જતનસે ઓઢી ચદરિયા- સંત કબીર

ભજનાંજલિ

ભજનાંજલિ(સંક્ષિપ્ત) //કાકા કાલેલકર

સંપાદક: મહેન્દ્ર મેઘાણી/લોકમિલાપ /સંક્ષિપ્તઆવૃત્તિ:1996

 

 

 

જતનસે ઓઢી ચદરિયા

જેઓ લોકકવિ છે તે વિશાળ લોકજીવનના સામાન્ય અનુભવમાંથી જ પોતાની કવિતાનો મસાલો મેળવી લે છે.

ઝિની ઝિની ઝિની ઝિની

બિની ચદરિયા.

ઝિની ઝિની ઝિની ઝિની

બિની ચદરિયા.

કબીર વણકર હતો, એટલે ચાદરની અને વણાટની ઉપમા એને સૂઝે એમાં આશ્ચર્ય શું?

તાણાની તૈયારી કરીને પછી જેમ એમાં વાણો વણાય છે, તે જ પ્રમાણે માબાપ પાસેથી મળેલો વારસો, કુળધર્મની ટેક, પોતાના જમાનાની લોકસ્થિતિ, એ બધો આપણા જીવનનો તાણો છે. એની અંદર દૈનંદિન જીવન, એમાં મળતા અનુભવો, એની મારફતે ખીલવેલી કલ્પનાઓ અને મહત્વકાંક્ષાઓ, એમાંથી નીતરતાં સુખદુખ્ખો, એ બધો આપણા જીવનનો વાણો છે, શ્રદ્ધા અને અનુભવો, પૂર્વસંસ્કારો અને નવા પુરુષાર્થો જ્યારે ઓતપ્રોત થાય છે, ત્યારે એમાંથી અવનવી ભાત પડતી જાય છે; અને એ જ જીવનનો સાચો ઉપયોગ અને આનંદ છે.

આવી રીતે બનેલી ચાદર તે આપણું શરીર છે.

માણસને જેમ કુશળતાપૂર્વક વણતાં આવડવું જોઈએ, તેમ વણેલી ચાદર કુનેહપૂર્વક વાપરતાં પણ આવડવું જોઈએ. શરીર જો સ્વચ્છ હોય અને આખા દિવસની પ્રવૃત્તિ પણ જો નિર્મળ હોય, તો સવારે ઓઢેલાં કપડાં સાંજ સુધી મેલાં શા માટે થવાં જોઈએ?

સ્વર્ગના દેવો, પૃથ્વી પરના મનુષ્યો અને બંને કોટિથી પર એવા ઋષિમુનિઓ, બધાએ શરીરો વાપરી જોયાં છે, બધાએ પોતપોતાની ચાદર ઓઢી છે, અને દરેકની ચાદર  ક્યાંક ને ક્યાંક મેલી થઈ છે. એક કબીર એવો નીકળ્યો કે જેણે એ ચાદર એવી કુનેહથી વાપરી કે, એની પાસેથી એક જન્મારાનું કામ કઢાવ્યાં છતાં, અંતે જેવી મળી હતી તેવી જ પાછી સોંપી દીધી.

સો ચાદર સુર નર મુનિ ઓઢી,

ઓઢિ કે મૈલી કિની ચદરિયા.

દાસ કબીર જતનસે ઓઢી,

જ્યોંકી ત્યોં ધરિ દિની ચદરિયા.

આખો જન્મારો નિર્વિકાર સ્થિતિમાં પસાર કરવાને કારણે પોતાનું શરીર  ક્યાંય મેલું ન થયું, એવો કબીરનો આત્મવિશ્વાસ છે.

શરીર મેલું થયું  ક્યારે ગણાય? આરામ, કસરત, આહાર અને વિહાર એ બધા શરીરના વ્યાપાર છે, આલસ્ય વધે તો શરીર મેલું થયું ગણાય. ખાવામાં સ્વાદ-લોલુપતા દેખા દે તો શરીર મેલું થયું ગણાય,

નિર્વિકારી માણસ જ્યારે ભોજન કરે છેત્યારે કેવળ શરીર-પોષણને માટે જ કરે છે, ખાતી વખતે દરેક વસ્તુનો સ્વાદ એ સૂક્ષ્મતાથી અનુભવી શકે છે. સારો સ્વાદ ક્યો અને નરસો ક્યો, એનો વિવેક પણ એની પાસે ઉત્તમ હોય છે; પણ એ સ્વાદ પાછળ એક ક્ષણ પણ એ તણાઈ જતો નથી.

સ્વાદ-ક્ષમતા એ અલગ વસ્તુ છે, અને સ્વાદ-લોલુપતા એ બીજી વસ્તુ છે, કલારસિકો જે કલાનંદ માણે છે તે, અને ઉતરતી કોટિના લોકો એ જ વસ્તુમાંથી જે વિષયાનંદ માણે છે તે, બંને વસ્તુઓ જુદી. એકમાં નિર્વિકારી સ્થિતિ જળવાય છે અને એમાં કૌશલ્યની પરિસીમા સધાય છે; વિષયાનંદમાં શરીર અને મન વિકારી થઈ જાય છે અને સ્વાદ-ક્ષમતા, અમુક હદ પછી, બુઠ્ઠી થઈ જાય છે.

*********************************

વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous
One comment on “જતનસે ઓઢી ચદરિયા- સંત કબીર
  1. k કહે છે:

    sawar ma vanchi ne man ekdum pavitra thai gayu

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 415,056 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 280 other followers

તારીખીયું
ઓક્ટોબર 2019
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« સપ્ટેમ્બર   નવેમ્બર »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: