કબીર / તોકો પીવ મિલેંગે ઘૂઘટ કા પટ ખોલ રે

 

તોકો પીવ મિલેંગે ઘૂઘટ કા પટ ખોલ રે,

ઘટ ઘટ મે વહ સાઈ રમતા કટુક વચન મત બોલ રે,

ધન જોબન કો ગરબ ન કીજૈ જૂઠા પંચરંગ ચોલ રે,

સુન્ન મહલ મે દિયના બારી લે આશા સો મત ડોલ રે,

જોગ જુગત સો રંગમહલ મે પિય પાયો અનમોલ રે,

કહૈ કબીર આનંદ ભયો હૈ બાજત અનહદ ઢોલ  રે,

 

કબીરાનું આ અત્યંત પ્રસિદ્ધ પદ છે. પ્રસિદ્ધ થયું હશે કદાચ જ્યુથિકાને કારણે પણ પ્રસિદ્ધ ન થયું હોત તોય આ મહત્વનુ પદ છે. કહેવાય છે કે કવિતાના આકાશમાં કોઈક કવિ સૂર્ય જેવા, તો કોઈક ચંદ્ર જેવા અને કોઈક નક્ષત્રો જેવા કેટલાયે આગિયા જેવા હોય છે. મારે માટે કબીર કેવલ સૂર્ય કે ચંદ્ર નથી, પણ કવિતાનું સ્વયં આકાશ છે. એમના દોહા અને પદ આપણાં મન પર ચંદનનો લેપ કરે છે અને શાતા આપે છે.

 

કાવ્યની પ્રથમ પંક્તિ ખૂબ મહત્વની છે, કારણકે એ આપણામાં શ્રદ્ધા પ્રેરે છે. શ્રદ્ધાની સોગાત આપવી એ નાની સૂની વાત નથી. તેને પ્રિયતમ મળશે એની પ્રતીતિ આપે છે. પણ પ્રિયતમ એમને એમ ન મળે. આપણે પક્ષે પણ કાઇ ને કાઇ કરવાનું હોય છે. આપણે ઘૂંઘટનો પટ ખોલવાનો હોય છે. આપણી અને આપણાં પ્રિયતમાની વચ્ચે જે પટ છે એ આડો આવે છે. આપણો ચહેરો ઢંકાયેલો છે અને પરમાત્માનો ચહેરો ખુલ્લો છે. આ પટ ખસી જાય તો પરમેશ્વરનો સાક્ષાત્કાર થાય.

 

કબીર વળકર હતા. એટલે વસ્ત્રની ભાષા બોલ્યા. આ ઘૂંઘટ એટલે શું? આપના કામ, ક્રોધ, લોભ, મોહ, મદ, મત્સર, ઈત્યાદી. ટૂંકમાં આપણો પ્રલંબ અહમ. અહમ ખસે તો સોહમ મળે. પરમાત્મા બીજે ક્યાય નથી. એ કાશીમાય નથી અને વૃંદાવનમાંય નથી, એ તો આપણાં ઘટ ઘટ માં છે. માણસની પાછળજ માધવ છે. એટલે એને કડવા વચન ન કહેવા જોઈએ. સંસારનો પણ આપનો અનુભવ છે કે આપણે જો આપણી આસપાસના વ્યક્તિને કડવા વચન કહીયે તો એ દૂર ને દૂર જાય છે. ઈશ્વર આપની અંદરજ છે. એ આપની વાણી અને મૌન બંને ને સાંભળે છે. એ આપણી કડવાસ અને મીઠાસ બંને ને ઓળખે છે.

 

“ઇસ ટન ધન કી કૌન બડાઈ” ગાનાર કબીર ઘૂટી ઘૂટી ને કહે છે, આ ધન અને યૌવનનો ગર્વ શાનો? કશું તકે એવું નથી, કશુંય શાશ્વત નથી, કશુય કાયમ માટે તમારી પાસે રહેવાનુ નથી. આપણું પાંચ તત્વોનું બનેલું ખોળિયું; એ પણ ક્ષણભંગુર છે. તો આ ક્ષણભંગુરનું મમત્વ અને મહત્વ શા માટે?

 

કબીર કેવા મોટા ગજાના કવિ છે કે શૃંગારની ભાષામાં એ ગહન જ્ઞાનની વાત કરે છે. શૂન્યનો મહેલ છે. આ શૂન્યનો મહેલ બ્રહ્માડ. આ બ્રહ્માડમાં જ તું બ્રહ્માનો દીવો સળગાવ અને મૃગજલ જેવી આશાઓથી ચાલીત ન થા. ‘આસ સો મત ડોલ’ એ પંક્તિ આ કવિ જ લખી શકે. આશાથી જીવતું હોય તો હતાશાનો મુકાબલો કરવો પડે, અને હતાશાથી પાર જવું હોય તો આશાથી વિચલિત ન થવાય.

 

શૂન્યના મહેલમાથી કવિ રંગમહેલ માં જાય છે. પણ આ રંગમહેલ રાગ વિનાનો છે. વીતરાગ હોય એનેજ બ્રહ્માડનો રાગ મળે. અહી પ્રિયતમાં અને પ્રિયતમાનું મિલન થાય છે – જ્ઞાનના દીવાણી સાક્ષીએ. આ રંગમહેલ પોતેજ અનમોલ છે. મિલન થયું, પછી એના આનંદને વર્ણવો કઈ રીતે? સુખ ખંડીત હોય છે આનંદ ખંડીત હોય છે. સુખને હદ હોય છે. આનંદ અનહદ હોય છે. અને આ અનહદનો જ ઢોલ વાગ્યા કરે છે. અહમનો દહનખંડ શૂન્યના શયનખંડમાં પલટાઈ જાય છે અને આત્મા અને પરમાત્માની શુભદ્રષ્ટિ થાય છે.

 

વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 427,534 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 277 other followers

તારીખીયું
નવેમ્બર 2019
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« ઓક્ટોબર   ડીસેમ્બર »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: