BHAJ GOVINDAM-SHLOK:8

ભજ ગોવિંદમ્/શંકરાચાર્ય

આસ્વાદ અને અર્થઘટન:સુરેશ દલાલ/ઈમેજ પબ્લિકેશન્સ

શ્લોક: 8

પાના: 55 થી 59

દીવાલ પર અરીસો

     કા તે કાન્તા  કસ્તે પુત્ર:

           સંસારોડયમતીવ વિચિત્ર:

     કસ્ય ત્વં ક: કુત આયાત–

           સ્તત્ત્વં ચિન્તય તદિહ ભ્રાત: …8…

કોણ તારી પત્ની? કોણ તારો પુત્ર? સંસાર આ વિચિત્ર.

તું કોનો? ને ક્યાંથી આવ્યો? આ તત્ત્વ સિવાય બીજાનો

વિચાર ન કરાય ભાઈ. માત્ર સત્યનો જ વિચાર કર અને ગોવિંદને ભજ…8…

     શંકરાચાર્ય  વૃક્ષની કે પાંદડાંની કે વૈભવની વાત નથી કરતા, પણ માણસને મૂળ વિશે વિચારવાનું કહે છે. મોટે ભાગે માણસ ભ્રમની સૃષ્ટિમાં મહાલતો હોય છે. એ માને છે કે મારી આસપાસનાં બધાં જ મારાં છે. મને સાથ આપનારાં છે. બધું કરશે પણ મને કદી નહીં છોડે કે કદી નહીં તરછોડે. અંતે તો એવું પુરવાર થાય છે કે બધાં જ સ્વાર્થનાં સગાં હોય છે. બધે જ છળકપટ અને દગો હોય છે. શંકરાચાર્યના મનમાં આપણને ભ્રમની સૃષ્ટિમાંથી કઈ રીતે છોડાવવા, એની જ વાત વસી છે. આપણે આપણી આસપાસ જે જગત રચ્યું છે કે આપમેળે રચાયું છે, એના જો પડેપડ ઊખેડી નાખીએ તો જાણવા મળશે કે આપણે જેને જગત તરીકે બિરદાવીએ છીએ એ કાયાજગત છે. માયાજગત છે અને છાયાજગત છે. કાગળ પર ચીતરેલ વૃક્ષ જેવા સંબંધો ક્યારેય છાયા આપતા નથી. આપણને કહેવતા સંબંધોનું જૂઠ એટલી હદે સદી ગયું છે કે આપણે સત્યથી અજાણ્યા જ છીએ. શંકરાચાર્ય યથાર્થનું દર્શન કરાવે છે. આપણામં વૈરાગ્યની વાતને દૃઢ કરવાનો એમનો પુરુષાર્થ છે.

          વાત ગમે એટલી સાચી હોય, છતાં પણ પૂર્ણ આદર સાથે શંકરાચાર્યની તમામ વાત સાથે સંમત થવા જેવું નથી. ઘણી વાર અતિશયોક્તિને કારણે પણ મૂળ સત્ય સરી જતું હોય છે. જે સ્તર પરથી શંકરાચાર્ય વાત કરે છે એ સ્તરને એક વાર સ્વીકારીએ તોપણ સામો પ્રશ્ન રહે જ છે. પતિ હોય કે પત્ની હોય કે પુત્ર હોય કે ભાઈ હોય—આ બધાં અચાનક ભવસાગરમાં ભેળાં થઈ જતાં કાષ્ઠ જેવાં છે. એનો આધાર લઈને નિરાધાર ન થવાય એ સત્ય છે.

     પણ સંબંધનું પણ ક્યારેક સવાયું સત્ય હોય છે. ભલે આપણાં સંતાનો ભવિષ્યમાં કદાચ આપણાં ન પણ થાય, પણ એને ઉછેરવાનો આનંદ ઓછો નથી. સનાતન ભલે ન હોય પણ જીવનમાં જે કોઈ આત્મીયતા મળી છે, એનું સૌંદર્ય પણ ઓછું નથી. વૃક્ષને એક વાર પાનખર આવી ગઈ અને એને મોસમનો વસમો પરિચય થાય પછી આવનારી વસંતને વૃક્ષ કદી કાઢી મૂકે ખરું? એનાં પર્ણ ખર્યાં તો નવી કૂંપળ ફૂટી. ડાળ પર કોઈ પંખી ક્યારેય કાયમને માટે બેસી રહેતું નથી. એના ટહુકામાં સવારનો જે તરવરતો તડકો હોય છે, એની આભાને લૂછી નાખવાનો કોઈ અર્થ ખરો? કોઈ કહેશે કે વસંતમાં વૃક્ષનો પુનર્જન્મ  થયો અને ફરી પાછા આ જનમમરણના લાખ ચકરાવા શરૂ થયા અને શંકરાચાર્યનો હેતુ તો આપણને એ ચકરાવામાંથી મુક્તિ અપાવવાનો છે.

     શંકરાચાર્ય ભલે ભક્તિની વાત કરે, પણ એમનામાં રહેલું જ્ઞાન, એમનામાં રહેલી પ્રજ્ઞાથી એ મુક્ત થતા નથી. જો વલ્લભાચાર્ય અંપ્રદાયના કોઈક કવિએ અ સ્તોત્ર લખ્યું હોત તો આમાં આટલી બધી કોરાશ ન હોત. ભક્તિ તો પ્રવાહિત છે. એમાં ભીનાશ હોય. એમાં આદ્રતા હોય. અહીં તો જ્ઞાનના પ્રખર સૂર્યનો તાપ છે. જીવનથી આટલી હદે આપણાથી ઉફરા ચલાય નહીં. જેટલી હદે વગોવાયું છે એટલું જીવન નિરસ નથી. કદાચ વિચિત્ર હશે, પણ વિષમ નથી. માળીને ખબર છે કે પોતે ઉગાડેલું ફૂલ છેવટે તો ખરી પડવાનું જ છે. તોપણ એ બગીચાને કુહાડાથી કાપી નથી નાખતો. બીજમાંથી ફૂલ ઊગે છે અને ખરતાં પહેલાં કાંટાઓની વચ્ચે રહીને પણ પોતાની સુવાસ અને પોતાનું સૌંદર્ય પાથરે છે એ શું ધન્ય ઘટના નથી? કોઈ જ આપણું નથી એમ જ્યારે કહીએ છીએ ત્યારે આપણે પણ એટલા કોઈના નથી, એ વાત ભૂલાવી ન જોઈએ. વૈકુંઠની ચિંતામાં વ્રજનો આનંદ શુ કામ જતો કરવો જોઈએ? શંકરાચાર્યની વાત સાથે એક જ રીતે સહમત થવાય કે બધા મનુષ્યના સંબંધો છેવટે તો need based અથવા greed based છે .એટલે કે ઉપયોગી ને કામચલાઉ છે; તો આ અને આવા બધા માણસોની પાછળ માધવ છુપાયો છે એના પર જો સૂક્ષ્મ દૃષ્ટિ ફેરવીએ તો સ્થૂળ સંબંધો આપોઆપ ઓસરી જશે અને ગોવિંદનું ભજન જ આપણને તારશે. ક્યારેક તો આ સ્તોત્રની સામે આવુ6 ગીત ધરવાનું મન થાય:

     આ જનમમરણના ચક્કરમાંથી છૂટીને

     લૂંટાય એટલો આનંદ અહીંયાં લૂંટોને

      ગઈ કાલ પર મૂકો ચોકડી

                     આવતી કાલ પર છેકો

 આ ક્ષણમં તો ફૂલ થઈને

                     વૃક્ષ જેટલું મ્હેકો

પંખીના ટહુકા વચ્ચેનું મૌન મનોમન ઘૂંટોને

આ જનમમરણના ચક્કરમાંથી છૂટીને

     વ્રજ—વૈકુંઠના ભેદની અમને

           પડી નથી રે કાંઈ

     અમે ચાલીએ: રસ્તો ચાલે:

           સૂતાં ત્યાં જ તળાઈ

મનમાં તો મશગુલ એટલા: કાંઈ કશું નહીં પૂછોને

લૂંટાય  એટલો  આનંદ  અહીંયાં  લૂંટોને.

તત્ત્વજ્ઞાનની કોરી દિવાલ પર આ અરીસામાંથી પણ સંસાર વિનાના સંસારનું પ્રતિબિંબ જોવા જેવું છે.

——————————————————————————-

 

Advertisements
વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous
One comment on “BHAJ GOVINDAM-SHLOK:8

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 266,181 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 286 other followers

તારીખીયું
ઓક્ટોબર 2017
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« સપ્ટેમ્બર   નવેમ્બર »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: