક્ય લખી રાખવામાં આવ્યું છે: ‘ન સા સભ, યત્ર ન સન્તિ વૃદ્ધા:’ જ્યાં વૃદ્ધો નથી,ત્યાં સભા જ નથી. એટલા વાસ્તે સભામાં  વૃદ્ધો હોય તે જરૂરી છે.તરુણોની સભા  હોય ,તરુણોની સભા હોય,તરુણોની ચર્ચા ચાલતી હોય , પરંતુ  તે ચર્ચા ઉચિત ઢબે  ચાલે, તેમાં કાંઈક નિયમનનો અંકુશ રહે, તો  વૃદ્ધોના હાથમાં એટલો અંકુશ રાખવામાંઆવ્યો છે.

———————————————-

Posted in miscellenous
વાચકગણ
  • 637,283 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 276 other followers

તારીખીયું
જાન્યુઆરી 2022
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો