ભજનાંજલિ-2

BHAJ2

ભજનાંજલિ-2

(સંક્ષિપ્ત/કાકાકાલેલકર/સંપાદક:મહેન્દ્રમેઘાણી/

લોકમિલાપ)

        (4) હૈ બહારે બાગ દુનિયા ચંદ રોજ

આપણે માનીએ છીએ કે એક જીવન પૂરું થાય એટલે મરણનું દ્વાર વટાવીને આપણે બીજા જન્મમાં પ્રવેશ કરીએ છીએ. અને આ રીતે પુનર્જન્મની આ ઘટમાળ ચાલ્યા જ કરે છે.

    માણસનું આ શરીરમાં સો-પચાસ વર્ષ જ રહેવાનું હોય છે. પણ શરીર છોડ્યા પછી એ પોતાના સમાજમાં દીર્ઘકાળ સુધી અસર કરતો રહે છે. મારું જીવન અમુક વર્ષો સુધી મારા શરીરમાં રહીને સાધના કરતું રહ્યું; અને એ સાધના પૂરી થતાંવેંત શરીરને પાછળ છોડીને એજ જીવન સમાજમાં પોતાની આગળની યાત્રાએ ઉપડ્યું. સગડી બળીને ઓલવાઈ ગઈ, પણ એ સગડીની ઉષ્ણતા આખી ઓરડીમં ફેલાઈને લાંબા વખત સુધી હૂંફ આપતી રહે છે.

    શરીરગત જીવન ચંદ રોજ ટકે છે. આવડો મોટો હોશિયાર વૈદ લુકમાન ! એ પણ અંતે મરી ગયો. આ જિંદગીમાં જો કાંઈ ખાસ કરવાપણું હોય, તો મરણ પછીની આપણી યાત્રા માટેનું ભાથું તૈયાર કરવું એ જ છે. આ શારીરિક જીવનની દોસ્તી ટૂંકી છે, પણ સામાજિક જીવનની હસ્તી દીર્ઘકાલીન હોય છે.

    હૈ બહારે બાગ દુનિયા ચંદ રોજ !

     દેખ લો ઈસકા તમાશા ચંદ રોજ.

    ઐ મુસાફિર ! કૂચકા સામાન કર,

     ઈસ જહાંમેં હૈ બસેરા ચંદ રોજ.

પૂછા લુકમાંસે, “જિયા તૂ કિતને રોજ ?”

દસ્તે હસરત મલકે બોલા: “ચંદ રોજ.”

નજીરની આ ગઝલને કહેવું છે કે, ભલા લોકો ! આપણી થોડા દિવસ સાથે રહેવાના છીએ, ત્યારે એટલા માટે ઝગડા શાના કરો છો અને એકબીજાને શા માટે અકળાવો છો ? ચાર કલાક સાથે રહેવું છે ત્યાં પ્રેમથી કેમ ન રહીએ ? મેં તો તમારો કશો ગુનો કર્યો નથી, મને કેમ હેરાન કરો છો ? ન તમે અહીં લાંબા વખત સુધી રહેવાના છો, અને હું પણ અહીં અમરપટો લઈને આવ્યો નથી.પછી ક્યાં તમે અને ક્યાં હું?

    ફિર તુમ કહાં ઔ’ મૈં કહાં, ઐ દોસ્તો,

    સાથ હૈ મેરા તુમ્હારા ચંદ રોજ.

    ક્યોં સતાતે હો દિલે બેજુર્મકો,

    જાલિમો, હૈ યે જમાના ચંદ રોજ.

    યાદ કર તૂ ઐ નજીર કબરોંકે રોજ,

   જિંદગીકા હૈ ભરોસા ચંદ રોજ.

             **********

             (5) રે મન ! મૂરખ જનમ ગંવાયો

    આપણા સંતોએ કોઈ કાળે એમ નથી કહ્યું કે આ જન્મ વ્યર્થ છે, નિસ્સાર છે. જન્મ તો મહત્ત્વનો છે, માણસની એક જ કીમતી મૂડી છે; એ વેડફી ન નખાય. જન્મ ટૂંકો છે,અને બહુ મહત્ત્વનો છે.

    કીમતી જીવનનો તુચ્છ ઉપયોગ કરનારાને સંતો કહે છે કે, “આરોગ્ય સચવાય, આબરૂ વધે અને હ્રદય તૃપ્ત અને પરિપુષ્ટ થાય એવો આનંદ તમારી પાસે હોવા છતાં, તમે કેવળ ભ્રામક સુખ પાછળ શા માટે દોડો છો? આનંદ માટેની તમરી ખોજ બરાબર છે, પણ ઈલજ ભૂંડો છે, અવળો છે. એ રસ્તે, આનંદ મળવાને બદલે બળતરા, ક્ષીણતા અને અસમધાન જ તમને મળવાનું છે. અનેક વાર અનુભવ લેશો તોયે પરિણામ એ જ આવવાનું છે. માટે સાચે રસ્તે ચાલો, તમને અખૂટ આનંદ મળશે.”

    લોહી બગડ્યું હોય અને પરિણામે ખૂજલી થઈ હોય, ત્યારે માણસને ખજવાળવામાં ખૂબ આનંદ મળે છે. પણ તેમ કરતા નખ વાટે એ ખૂજલી ફેલાય છે, આનંદ પછી વધુ બળતરા સહન કરવી પડે છે, લોહી બગડે છે અને શરીર ગંધાય છે.

    જે માણસ તંદુરસ્ત છે, જેના શરીરમાં શુદ્ધ લોહી વહેતું હોય છે, એ સવારના ઊઠીને કસરત કરી ગરમ થાય છે અને પછી ઠંડા પાણીમાં તરવાનો આનંદ લઈને ગાજર જેવો લાલચોળ થઈ જાય, તો એને આરોગ્યાનંદ મળે છે. આખા શરીરની ચામડીમાંથી આનંદ ફૂટી નીકળતો હોય છે. આ આનંદ સારો કે પેલો ખૂજલીનો આનંદ ?

    સંતો આ સિવાય બીજું કશું કહેતા નથી. પ્રેમ, સેવા, સ્વાર્થત્યાગ, અભેદ, એ આનંદના સાધન છે. જ્ઞાનાનંદ, સેવાનંદ, ત્યાગાનંદ, એ સાચા આનંદ છે. શ્રેષ્ઠ આનંદ છોડીને વિષયરસમાં રાચવું, એ તો આમ્રફળ છોડીને સેમરનું(શીમળાનું)ફૂલ ચાખવા બરાબર છે. સેમરના ફૂલથી આકર્ષિત થઈ એને બટકું ભર્યું, એટલે અંદરનું રૂ ઉડી જાય છે અને હાથમાં કશું આવતું નથી. એવી રીતે જીવન વેડફી નાખીએ, તો અંતે “સિર ધુની ધુની ” પસ્તાવાનું જ રહેશે.

   રે મન ! મૂરખ જનમ ગંવાયો,

કરિ અભિમાન વિષયરસ રાચ્યો, શ્યામ-શરણ નહિ આયો.

યહ સંસાર ફૂલ સેમરકો, સુન્દર દેખિ ભુલાયો;

ચાખન લાગ્યો, રૂઈ  નાહિં કમાયો;

કહત સૂર ભગવંત ભજન બિનુ સિર ધુનિ ધુનિ પછતાયો ગઈ ઉડી, હાથ કછુ નહીં આયો.

કહા ભયો અબ કે મન સોચે, પહિલે.

             *********

    (6) શૂર સંગ્રામ દેખ ભાગૈ નહીં

શૂર સંગ્રામકો દેખ ભાગૈ નહીં,

    દેખ ભાગૈ સોઈ શૂર નાહીં.

કામ ઔ’ ક્રોધ, મદ, લોભસે જૂઝના,

    મંડા ધમસાન તહં ખેત માહીં.

શીલ ઔ શૌચ, સંતોષ સાહી ભયે,

    નામ સમસેર તહં ખૂબ બાજૈ.

કહૈ કબીર કોઈ જૂઝી હૈ શૂરમા

    કાયરાં ભીડ તહં તુરત ભાજૈ.

    કબીરનું આ ભજન આપણી સત્યાગ્રહની લડત દરમિયાન બહુ લોકપ્રિય થયું હતું.

    શાંતિવાદી સાધુઓ પણ  લડતની પરિભાષા રસપૂર્વક વાપરે છે. ‘ સાલ્વેશન આર્મી’ વાળાઓએ આ દિશામાં કમાલ કરી છે. ‘પિલ્ગ્રિમ્સ પ્રોગ્રેસ’(પુસ્તક)માં પણ લડતની ભાષા આબાદ રીતે વાપરી છે. બુદ્ધ ભગવાને 49 દિવસ સુધી માર સાથે યુદ્ધ ચલાવ્યાનું વર્ણન કરતાં કવિઓ થાકતા જ નથી.

    આ ભજનની ભાષા સીધી સોંસરી છે. શૈલી જોરદાર છે, માણસને ચડાવનારી છે. અને જુસ્સો તો એના દરેક શબ્દમાં ભરેલો છે. કામ, ક્રોધ, મદ અને લોભ—એ ચાર શત્રુઓ એકઠા થઈ પોતપોતાની ફોજ સાથે સામે ઊભા છે. એમની સાથે મરણિયા થઈને ઝૂઝવું છે. રણક્ષેત્રમાં ઘનઘોર યુદ્ધ જામ્યું. શીલ, સદાચાર, પવિત્રતા અને નિર્લોભ સંતોષ—બધાં મદદમાં આવ્યાં છે અને ભગવાનના નામરૂપી તલવાર વીજળીની પેઠે એવી તો ચાલે છે કે શત્રુની સેના કપાઈ જતાં વાર નથી લાગતી. જે શૂર હશે તે આવા યુદ્ધને મહોત્સવ સમજી, એમાં તરત કૂદી પડશે. જે કાયર હશે તે તો ભાગી જવાનો.

    કોઈ પણ દેશ ઉપર જ્યારે શત્રુનું આક્રમણ થાય છે, ત્યારે દેશના તેજસ્વી લોકો શત્રુનો સામનો કરવા તૈયાર થાય છે; અને કાયર, દેશદ્રોહી તો શત્રુ  સાથે માંડવાળ કરી, પોતાના જાન અને મિલકત સુરક્ષિત કરવાની સલાહ આપે છે.

    જો યુદ્ધમાં દેશભક્તો હાર્યા, શત્રુનો ઘેરો લાંબો ચાલ્યો, લોકોને જીવવું ભારે થઈ પડ્યું. તો આવા કાયરો પોતાની સલાહ લોકો આગળ ફરી પાથરે છે અને કહે છે કે, અમે કહેતા જ હતા કે આજની અવસ્થામાં લડવામાં માલ નથી. એ તો ખુવાર થવાનો જ રસ્તો હતો જો વખતસર માંડવાળ કરી હોત, તો આપણો લાભ જ હતો. અત્યાર સુધી આપણે કેટલીયે ઉન્નતિ કરી હોત. આવે વખતે, થાકેલી પ્રજાને પણ થાય છે કે વાત સાચી છે.

    વિજયી શત્રુ જ્યારે શહેરમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે હારેલા લોકો આ બધા કાયરોને “ડાહ્યા, દૂરંદેશી સમાજનાયકો”નો ઈલકાબ આપી અપનાવે છે. અને એમને જ પોતાના સમાજની આગેવાની કરવાનું સૂચવે છે. થાકેલા લોકો એમની સગવડિયા શિખામણ પસંદ કરે છે, અને શત્રુનું રાજ્ય મજબૂત કરવામાં મદદ કરે છે; પછી તો આક્રમણકારી શત્રુઓ પોતે જ દેશના ઉદ્ધારકર્તા હોવાનો દાવો કરવા માંડે છે.

    પણ પ્રજા પછી જ્યારે સ્થિર થઈ જાય છે, ત્યારે એને આવી અધોગતિની ફરી સૂગ ચડે છે. પછી એ પોતાના સાચા આગેવાનોને ઓળખે છે અને સ્વતંત્ર થવાનો ફરી પ્રયત્ન કરે છે.

    મધ્યયુગના સંતોએ આત્માને પાડનાર શત્રુઓ સાથે યુદ્ધ ચલાવ્યું હતું તે વખતે એમણે કામ, ક્રોધ, લોભ, મદ આદિ કાયર વૃત્તિઓની સલાહ ન માનવા વિશે પ્રજાને ચેતવણી આપી હતી. પણ પ્રજા આવી ચેતવણીથી કંટાળી. આધ્યાત્મિક જીવનની કઠણાઈ પ્રજાને રુચિ નહિ; તેઓ હાર્યા. એટલે જડવાદી લોકોએ કામવૃત્તિ કેટલીક સ્વાભાવિક છે, ક્રોધ વિના તેજસ્વિત્કા સંભવે જ નહિ, લોભ એ જ સંસ્કૃતિનો પાયો છે, મત્સર વિના રાષ્ટ્રીયતા બંધાય નહિ, અસૂયા વગર વર્ગસંગઠન થાય નહિ વગેરે વાતો સમજાવી દીધી છે. અને હવે તો મનુષ્યનું હ્રદય, મનુષ્ય નો સમાજ કામ-ક્રોધાદિ ટોળીના હાથમાં ગયો છે. સાધના, સંયમ, ત્યાગ, તપસ્યા—એ બધા સદ્ ગુણો સમાજમાં અપ્રતિષ્ઠિત થય છે, જીવનવિકાસ માટે ઈન્દ્રિયતૃપ્તિ આવશ્યક છે એમ મનાવા લાગ્યું છે. વિજયી રાષ્ટ્રોની આ દ્રષ્ટિ  જિતાયેલા કાયર લોકો પણ સ્વીકારતા થયા છે.

    આવા વાતાવરણ સામે લડીને આત્મનું રાજ્ય, પરમાત્મનું સામ્રાજ્ય ફરી સ્થાપવાનું છે. શીલ, શૌચ, સંયમ અને સંતોષ – આ બધા શીતલ સદ્ ગુણોની તેજસ્વિતા સેવા દ્વારા સિદ્ધ કરવાના દિવસો પણ પાછા આવ્યા છે.

             *********

        (7) એક જ દે ચિનગારી

    એક જ દે ચિનગારી, મહાનલ !

    એક જ દે ચિનગારી

 આ એક કૃતિથી હરિહરભાઈ ભટ્ટ ગુજરાતમાં કવિ તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામ્યા.

    જીવવું એટલે ગરમી ટકાવવી, એ મહાન ભૌતિક સત્ય છે. ખોરાક ખાઈએ છીએ, કપડાં પહેરીએ છીએ, ગુફાની અંદર કે મહેલમાં રહીએ છીએ, મહેનત કરીએ છીએ, એ બધી પ્રવૃત્તિ શારીરિક ઉષ્ણતા ટકાવવા ખાતર જ છે. તડકો ઓછો મળેતો તેલ-ઘી જેવી ચરબી ખાઈને માણસ પોતાની ઉષ્ણતા ટકાવે છે. કપડાંને અભાવે વૈરાગીઓ શરીરે ભસ્મ ચોળે છે. ભૌતિક ક્ષેત્રમાં હૂંફ વગર માણસનું ચાલતું નથી.

    પ્રેમના ક્ષેત્રમાં પણ હૂંફની એટલી જ જરૂર હોય છે. જુદાઈ એ ટાઢ છે, મરણની વાટ છે. એ ટાળવા માટે પ્રેમ દ્વારા માણસો એકબીજામાં ઓતપ્રોત થાય છે. ભૌતિક ક્ષેત્રમાં શારીરિક શ્રમથી ઉષ્ણતા ટકાવાય છે. તેમ અહીં ત્યાગ, સેવા, આત્માર્પણ અને બલિદાનથી પ્રેમની હૂંફ વધારાય છે. આ પ્રેમની વિશ્વમૂર્તિ પ્રત્યક્ષ ભગવાન છે. એ પ્રેમસૂર્યને કવિએ મહાનલને નામે સંબોધ્યા છે. એ પ્રેમનો એક તણખો પણ જો મળી જય, તો મનુષ્યજીવન કૃતાર્થ થઈ ગયું. પ્રાર્થના કરવી હોય તો ધન, દોલત, સામર્થ્ય, પ્રતિષ્ઠ કે રાજપાટ, એવી દુન્યવી સગવડો માટે શીદને કરીએ ?એ એક ચિનગારી મળી, જીવનમાં પ્રેમનો પ્રાર્દુભાવ થયો, એટલે જીવન કૃતાર્થ થયું.

             ઠંડીમાં મુજ કાયા થથરે,

             ખૂટી ધીરજ મારી;

             વિશ્વાનલ ! હું અધિક ન માગું,

             માગું એક ચિનગારી.

                 *************

           (8) હરિને ભજતાં…/પ્રેમળદાસ

હરિને ભજતાં હજી કોઈની લાજ જતી નથી જાણી રે,

જેની સુરતા શામળિયા સાથ, વદે વેદવાણી રે.

વહાલે ઉગાર્યો પ્રહલાદ, હરણાકંસ માર્યો રે;

વિભીષણને આપ્યું રાજ, રાવણ સંહાર્યો રે;

વહાલે નરસિંહ મહેતાને હાર હાથોહાથ આપ્યો રે;

ધ્રુવને આપ્યું અવિચળ રાજ, પોતાનો કરી થાપ્યો રે.

વહાલે મીરાં તે બાઈનાં ઝેર હળાહળ પીધાંરે;

પાંચાળીના પૂર્યાં ચીર, પાંડવ-કામ કીધાં રે.

આવો હરિ ભજવાનો લહાવો, ભજન કોઈ કરશે રે;

કર જોડે કહે પ્રેમળદાસ, ભક્તોનાં દુ:ખ હરશે રે.

    ભાષા અને ભાવ બંને દૃષ્ટિએ આ મારાં પ્રિય ભજનોમાંનું એક છે. આનો ભાવ સીધેસીધો બાળબોધ છે. આની શ્રદ્ધા પણ બાળબોધ ભોળી જ છે. આમાં સિદ્ધ કર્યું છે કે વેદકાળથી તે મીરાં અને નરસિંહના સમય સુધી ભગવાને જતે આવીને ભક્તોની ભીડ ભાંગી છે. ભગવાન ભક્તોનાં દુ:ખ હરે છે. એમનાં કામ જાતે કરે છે, અને હર વખતે એમને ઉગારે છે, એવી શ્રદ્ધાથી આ ભજન લખાયું છે.

    આવાં ભજનોથી ભોળા લોકોને થાય છે કે ભગવાનની ભક્તિ કરીશું, તો સૌ સંકટ દૂર થશે. પણ અનુભવ તો હંમેશ એવો થતો નથી.

    મીરાંએ ઝેર પીધું પણ તેની અસર ન થઈ, માટે મીરાં ભક્ત; અને સોક્રેટીસે ઝેર પીધું ને એ મરી ગયા માટે એ ઓછા ધર્મનિષ્ઠ, એમ કોઈ કહી શકે ?

હિરણ્યકશ્યપે મારવાના અનેક પ્રયત્ન કર્યા છતાંયે પ્રહલાદ મર્યો નહિ, એ ભક્તિનો મહિમા; અને ઈશુ ખ્રિસ્ત ક્રુસ ઉપર મરી ગયા, એ શું ભક્તિની વિફળતા ?

    દુ:ખમાંથી બચાવવા છેલ્લી ઘડી ભગવાન દોડી આવે જ છે, એ કેવળ કવિની ભાવના છે, લોકોને ભક્તિના માર્ગ તરફ ખેંચવા માટે મૂકેલું પ્રલોભન છે. એની પાછળ નિરપવાદ સત્ય છે, અનુભવ છે, એમ માનવાનું કારણ નથી.

    હરિને ભજતાં કોઈની લાજ હજી નથી ગઈ—આનો સાચો અર્થ એટલો જ કે જે માણસ દૃઢતાથી ઈશ્વર ઉપર  નિષ્ઠા રાખે છે, તે ગમે તેવાં કઠણ સંકટ આવે તોય ચારિત્રભ્રષ્ટ થતો નથી.

    સાચા ભક્તવીરો માટે કાવ્યમય આશ્વાસનની જરૂર નથી રહેતી. તેઓ ભગવાન સાથે સાટુ કરતા નથી. ‘મહાભારત’માં ધર્મરાજાએ કહ્યું છે કે, સદાચાર અને ઈશ્વરનિષ્ઠાના બદલામાં મને સુખ મળે, રાજ મળે, એવું કશું હું માગતો નથી; એવી અપેક્ષા  પણ નથી. મારો સ્વભાવ છે, મારા હૈયાને સંતોષ છે, એટલા માટે જ હું ભગવાનની ભક્તિ કરું છું. અને સદાચારને વળગી રહું છું

    માણસને થવું જોઈએ કે ભક્તિમાં આનંદ છે, હ્રદયનું સમાધાન છે, ચારિત્ર્યની મજબૂતી છે, અને વાતાવરણ પવિત્ર થય છે. ભક્તિને જોરે માણસ ઈંદ્રિયો ઉપર વિજય મેળવી શકે છે, અને એથી ચારિત્ર્યની દૃઢતા કેળવાય છે. ભક્તિનું ફળ સત્ત્વરક્ષા અને અત્મનિષ્ઠા એ જ છે. બીજાં ફળો મળે કે ન મળે, એ કેવળ અકસ્માત છે.

             *********

             (9) જીવન જવ સુકાઈ જાય

    જે ભજન ફક્ત ગુરુ ઉપર કે ભગવાન ઉપર બધું છોડી દઈ અકર્મણ્યતાને પોષે છે, તે વિશુદ્ધ ભક્તિભાવને પોષક નથી. એની પાછળની શ્રદ્ધા કે નિષ્ઠા આળસમાંથી ઉદ્ ભવેલી હોય. કવિવર રવીન્દ્રનાથના આ ભજનમાં એવું નથી.

    આપણે જીવન શુદ્ધ, સમૃદ્ધ અને સમર્થ બનાવવાનો અખંડ પ્રયત્ન કરીએ છીએ. પણ ઘણી વાર એમાં હારી જઈએ છીએ. એવે વખતે આવી ભક્તિ ભગવાનના ચરણે નમ્ર થી પ્રાર્થના જરૂર કરે કે, હે ભગવાન ! જ્યારે મારું જીવન સુકાઈ જશે અને આશા-નિરાશાને અવકાશ પણ રહે નહિ, એવે વખતે, ભગવાન ! તારી કરુણાના વર્ષાવ કરતી તારી દયા મારા હ્રદયમાં પહોંચી જાય. હ્રદયમાં જ્યારે કોરો દુકાળ ફેલાય, ત્યારે ભક્તનું હ્રદય પ્રેમ-વર્ષાની જ યાચના કરે ને ? એ રીતે યાચના કરે છે.

        જીવન જવ સુકાઈ જાય,

         કરુણા વર્ષન્તા આવો !

         માધુરી માત્ર છુપાઈ જાય,

         કર્મનાં જ્યારે કાળાં વાદળ

         ગરજી ગગડી ઢાંકે સહુ સ્થળ,

         હ્રદય-આંગણે, હે નીરવનાથ !

         પ્રશાંત પગલે આવો !

આપણા જીવનમાં ભલાઈ-બુરાઈ બન્ને હોય છે. આવું બધું મળીને જીવન બને છે. એ તો ચાલવાનું જ. પણ કોક વખતે જીવનની મીઠાશ જ ગાયબ થઈ જાય છે. એ વખતે એ કોરાપણું દૂર કરવાનું કોઈ સાધન આપણી પાસે રહેતું નથી.એવે વખતે, હે ભગવાન, ભાવના અને સંગીતથી તરબોળ એવો ગીત-સુધારસ બનીને આવો.

    જીવન એટલે કેવળ ચિંતન કે કલ્પના નહિ. જીવન એટલે કર્મ. એ કર્મ જ્યારે પ્રચંડ બનીને હ્રદયનો આખો પ્રાંત ઢાંકી દે છે, એવે વખતે એ કર્મને પણ  પરાસ્ત કરવા માટે, હે જીવનનાથ !તમારાં શાંત પગલાં ચલાવીને મારા હ્રદયનો કબજો લઈ લેજો.

         મોટું મન જ્યારે નાનું થઈ

         ખૂણે ભરાયે તાળું દઈ;

         તાળું તોડી, હે ઉદારનાથ !

         વાજંતા ગાજંતા આવો !

મન જ્યારે કૃપણ થઈને એક ખૂણામાં પડ્યું રહે છે, ત્યારે હે ઉદારનાથ ! મારા હ્રદયનો દરવાજો ખોલેને, અથવા તોડીને, રાજા જેમ પોતાના રાજ્યનો કબજો લઈને વિરાજે તેમ , “રાજ સમારોહ” થી તમારે પ્રવેશ કરવો.

કામ ક્રોધનાં આકરાં તૂફાન

આંધળાં કરી ભુલાવે ભાન,

હે સદા જાગંત ! પાપ     ધુવંત !

વીજળી ચમકંતા આવો !

અને તોફાની વાસનાઓ ધૂળ અડાડે અને એ ધૂળથી મનને આંધળું કરી દે, ત્યારે હે અખંડ જાગરુક પવિત્ર ભગવાન ! ભાન ભૂલેલા મારા મનમાં વીજળીનો રુદ્ર પ્રકાશ ફેલાવતા આવી જાઓ.

   ટૂંકામાં , હે ભગવાન ! હું જ્યારે મારી સાધનામાં હારી જાઉં કોરાપણું અને દ્રારિદ્રય ફેલાઈ જાય, અને દુન્યવી કર્મો જ મારો કબજો લે, ત્યારે મારા હ્રદયનું રાજ્ય તમારું જ છે એ જાણી એનો કબજો લેવા તમારી પૂરી શક્તિ સાથે આવી જાઓ .

(રવિબાબુના આ ભજનનું ગુજરાતી ભાષાંતર કર્યું છે મહાદેવભાઈ દેસાઈએ)

             *********

(10) પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી

        પ્રેમળ જ્યોતિ તારો દાખવી

       મુજ જીવન-પંથ ઉજાળ.

   દૂર પડ્યો નિજ ધામથી હું, ને ઘેરે ઘન અંધાર;

માર્ગ સૂઝે નવ ઘોર રજનીમાં, નિજ શિશુને સંભાળ,

    મારો જીવન-પંથ ઉજાળ.

  ડગમગતો પગ રાખ તું સ્થિર મુજ; દૂર નજર છો ન જાય,

દૂર માર્ગ જોવા લોભ લગીર ન, એક ડગલું બસ થાય,

મારે એક ડગળું બસ થાય…

કર્દમભૂમિ કળણભરેલી ને ગિરિવર કેરી કરાડ,

ધસમસતા જળ કેરા પ્રવાહો, સર્વ વટાવી કૃપાળ

મને પહોંચાડશે નિજ દ્વાર.

રજની જશે ને પ્રભાત ઊજળશે, ને સ્મિત કરશે પ્રેમાળ;

દિવ્યગણોનાં વદન મનોહાર મારે હ્રદયે વસ્યાં ચિરકાળ.

જે મેં ખોયાં હતાં ક્ષણ વાર.

    ખ્રિસ્તીઓના અંગ્રેજી ભજન ‘લીડ કાઈન્ડલી લાઈટ ’ નો આ અનુવાદ શ્રીનરસિંહરાવ દિવેટિયાએ કરેલો છે.

    ગાંધીજીએ દક્ષિણ આફ્રિકામાં સામુદાયિક જીવન જીવવાનો આરંભ કર્યો, ત્યારે ત્યાં રોજ સાંજે પ્રાર્થના થતી હતી. એમાં અંગ્રેજી ભજન પણ ગવાતાં. એમાંથી એમને જે ભજન અત્યંત પ્રિય હતું તેના ગુજરાતી અનુવાદો, ભારત કાયમ માટે રહેવા આવ્યા ત્યારે, ગાંધીજીએ અનેક કવિઓ પાસેથી મગાવ્યા. એમાં આ અનુવાદ એમને સૌથી વધારે ગમ્યો.

    અનેખરેખર, ભાવ, ભાષા અને રાગ, બધી દૃષ્ટિએ આ ભજન એટલું સુંદર થયું છે કે અનુવાદ જેવું લાગતું જ નથી. એમ જ લાગે છે કે કવિ નરસિંહરાવ પોતાના જ હૈયાના ઉત્કટ ભાવો આમાં ઠાલવી રહ્યા છે. આ ભજનમાં મને અમારા તુકારામનું હ્રદય જડ્યું.

                 *********

વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 529,186 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 274 other followers

તારીખીયું
નવેમ્બર 2018
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: