રઢિયાળી રાત(બૃહદ આવૃત્તિ) સંપાદક: ઝવેરચંદ મેઘાણી

R.RAT260

રઢિયાળી રાત(બૃહદ આવૃત્તિ)

સંપાદક: ઝવેરચંદ મેઘાણી

પાનું: 260

હરચંદ રાજા

[‘આંબલાની શીતળ છાંયડી’ કહીને હરિશ્ચંદ્ર રાજાનાં સુખો વર્ણવ્યાં અને ત્યાર પછી ‘વેળા બહુ પડી રે’ તેનો બીજો કંઈ ઈતિહાસ ન આપતાં માત્ર કરુણ્રસનો ભાવ જ ઘેરો ને ઘેરો રંગી નાખ્યો છે.]

હરચંદ રાજાને આંગણે આંબલો રે !

આંબલાની શીતળ છાંય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

હરચંદ વેચે એની મેડિયું રે,

મેડિયુંનાં અરીસા વેચાય રાજા હ્રચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

હરચંદ વેચે એના હાથીડા રે

હાથિયુંની અંબાડી વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

હરચંદ વેચે એનાં ઘોડલાં રે,

ઘોડલાંનાં વછેરાં વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

હરચંદ વેચે શણગારિયા રે,

કુંવરિયાના શણગાર વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

હરચંદ વેચે એની રાણિયું રે

રાણિયુંના કુંવરિયા વેચાય રાજા હરચંદર,

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

ઈથી વેળા કેવી જાણવી રે

પોતે વેચાણા પાપી –ઘેર રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે.

————————————————

(પાનું:265)

બાળા રંડાપા, વીરા, દોયલા

[હારેલો દિયર ભોજાઈના અંગ પર હાથ ઉપાડી પોતાની દાઝ કાઢે, અને દુભાયેલી બહેન ઉતાવળમાં પોતાના ભાઈને વહારે બોલાવે પણ પોતાનું  સૌભાગ્યનાં સાટાંપાટાં સતી નારીને ન પાલવે. કોઈ રજવાડામાં બનેલી આ ઘટના હશે. ]

ઢાળ્યા તે ઢાળ્યા રૂપલા બાજોઠ  જોને,

સાવ રે સોનાનાં સોળે સોગઠાં.

દેર ભોજાઈ બે રમે છે જુગટડે જોને,

પાસા ચડ્યા છે પૂરા રંગમાં.

રમ્યા તે રમ્યા બાજિયું બે ચાર જોને,

કોણ રે જીત્યું ને કોણ હારિયું?

હાર્યો તે હાર્યો દેરીડો તરજાત જોને,

દેર હાર્યો ને ભોજાઈ જીતિયાં.

દેરીડાને ચટકે ચડી રીસ જોને,

દેરે ઊઠી ભોજાઈને મારિયાં.

મારી તે મારી અવળાસવળી ઠોંઠ જોને,

એક તે મારી ડાબા પગની મોજડી.

ઊડ્યે પંખી ! મારો સંદેશો લઈ જાજે જોને,

જઈને કે’જે વીરાના દેશમાં !

માના જાયા, આવજે રાતોરાત જોને,

સો સો ઘોડે વીરો મારો સાબદા.

સહુનાં ઘોડાં ખડ ખાતાં જાય જોને,

ભૂખી હાલે વીરાની રોઝડી.

સહુનાં ઘોડાં પાણી પીતાં જાય જોને,

તરસી હાલે વીરાની રોઝડી.

સહુનાં ઘોડાં ખાણ ખાતાં જાય જોને,

ભૂખી હાલેં વીરાની રોઝડી.

સહુ છે ઊતર્યાવાડીના વડ હેઠ જોને,

વીરો ઊતર્યો રે ગઢને કાંગરે.

કો’તો , બેનીબા, કાંગરિયો ગઢ પાડું જોને,

કો’તો બેની, રાઠોડું ને મારીએ.

બાળા રંડાપા, વીરા, દોયલા.

રંડાપામાં આલું વીરમગામ જોને,

કાલું ધંધૂકું આલું ધોળકું.

વીરમગામમાં મેલ્યને વીરા, આગ જોને,

બાળું ધંધૂકું બાળું ધોળકું.

—————————————-

(પાનું: 277)

ગરવાને માથે

[ જૂનાગઢમાં દાતારના ડુંગર પર જેની પ્રતિષ્ઠા છે, તે વેલા નામના એક કોળી સંત થઈ ગયા. તેનું નામ ‘રૂખડ બાવો’ કહેવાતું. બાર વર્ષ સુધી એણે ઉપવાસી રહી ગિરનારની પ્રદક્ષિણા કરી હતી. ચાલીસ દિવસના ઉપવાસી ઈસુ મહારાજ વનરાવનમાં ઘૂમી રહ્યા હતા તેનું ભવ્ય ચિત્ર ‘ક્રાઇસ્ટ ઇન વિલ્ડરનેસ’

પશ્ચિમના કોઈ કલાધરેઆબાદ નિપજાવેલ છે. લોકહ્રદયમાંથી આલેખાયેલું આ રૂખડ જોગીનું પણ એવું જ મસ્ત શબ્દ ચિત્ર છે. વાદળને સાથે વતો કરતો એ ગરવો ગિરનાર અને તેની શિખરમાલા પર ભમતાં આ જટાધારી જોગીરાજ: કોઈ ગંભીર સંધ્યાકાળે કે ફૂટતા પ્રભાતે આ દૃશ્ય કેવું થતું હશે ! લોક્ચક્ષુમાં એની કેવી પ્રેરણા થઈ હશે ! ઉપમાઓની જ ધારા છૂટે છે, મોરલીને માથે ઝૂકી રહેલા નાગ જેવો: કૂવાની ઉપર જળભરપૂર ઝૂલતા ક્રોસ જેવો: બેટાની ઉપર વાત્સલ્યભર્યું હૈયું નમાવીને ઊભેલા પિતા જેવો: પાગલ પતિ ઉપર પોતાના નેત્રોનું અમૃત વરસાવતી સ્નેહઘેલી પત્ની જેવો અને ધરતી ઉપર પોતાની વિરાટ કાયાને વિસ્તારી તારલારૂપી કરોડો આંખો વડે હેત નિતારતા આસમાન જેવો: એવો યોગીવર.]

રૂખડ બાવા, તું હળવો હળવો હાલ્ય જો.

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

જેમ ઝળુંબે મોરલીને માથે નાગ જો,

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

જેમ ઝળુંબે કૂવાને માથે કોસ જો,

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

જેમ ઝળુંબે બેટાને માથે બાપ જો,

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

જેમ ઝળુંબે નરને માથે નાર જો,

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

જેમ ઝળુંબે ગોપીને માથે કાન જો,

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

જેમ ઝળુંબે ધરતી માથે આભ જો,

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

——–

બીજો પાઠ: જેમ ઝળુંબે તેતરને માથે બાજ જો.

ગરવાને માથે રે રૂખડિયો ઝળુંબિયો.

 

 

 

.

 

 

 

 

 

 

 

Advertisements
વિશે

I am young man of 73+ years

Posted in miscellenous
One comment on “રઢિયાળી રાત(બૃહદ આવૃત્તિ) સંપાદક: ઝવેરચંદ મેઘાણી
  1. Vimala Gohil કહે છે:

    હરિશ્ચંદ્ર રાજાને કેવી-કેવી વિપત્ત પડેલી ને ભગવાને તેની કેવી કસોટી કરેલી તેની વાર્તાઓ અમારા બા કહેતા ને વચ્ચે આ ગીત ગાતા.
    બહેનોના વ્રતના કે અગિયારસ -પુનમના જાગરણ વખતે રૂખડ બાવાનો ગરબો ગવડાવતા, ત્યારે ખબર નોહતી કે આ બધું કોનું છે?
    પછી વાંચન વધતા જાણ્યું કે અરે! બા કહેતી અને ગાતી એતો આ જ હતું.અહીં આજે આ વાંચતા હરિશ્ચંદ્ર રાજાની વર્તાઓ તાજી થઈને ગરબાના ગુંજારવ સંભળાયા. મનને બહુ સારું લગ્યું.

    આભાર ગોપાલ સાહેબ.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 248,364 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 288 other followers

તારીખીયું
એપ્રિલ 2016
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« માર્ચ   મે »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: