ગીતાધ્વનિ: અધ્યાય:ચૌદમો

ગીતાધ્વનિ: અધ્યાય:ચૌદમો

ત્રિગુણ નિરુપણ

શ્રીભગવાન બોલ્યા—

જ્ઞાનોમાં શ્રેષ્ઠ જે જ્ઞાન, તે ફરી તુજને કહું;

જે જાણી મુનિઓ સર્વે પામ્યા સિદ્ધિ અહીં પરં…1

આ જ્ઞાન આશરી જેઓ પામે મુજ સમાનતા,

સર્ગકાળે ન તે જન્મે, પ્રલયે ન વ્યથા ખમે…2

             *

મારું ક્ષેત્ર મહદ બ્રહ્મ, તેમાં હું બીજ થાપું છું;

તે થકી સર્વ ભૂતોની લોકે ઉત્પત્તિ થાય છે…3

સર્વ યોનિ વિશે જે જે વ્યક્તિઓ જન્મ પામતી,

તેનું ક્ષેત્ર મહદ બ્રહ્મ, પિતા હું બીજ દાયક…4

                     *

તમ, રજ તથા સત્ત્વ,–ગુણો પ્રકૃતિથી થયા;

તે જ અવ્યય દેહીને બાંધે છે દેહને વિશે…5

તેમાં નિર્મળ તે સત્ત્વ, દોષ્હીન, પ્રકાશક;

તે બાંધે છે કરાવીને આસક્તિ જ્ઞાન ને સુખ…6

તૃષ્ણા-આસક્તિથી જન્મ્યો રાગ, તે જ રજોગુણ;

દેહીને બાંધતો તે તો આસક્ત કર્મમાં ફરી…7

મોહમાં નાંખતો સૌને ઊઠે અજ્ઞાનથી તમ;

દેહીને બાંધતો તે તો નિદ્રા-પ્રમાદ-આળસે…8

                   *

સુખમાં જોડતો સત્ત્વ, કર્મમાં જોડતો રજ;

ને ઢાંકી જ્ઞાનને જોડે પ્રમાદે તો તમોગુણ…9

                 *

રજ-તમને દબાવીને સત્ત્વઉપર આવતો;

રજોગુણ તમો-સત્ત્વ, તમ તે રજ-સત્ત્વને…10

જ્યારે આ દેહમાં દીસે પ્રકાશ સર્વ ઈંદ્રિયે, પ્રમાદ, મૂઢતા;

ને જ્ઞાન પ્રગટે ત્યારે વધેલો સત્ત્વ જાણવો…11

કર્મ પ્રવૃત્તિ, આરંભ, લોભ, અશાંતિ, ને સ્પૃહા,

રજોગુણ વધે જ્યારે, ત્યારે આ ઊપજે બધાં…12

પ્રવૃત્તિ ના, પ્રકાશે ના, દીસે પ્રમાદ, મૂઢતા;

તમોગુણ વધે જ્યારે, ત્યારે આ ઊપજે બધાં…13

સત્ત્વની વૃદ્ધિ વેળાએ દેહી છોડે શરીર જો;

ઉત્તમ  જ્ઞાનવાનોના નિર્મળ લો ક મેળવે..14

કર્મસંગી  વિશે જન્મે, તમમાં લય પામતાં;…15

                  *

કહ્યું છે પુણ્ય ક લોભ ઊપજે કર્મોનું ફળ સાત્ત્વિક નિર્મળ;

રજનું ફળ છે દુ:ખ, અજ્ઞાન તમનું ફળ…16

સત્ત્વથી ઊપજે જ્ઞાન, રજથીલોભ ઊપજે;

પ્રમાદ, મોહ, અજ્ઞાન, ઊપજે તમથી સહુ…17

                     *

ચડે છે સાત્ત્વિકો ઊંચે, રાજસો મધ્યમાં રહે;

હીનવૃત્તિ તમો ધર્મી, તેની થાય અધોગતિ…18

ગુણો વિના ન કર્તા કો, જ્યારે દ્રષ્ટા પિચાણતો,

ત્રિગુણાતીતને જાણે, તે પામે મુજ ભાવને…19

દેહ સાથે ઊઠેલા આ ત્રિગુણો  જે તરી જતો;

જન્મ-મૃત્યુ-જરા-દુ:ખે છૂટી તે મોક્ષ ભોગવે…20

                   *

અર્જુન બોલ્યા—

ક્યાં લક્ષણથી દેહી ત્રિગુણાતીત થાય છે?

હોય આચાર શો તેનો? કેમ તે ત્રિગુણો તરે?..21

                      *

શ્રીભગવાન બોલ્યા—

જ્ઞાન, પ્રવૃત્તિ ને મોહ—તેના ધર્મો શરીરમાં

ઊઠે તો ન કરે દ્વેષ, શમે તો ન કરે સ્પૃહા…22

જે ઉદાસીન-શો વર્તે ગુણોથી ચળતો નહીં;

વર્તે ગુણો જ જાણીને, રહે સ્થિર ડગે નહીં…23

સમ દુ:ખેસુખે, સ્વસ્થ  જે  શત્રુમિત્રમાં;

સુખે, સ્વસ્થ, સમ્લોષ્ટાશ્મકાંચન: !

સમ પ્રિયાપ્રિયે, ધીર, સમ નિંદા-વખાણમાં…24

સમ માનાપમાને જે, સમ જે શત્રુમિત્રમાં;

સૌ કર્મારંભ છોડેલો, ગુઁઆતીત ગણાય તે…25

અવ્યભિચાર ભાવે જે ભક્તિયોગે મ’ને ભજે;

તે આ ગુણો કરી પાર, બ્રહ્મને પાત્ર થાય છે…26

                    *

અમૃત-અક્ષર-બ્રહ્મ,ને એકાંતિક જે સુખ;

તેમ શાશ્વત ધર્મો જે, સૌનો આધાર હું જ છું…27

—————————————-

ગુણો વિના ન્કર્તા કો, જ્યારે દ્રષ્ટા પિચાણતો,

ત્રિગુણાતીતને જાણે, તે પામે મુજ ભાવને…19

દેહ સાથે ઊઠેલા આ ત્રિગુણો

વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 576,491 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 273 other followers

તારીખીયું
ફેબ્રુવારી 2021
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: