પ્રેમ અને કરુણા

‘અખંડ આનંદ’પ્રસાદી

ડિસેમ્બર,2020

પાનું:90

પ્રેમ અને કરુણા: માનવ સ્વભાવના આધાર સ્તંભ

નવીનચંદ્ર ત્રિવેદી

     આ વિશ્વના આરંભથી જ સ્મગ્ર સૃષ્ટિના અસ્તિત્વ અને વિકાસમાં પ્રાણ્ભૂત તત્ત્વ હોય તો તે છે પ્રેમ અને કરુણા. પ્રકૃતિના નાના મોટા અંશો અને પશુપક્ષી તથા માનવ્જાતમાં આ બેઉ તત્ત્વો વધતા ઓછા અંશે સમાયેલાં જ છે. હાલના વિશ્વની સ્થિતિ જોઈએ તો આ તત્ત્વોના સદંતર અભાવ અને ઉપેક્ષાનું પરિણામ પ્રત્યક્ષ થાય છે. સરવાળે પરસ્પર નફરત, અસહિષ્ણુતા,  સત્તાલાલસા અને અરાજકતાભર્યું આતંકવાદી વાતાવરણ જોવા મળે છે. આવા વાતાવરણમાં રહેતો આજનો માનવ હતપ્રભ, નિરુત્સાહી અને હતાશ થઈ ગયો છે.

    આ સમસ્યાના મૂળમાં જઈશું તો જણાશે કે આ કોઈ કુદરતી આપત્તિ નથી, આ તો માનસર્જિત સ્થિતિ છે. આથી આને માટે કુદરતને ફરિયાદ કરી ભગવાનની મદદ માગવી  તે સાવ ખોટું છે. ભગવાને માનવમાં દુરિતઅને સત્ત્વ બેઉ પ્રકારનં તત્ત્વો મૂક્યાં છે. દુષ્ટ છે તો સામે શિષ્ટ પણ છે, અહીં કંસ છે તો કૃષ્ણ છે, માનવે જાગ્રતપણે પોતાનામાં રહેલાં શુભ તત્ત્વોને વિકસાવી સમાજમાં જીવવું જોઈએ; તેને બદલે પોતાના સ્વાર્થને પોષવા તે દુષ્ટ તત્ત્વોનો સહારો લે છે. પરિણામે આજે ચોતરફ આવાં દુષ્ટ તત્ત્વોનો રાફડોફાટ્યો છે. આવી અરાજક અને અસહ્ય સ્થિતિમાંથી  ઉગરવાનો એક્માત્ર ઉપાય છે પ્રેમ અનેકરુણાનો આવિષ્કાર !

    પ્રેમ અંતરમાંથી ઉમટતી નિ:સ્વાર્થ લાગણી—મમતા, એ સાચો પ્રેમ છે. પ્રેમ નિ:સ્વાર્થ સેવા, સમર્પણ અને સહનશક્તિ માગે છે. આવો સાચો પ્રેમ હોય ત્યાં સાથીના દોષ ઓગળી જાય છે. પ્રેમ ઘટે ત્યાં દોષ ઉભરાવા લાગે છે.

   પ્રેમ જેટલો નિ:સ્વાર્થ અને પવિત્ર  એટલો માનવસંબંધ વધુ સુદૃઢ. તેમાં સ્વાર્થ, ગણતરી, વસૂલાત કે દગાબાજી ઉમેરાય તો પ્રેમ સડવા માંડે છે. સાચો પ્રેમ  સાથે લોકકલ્યાણનો શુભ આશય અનાયાસ જ વણાઈ ગયો હોય છે. પ્રાચીન ઋષિઓ—ગુરુજનો ભાવિ પેઢીના કલ્યાણ માટે જીવનભર સંશોધનનું તપ કરી અવનવી શોધ કરતા ગયા ! પોતાના દેશની ધરતી પ્રત્યે માતૃપ્રેમ કે રાષ્ટ્રપ્રેમ  હૈયે રાખી, હજારો જવાનો શહીદી વહોરી રહ્યા છે. આ જ સાચો સમર્પિત પ્રેમ છે.

   જ્યાં પ્રેમ હોય ત્યાં કરુણ-દયાભાવ, સમસંવેદન સહજ સ્ફૂરિત હોય છે.સામાનું દુ:ખ જોઈ આનંદે તે રાક્ષસ  કે આતંકી. સામાના દુ:ખે દુ:ખી થાય તે સંત કે સજ્જન !બુદ્ધ અને જૈન જેવા ધર્મોએ તો આ કરુણાને જ શિરોમાન્ય ગણી છે. તો પ્રભુ ઈશુએ પણ પોતાને વધસ્તંભ પર જડી દેનારાઓ પ્રત્યે યાચના કરી કે, ‘પ્રભુ,તેઓને માફ કરજે !’

ચૂંટણીપંચના પૂર્વ અધ્યક્ષ ટી. એન.શેષન સાહેબે એક ખેતરના ઝાડ પરથી ચકલીનો માળો લઈ આવવા નાના છોકરાનેરૂ. 10-50 આપવા માંડ્યા, તોય છોકરાએ ના પાડી. સાહેબે પૂછ્યું, ‘કેમ?’  છોકરો કહે, એ માળામાં ચકલીનાં બચ્ચાં છે. તે માળો તમને આપું પછી સાંજે ચકલી આવી માળો અને તેનાં બચ્ચાં ન જુએ તો જે કલ્પાંત કરશે તે મારાથી નહીં જોવાય !’ ક્લાસવન  અને સતાધીશ અધિકારી લખે છે, ‘આ ઘટના વર્ષો સુધી ત્રાસ આપતી રહી ….તમારામાં બીજા પ્રત્યે લાગણી, સહાનુભૂતિ, દયાભાવ કે માનવતા નહીં હોય તો બધું જ નિરર્થક છે. બીજાનું દુ:ખ જોઈ તમારું દિલ દુભાય તો તમારા હ્રદયમાં માનવતાનું ઝરણું વહી રહ્યું છે એમ માનજો !’

15/એ, મહાવીરનગર, એંજલ સ્કૂલ પાસે, આણંદ—388001  મો0 9427856155

વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 627,741 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 275 other followers

તારીખીયું
જાન્યુઆરી 2021
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728293031
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: