વારતા છેલછોગાળાની//સ્વામી આનંદ

 

વારતા છેલછોગાળાની//સ્વામી આનંદ

(મિલાપની વાચનયાત્રા-1961)[ પાના: 2થી 7]

હાંડા જેવું ગામ. ગામમાં ભાભો રે. ભાભો  ભગવાનનું માણસ.

ભાભાને ઘર્યે વાડીખેતર ને ડેલીની વાંહલી કોર્ય સળંગ ઓશરીવાળા લીંપેલગૂંપેલ ઓરડા. માંય તાંબા-પિત્તળનાં ઠામની માંડ્યુ ઝગારા દ્યે. ભાભા જાણેં જુવો તાણેં ઓશરીને થાંભલીને  ટેકે જેરે બેઠા માળા ફેરવતા હોય.

ભાભાને બે દીકરા, મોટો મે’નતુ, નાનો છેલછોગાળો. મોટો રોળાગર.દિ’રાત ખેતરપાદર કરે ને રળે. નાનો છેલ થઈને ફરે, ને હીંસોરા કરે.

એક દિ’ ભાભી છેલને કે’ “ભઈલા ! બઉ ઉફાંદ માણસના મનકાયાને નરવી નંઈ.”

છેલે મોઢું મરડ્યું.

થોડા દન વીત્યા ને ભાભે વળી ટોક્યો: “બાપલા ! મેં તુંને ન’તું કહ્યું કે ઉફાંદે રામજી રાજી નઈ?”

છેલછોગાળો વળી પાછો મોઢું ચડાવીને વયો ગ્યો.

વળતે દંને પાછો આવ્યો, ભાભો ઓશરીની જેરે બેઠા માળા ફેરવે ન્યાંકણે.

“બાપા ! મને વેંચણ કરી આલો. મારો ભાયેં ભાગ થતો હોય, ઈ કાઢી આલો.”

“કાં બેટા ! શી વાતે ઊણું પડ્યું !”

“કોય વાતે નંઈ, પણ તમુ હાર્યે રે’વું મુને પાલવે ઈમ નથ્ય. બસ.”

“બાપ ! સાંસતો થા. એવું તે કિયું આભ ફાટ્યું , બાપલા?”

“સંધુય ફાટ્યું સમજો. સો વાતની એક વાત. તમું હાર્યે ને ભાયા હાર્યે મને રે’વું પાલવે ઈમ નથ્ય. દંન ઊગ્યે ધણના ઘા. માથું કાણું થઈ ગ્યું.”

ભાભો કોચવાણા, પણ લીધું વેન મેલે ઈ છેલછોગાળો કેમ કે’વાય?

ભાભાયે તો ભાયેં ભાગ કાઢી આલ્યો.

******

છેલભાય તો દેશ ગ્યા; વદેશ ગ્યા, એલ કર્યાં, ફેલ કર્યાં. સંપત સંધી પાણી કરી. ને થઈ ગ્યા ખાલીખમ ને પોલાઢમ. ઘરકોર્ય વળવાય ગાંઠે ગરથ નો રયો. પણ સીંદરી બળે તોય વળ શેં મેલે?

ઈમ છેલછોગાળો તો વખાનો માર્યો મંડ્યો ભટકવા       તીમાં પડ્યો દુકાળ.

એલ ફેલ આથમી ગ્યાં. અંનને  ને દાંતને વેર થ્યાં. છેલછોગાળો તો ગામેગામ ચોરના માથાની ઘોડ્યે રઝળે છે ને ટેલ નાખે છે:

“મા’જન ! મોભી !કોઈ ચાકર રાખો. સાથી રાખો. કોશિયો રાખો. રાખો રાખો.

છેલછોગાળો છઉં

તોય ક્યાગરો થઉં

પેટવરાણે રઉં.”

“અલા, મારા ભૂંડ સાચવેશ?”

“બાપજી ! જી કે’શો ઈ કરેશ.”

*******

છેલભાયા તો માલિકના ભૂંડ સાચવવા રયા છે. બટકુંક રોટલો ને ચપળુંક છાશ વરાણે દંન ટૂંકા કરે છે. થોડા દંન વીત્યા ને એટલાંય મળવાં દોયલાં થ્યાં.

દંન બધો સીમવગડેને ગામભાગોળે ભૂંડ ચારે, ને સાંજે ખળાની ઝોકમાં પૂરે. પૂરવા વેળાયે ભૂંડને દેવાની મૂઠી મૂઠી ભૂંસી ફોતરી ઉપરેય  ભાય હવે ભૂખલી નજર નાખે છે.

આમ છેલછોગાળે ધોળે દંને  આભના તારા ભાળ્યા. પાણી સંધાંય ઊતરી ગ્યાં છે. આંખ્યેગાલે કૂવા, પેટને ઠેકાણે બખોલ્યને બરડે બબ્બે ખૂધ્યું નીકળી ગઈયું છે. છોગાળાને તો વતનનાં ઝાડવાં છેટાં થઈ ગ્યાં.

એક દંનની વાત, ને ભાય છોગાળા ધોમ તડકામાં સીમના બાવળિયાને છાંયે બેઠા ભૂંડ સાચવે છે. પેટના કૂવામાં ગલૂડિયાં બોલે છે. તોય આંખ્યું વીંચી ઝોલે ચડ્યા છે. ને કાગાનીંદરમાં સમણું જોવે છે:

પોતાના ગામપાદરનાં ઝાડવાં, બાપનાં વાડીખેતરમાં કિચૂડ કિચૂડ ફરતા કોસ કોલુ ચીચોડાની વાંહણ્યે ભાયાનું લોક  રળી રયું છે.

બપોર થ્યા છે. ભથવારીયુંય ભાત લઈને આવી પૂગિયું  છે. બંધણાં છોડી છોડીને ધીંગા ધીંગા પીળા ધમરક રોટલા ઉપર ઘીની વાઢિયું ઠાલવી રઈયું છે. પોરસ કરી કરીને ખવરાવે છે ને દઈંની દોણિયું કૂંડી જેવી ઊંડી તાસળિયુંમાં ઠાલવી રઈયું છે. ખાનારા ખોંખારા કરી કરીને ખાઈ રહ્યા છે. ….

“મારા ગળાના . આટલું લ્યો.”

“હા…હાં… ”

કરતાં ને છેલભાયાની આંખ્યું ઊઘડી ગઈયું છે.

ઝોલું પીંખાઈ ગ્યું. કાગાનીંદરનું સમણું વેરાઈ વિલાઈ ગ્યું. ધીંગા રોટલા ઉપર દઈંની દોણિયું ને ઘીની વાઢિયું સંધિયું છૂટી  રઈ ગઈયું.

છેલછોગાળો મનને કે’છે: “હાયરે જીવ ! ક્યાં હું કાલ્યનો છેલછોગળો, ને ક્યાં આજનાં આ ભૂંડડાનો રખોપિયો ! અભાગિયો જીવ સમણાંનાં ખાજાંય પૂરાં નો ખાઈ સગ્યો. ઓલી દોણિયુંને વાઢિયું સંધિયું ક્યાં અલોપ થઈ ગયું? હાય, આંયકણે તો ચારેકોર્ય બારદકાળી બોકાસાં દ્યે છે ! સાંજ પડ્યે લૂખો રોટલોય હવે તો કોઈ આલતું નથી. અ ભૂંડડાંની ચપટી ફોતરી ઉપરેય નજર એઠી થાય છે.

છેલભાય તો થઈ ગ્યા છે ટાઢાબોળ ને પાધરાદોર.

પસ્તાવાનાં પૂર ઊમટ્યાં છે ‘હે જીવ! હવે આ વગદ્યાં મેલ્ય ને થા ઘરભેળો. જઈને બાદશા જેવા બાપના પગ ઝાલ્ય. તેં જ સંધી ઉફાંદ કરી ને ઈ દેવ પરમેશર જેવા દેવતાઈ જીવને દખી કર્યાં. તીનો જ આ નતીજો કાઢ્યો. હવે કોય દિ’ ભાભાની આગન્યા ઉથાપું તો મને પરમેશર પૂછે.’

ઈમ છેલછોગાળો હવે હાલી નીકળ્યો છે. ઘરની દૃશ્યું સાંધિયું છે. દંન વાંહણ્યે દંન દડમજલ કરતાં કરતાં એક સાંજે બાપના ગામનાં ઝાડવાં કળાણાં.

કળાણાં ને પ્રાણ કોળાણા. ઊંડી ઊતરી ગ્યેલ આંખ્યુંમાં તેજની સરવાણિયું ફૂટીયું છે. હરખનાં આંસુ ડળક ડળક ડળકે છે.

ગામના ઠાકરદુવારે નગારાંના ઘા દેવાઈ રયા છે ને સંધ્યાઆરતીની ઝાલરું રણકી રઈયું છે. ભાભો ઓશરીની જેરે બેઠા આંખ્યું વીંચીને રામધણીની માળા કરી રયા છે. ઘરનો ચાકર ઓશરીને ગોખલે કોડિયાની દીવેટ પ્રગટાવી રયો છે.

બરાબર તી ટાણે ડેલિયે સંચળ થ્યો. ચાકર જોવે છે તો કોક રાંકું દકાળિયું આવતું ભળાય છે.

પણ ઓલ્યો ઈ ને હાકોટવા હડકારવા જાય તી મોર્ય તો પગરવના પારખું  ભાભાયે આવનારને ઓળખી લીધો છે.

માળાના મણકા થંભી ગ્યા છે. બેરખો કાંડે રઈ ગ્યો છે ને ભાભે તો દોટ મેલી છે.

“મારો રામ ! મારો છેલ ! મારો મોભી ! મારા ટૂટ્યા દલનો વેહામો ! મારો ભાઈલો આવ્યો. મારો બાપલો આવ્યો ! ”

“બાપા ! હું તમારા ને પરભુપત્યાના વસમા વાંકનો ગનેગાર બંધવો હું છેલછાક્માં ને ઉફાંદમાં આંધળોભીંત થ્યો’તો. સંધોય મારો જ વાંક ને મારો જ ગનો’તો. મેં અભાગિયે બાપનું વેણ ઉથાપ્યું. મેં જ તમને પૂણ્યા દૂણ્યા ને સંતાપ્યા. મારી ખાલની મોજડિયું કરીને તમને પેરાવું તોય ઓછી પડે. એવડો ગનો મુંથી થ્યો.”

“બાપા ! હવે મને સંઘરો. તમારી વાડિયે વાસૂ રેશ. કોશિયો, પાણિયો, રખો ઉભડિયો થેશ.લેલાં ચકલાં વનનાં પંખી ઉડાડેશ. ભાયા મોટાના પગનું પગરખું થઈને રેશ. પણ મુને સંઘરો. તમારી છત્તરછાંયા  હેઠ આશરો આલો.આ જોવો દખી દખી થઈને માથે ટાલ્યું પડી ગઈયું, ને ખૂધ્યું નેસરિયું. ”

ભાભો તો છોગાળાને બથમાં લઈને ફળિયા વચાળે ડસડસ રોવે છે ને બાપદીકરો બેવ ડળક ડળક આંસુયે એકબીજાની છાતી ભીંજવે છે.

********

 

 

 

ભાભાનો મોટો દીકરો વાડિયેથી હાલ્યો આવે છે.

‘આ સંધ્યા આરતીનાં ઘંટનગારાં ને ઝાલરું વાગે છે ઈ તો જાણે ઠીક, પણ ઘરદીમનો આ આવડો શોરબકોર ને ઉજાસ શેના?

ત્યાં તો ઘરના ચાકર સામા ધોડ્યા આવે છે, “મોટા ! મોટા ભાયા ! ઘર્યે હાલો. ઝટ હાલો . ભાભા બકોરે છે. આપડા છેલભાયા વયા ગ્યા’તાને? ઈ ઘર્યે આવ્યા છે.”

મોટાને કપાળે આંટિયું પડી ગઈયું છે.

“ તે ઈમાં શું થઈ ગ્યું? તીનો આ સંધો શોરબકોર છે? ”

“હા મોટા, ભાભાયે લાપસીનાં આંધણ મેલાવ્યાં છે. તાતાં નાવણ મેલાવ્યાં છે ને દેવદુવારે દીપમાળુંના હક્મ આલ્યા છે.”

મોટો તો આંગણમાં નજર કરતાંવેંત ડેલી બાર્ય થંભી ગ્યો છે.

“ઉહું, મારે ન્યાં આવવું નથ્ય.”

ભાભો તો બાર્ય ધોડ્યા.

“આવ્યો, મોટા ! આવ્ય બાપ. ભલે આવ્ય. માંયલીકોર્ય આવ્ય.શું થ્યું? આંયકણે શા સારુ ઊભો થઈ રયો છો?આ જો, આમ જો તારો લખમણ આવ્યો. મારો બાપલિયો આવ્યો. છેલછોગાળો આવ્યો. મારો રામજી મારી ઉપર ત્રૂઠ્યો. મારા પરભુયે માર ઘર્યે પગલાં કર્યાં.”

“બાપા! તમને તે આ શું થયું છે? આ સંધું શું માંડ્યું  છે? તમારું તેકાંય ઠેકાણે  રયું છે કે નંઈ? આ છોગાળો ઉફાંદ કરીને તમું હાર્યે વઢી ઝગડીને વયો ગ્યો’તોઘરકટમ સંધાંયને દખી દખી કરી મેલ્યાં . નમેરને તમ ડોસલાનીય દયા નો આવી. પણ હું કઉં છું, તમે જ ઈને બગાડ્યો. તમે જ ઈનાં લાડ કરી કરીને લાડવો કાઢ્યો’તો.

“આજ હવે આટલા દંન વીત્યે ખત્તા ખાઈને ટાઢો થ્યો, ને પાછો આવ્યો તીમાં કિયો રાયજગ કરી આવ્યો તે આવડા બાવરા થઈ રયા છો? દીકરા તે દનિયા સંધીયને છે, કે તમું એકલાને?”

“ને દીકરો તો હુંય તમારો ક્યાં નથી? મોટો, પેલા ખોળાનો. ટીલાટ. જનગાની સંધી તમું વાંહણ્યે ટૂટી મૂઓ. નથી કોય દિ’તમારું વેણ ઉથાપ્યું. નથી કોય દિ’ તમારી આમન્યા લોપી. તોય કોય દિ’ મારે સાટુ થઈને લાપસીનાં આંધણ નો મેલાવ્યાં. ને દેરેયે દીપમાળું નો પૂરાવિયું.”

“ને આ રોળાગર ઉફાંદિયો આજ કિયો કરમીવટો ડોળીને ઘર્યે આવ્યો છે તે તીને સાટુ થઈને આટઆટલાં આ સંધાં આંધણ મેલાવ્યાં છે, ને ઓછવ માંડ્યા છે? કે પછે ઘડપણે ઘેર્યનાં લખણ ઊપડ્યાં?”

“ઈમ નો બોલ્ય, ભાયા. બાપલા ! ઈમ નો બોલ્ય. તું તો મારી આંખ્યનું રતન, મારી ડોકનું માદળિયું. તું મારા કુળનો દીવો. બાપ ! તારામાં કિયું એબદૂષણ મેં કોઈ દિ’ભાળ્યું તે ઈ ટળ્યાનો ઓછવ કરું? માનતા ઊજવણાં તો માંદાંનાં, દુખ્યાં ડગાયેલાં અનરવાંનાં હોય. નરવાનાં નોય. તું તો બાપ ! જનગાની સંધી મારો રિયો. ને આ છે ઈ સંધુ તું વન્યા કોનું છે? ને નોય તોય તારાં બાવડાં બળૂકાં છે તાં લગણ નવે નધ્ય ને આઠે સધ્ય તારે આંગણે ઉભીયું જ છે. તું તો રોજનો રોળાગર , નરવોનકોર, તુંને ભાળીને ભૂતપલીત ઝોડ વળગાડ સંધાં ભાગે.

“પણ આ છોગાળો, તારો માજણ્યો ભાય, તો ભૂલ્યોભટક્યો ઝોડેવળગ્યો ઉફાંદ ગ્યો’તો. ઈ મારા રામધણીની મરઘી ડાયોનરવો થઈને આજ ઘર્યે આવ્યો. મૂવોજીવતો થ્યો. ધંન ઘડી ધંન ભાયગ. આજનો દંન રૂડો. આજ કેવાય.”

“આજ મારે હૈયેઉજાસ થ્યા, ને મારે રૂંવાડે રૂંવાડે દીવડા પ્રગટ્યા છે.મારો દૂધપુત્તર, મારું મોત ઉજાળણહારો દીવો થઈને આજ મારે ઘર્યે પાછો આવ્યો છે, –મારો છેલછોગાળો.

“ બાપ ! આવો આજનો આ દંન ઓછવ કર્યા જોગ નઈં, તો બીજો ક્યો દંન ઓછવ કર્યાનો કે’વાય? તારા નોય, બાપુ—ઓછવ તો ઈના જ હોય, બાપલા ! ઈના જ હોય—છેલછોગાળાના. ”

*******

“ઈમ, સાજનો !” ઈશુ ભગત કે’છે: મારો પરભુપત્યા ભૂલ્યાંભટક્યાં , મારગ ચાતરી ગ્યેલને ભેર્યું કરવાવાળો છે. ને દનિયાં ભાભાના ભાયા જેવી અદેખી ને અકોણી છે.

“પણ, ભાયું મારા ! માનતા નૈવેદ ને ઓછવ માંદાં અનરવાંનાં હોય, ભૂલ્યાંભટક્યાં ઘર્યે આવે તીનાં હોય, સાજાં નરવાંનાં નઈં.”

“સાજનો! નક્કી માનજો કે મારા રામજીની દનિયાનું એક પણ ભૂલ્યું ભટક્યુ, વાટ ચાતરેલું ને  વંડી ઠેકી ગ્યેલું, નરવું થઈને મારા પરભુપત્યાને દુવારે  પાછું આવે છે, તાણેં રામદુવારે શરણાયું વાગે છે; આનંદ મંગળ ને ઓછવ થાય છે; ને દેરે દેરે દીપમાળું પ્રગટે છે.

*****************************************

MLP6102

વારતા છેલછોગાળાની//સ્વામી આનંદ

(મિલાપની વાચનયાત્રા-1961)[ પાના: 2થી 7]

હાંડા જેવું ગામ. ગામમાં ભાભો રે. ભાભો  ભગવાનનું માણસ.

ભાભાને ઘર્યે વાડીખેતર ને ડેલીની વાંહલી કોર્ય સળંગ ઓશરીવાળા લીંપેલગૂંપેલ ઓરડા. માંય તાંબા-પિત્તળનાં ઠામની માંડ્યુ ઝગારા દ્યે. ભાભા જાણેં જુવો તાણેં ઓશરીને થાંભલીને  ટેકે જેરે બેઠા માળા ફેરવતા હોય.

ભાભાને બે દીકરા, મોટો મે’નતુ, નાનો છેલછોગાળો. મોટો રોળાગર.દિ’રાત ખેતરપાદર કરે ને રળે. નાનો છેલ થઈને ફરે, ને હીંસોરા કરે.

એક દિ’ ભાભી છેલને કે’ “ભઈલા ! બઉ ઉફાંદ માણસના મનકાયાને નરવી નંઈ.”

છેલે મોઢું મરડ્યું.

થોડા દન વીત્યા ને ભાભે વળી ટોક્યો: “બાપલા ! મેં તુંને ન’તું કહ્યું કે ઉફાંદે રામજી રાજી નઈ?”

છેલછોગાળો વળી પાછો મોઢું ચડાવીને વયો ગ્યો.

વળતે દંને પાછો આવ્યો, ભાભો ઓશરીની જેરે બેઠા માળા ફેરવે ન્યાંકણે.

“બાપા ! મને વેંચણ કરી આલો. મારો ભાયેં ભાગ થતો હોય, ઈ કાઢી આલો.”

“કાં બેટા ! શી વાતે ઊણું પડ્યું !”

“કોય વાતે નંઈ, પણ તમુ હાર્યે રે’વું મુને પાલવે ઈમ નથ્ય. બસ.”

“બાપ ! સાંસતો થા. એવું તે કિયું આભ ફાટ્યું , બાપલા?”

“સંધુય ફાટ્યું સમજો. સો વાતની એક વાત. તમું હાર્યે ને ભાયા હાર્યે મને રે’વું પાલવે ઈમ નથ્ય. દંન ઊગ્યે ધણના ઘા. માથું કાણું થઈ ગ્યું.”

ભાભો કોચવાણા, પણ લીધું વેન મેલે ઈ છેલછોગાળો કેમ કે’વાય?

ભાભાયે તો ભાયેં ભાગ કાઢી આલ્યો.

******

છેલભાય તો દેશ ગ્યા; વદેશ ગ્યા, એલ કર્યાં, ફેલ કર્યાં. સંપત સંધી પાણી કરી. ને થઈ ગ્યા ખાલીખમ ને પોલાઢમ. ઘરકોર્ય વળવાય ગાંઠે ગરથ નો રયો. પણ સીંદરી બળે તોય વળ શેં મેલે?

ઈમ છેલછોગાળો તો વખાનો માર્યો મંડ્યો ભટકવા       તીમાં પડ્યો દુકાળ.

એલ ફેલ આથમી ગ્યાં. અંનને  ને દાંતને વેર થ્યાં. છેલછોગાળો તો ગામેગામ ચોરના માથાની ઘોડ્યે રઝળે છે ને ટેલ નાખે છે:

“મા’જન ! મોભી !કોઈ ચાકર રાખો. સાથી રાખો. કોશિયો રાખો. રાખો રાખો.

છેલછોગાળો છઉં

તોય ક્યાગરો થઉં

પેટવરાણે રઉં.”

“અલા, મારા ભૂંડ સાચવેશ?”

“બાપજી ! જી કે’શો ઈ કરેશ.”

*******

છેલભાયા તો માલિકના ભૂંડ સાચવવા રયા છે. બટકુંક રોટલો ને ચપળુંક છાશ વરાણે દંન ટૂંકા કરે છે. થોડા દંન વીત્યા ને એટલાંય મળવાં દોયલાં થ્યાં.

દંન બધો સીમવગડેને ગામભાગોળે ભૂંડ ચારે, ને સાંજે ખળાની ઝોકમાં પૂરે. પૂરવા વેળાયે ભૂંડને દેવાની મૂઠી મૂઠી ભૂંસી ફોતરી ઉપરેય  ભાય હવે ભૂખલી નજર નાખે છે.

આમ છેલછોગાળે ધોળે દંને  આભના તારા ભાળ્યા. પાણી સંધાંય ઊતરી ગ્યાં છે. આંખ્યેગાલે કૂવા, પેટને ઠેકાણે બખોલ્યને બરડે બબ્બે ખૂધ્યું નીકળી ગઈયું છે. છોગાળાને તો વતનનાં ઝાડવાં છેટાં થઈ ગ્યાં.

એક દંનની વાત, ને ભાય છોગાળા ધોમ તડકામાં સીમના બાવળિયાને છાંયે બેઠા ભૂંડ સાચવે છે. પેટના કૂવામાં ગલૂડિયાં બોલે છે. તોય આંખ્યું વીંચી ઝોલે ચડ્યા છે. ને કાગાનીંદરમાં સમણું જોવે છે:

પોતાના ગામપાદરનાં ઝાડવાં, બાપનાં વાડીખેતરમાં કિચૂડ કિચૂડ ફરતા કોસ કોલુ ચીચોડાની વાંહણ્યે ભાયાનું લોક  રળી રયું છે.

બપોર થ્યા છે. ભથવારીયુંય ભાત લઈને આવી પૂગિયું  છે. બંધણાં છોડી છોડીને ધીંગા ધીંગા પીળા ધમરક રોટલા ઉપર ઘીની વાઢિયું ઠાલવી રઈયું છે. પોરસ કરી કરીને ખવરાવે છે ને દઈંની દોણિયું કૂંડી જેવી ઊંડી તાસળિયુંમાં ઠાલવી રઈયું છે. ખાનારા ખોંખારા કરી કરીને ખાઈ રહ્યા છે. ….

“મારા ગળાના . આટલું લ્યો.”

“હા…હાં… ”

કરતાં ને છેલભાયાની આંખ્યું ઊઘડી ગઈયું છે.

ઝોલું પીંખાઈ ગ્યું. કાગાનીંદરનું સમણું વેરાઈ વિલાઈ ગ્યું. ધીંગા રોટલા ઉપર દઈંની દોણિયું ને ઘીની વાઢિયું સંધિયું છૂટી  રઈ ગઈયું.

છેલછોગાળો મનને કે’છે: “હાયરે જીવ ! ક્યાં હું કાલ્યનો છેલછોગળો, ને ક્યાં આજનાં આ ભૂંડડાનો રખોપિયો ! અભાગિયો જીવ સમણાંનાં ખાજાંય પૂરાં નો ખાઈ સગ્યો. ઓલી દોણિયુંને વાઢિયું સંધિયું ક્યાં અલોપ થઈ ગયું? હાય, આંયકણે તો ચારેકોર્ય બારદકાળી બોકાસાં દ્યે છે ! સાંજ પડ્યે લૂખો રોટલોય હવે તો કોઈ આલતું નથી. અ ભૂંડડાંની ચપટી ફોતરી ઉપરેય નજર એઠી થાય છે.

છેલભાય તો થઈ ગ્યા છે ટાઢાબોળ ને પાધરાદોર.

પસ્તાવાનાં પૂર ઊમટ્યાં છે ‘હે જીવ! હવે આ વગદ્યાં મેલ્ય ને થા ઘરભેળો. જઈને બાદશા જેવા બાપના પગ ઝાલ્ય. તેં જ સંધી ઉફાંદ કરી ને ઈ દેવ પરમેશર જેવા દેવતાઈ જીવને દખી કર્યાં. તીનો જ આ નતીજો કાઢ્યો. હવે કોય દિ’ ભાભાની આગન્યા ઉથાપું તો મને પરમેશર પૂછે.’

ઈમ છેલછોગાળો હવે હાલી નીકળ્યો છે. ઘરની દૃશ્યું સાંધિયું છે. દંન વાંહણ્યે દંન દડમજલ કરતાં કરતાં એક સાંજે બાપના ગામનાં ઝાડવાં કળાણાં.

કળાણાં ને પ્રાણ કોળાણા. ઊંડી ઊતરી ગ્યેલ આંખ્યુંમાં તેજની સરવાણિયું ફૂટીયું છે. હરખનાં આંસુ ડળક ડળક ડળકે છે.

ગામના ઠાકરદુવારે નગારાંના ઘા દેવાઈ રયા છે ને સંધ્યાઆરતીની ઝાલરું રણકી રઈયું છે. ભાભો ઓશરીની જેરે બેઠા આંખ્યું વીંચીને રામધણીની માળા કરી રયા છે. ઘરનો ચાકર ઓશરીને ગોખલે કોડિયાની દીવેટ પ્રગટાવી રયો છે.

બરાબર તી ટાણે ડેલિયે સંચળ થ્યો. ચાકર જોવે છે તો કોક રાંકું દકાળિયું આવતું ભળાય છે.

પણ ઓલ્યો ઈ ને હાકોટવા હડકારવા જાય તી મોર્ય તો પગરવના પારખું  ભાભાયે આવનારને ઓળખી લીધો છે.

માળાના મણકા થંભી ગ્યા છે. બેરખો કાંડે રઈ ગ્યો છે ને ભાભે તો દોટ મેલી છે.

“મારો રામ ! મારો છેલ ! મારો મોભી ! મારા ટૂટ્યા દલનો વેહામો ! મારો ભાઈલો આવ્યો. મારો બાપલો આવ્યો ! ”

“બાપા ! હું તમારા ને પરભુપત્યાના વસમા વાંકનો ગનેગાર બંધવો હું છેલછાક્માં ને ઉફાંદમાં આંધળોભીંત થ્યો’તો. સંધોય મારો જ વાંક ને મારો જ ગનો’તો. મેં અભાગિયે બાપનું વેણ ઉથાપ્યું. મેં જ તમને પૂણ્યા દૂણ્યા ને સંતાપ્યા. મારી ખાલની મોજડિયું કરીને તમને પેરાવું તોય ઓછી પડે. એવડો ગનો મુંથી થ્યો.”

“બાપા ! હવે મને સંઘરો. તમારી વાડિયે વાસૂ રેશ. કોશિયો, પાણિયો, રખો ઉભડિયો થેશ.લેલાં ચકલાં વનનાં પંખી ઉડાડેશ. ભાયા મોટાના પગનું પગરખું થઈને રેશ. પણ મુને સંઘરો. તમારી છત્તરછાંયા  હેઠ આશરો આલો.આ જોવો દખી દખી થઈને માથે ટાલ્યું પડી ગઈયું, ને ખૂધ્યું નેસરિયું. ”

ભાભો તો છોગાળાને બથમાં લઈને ફળિયા વચાળે ડસડસ રોવે છે ને બાપદીકરો બેવ ડળક ડળક આંસુયે એકબીજાની છાતી ભીંજવે છે.

********

 

 

 

ભાભાનો મોટો દીકરો વાડિયેથી હાલ્યો આવે છે.

‘આ સંધ્યા આરતીનાં ઘંટનગારાં ને ઝાલરું વાગે છે ઈ તો જાણે ઠીક, પણ ઘરદીમનો આ આવડો શોરબકોર ને ઉજાસ શેના?

ત્યાં તો ઘરના ચાકર સામા ધોડ્યા આવે છે, “મોટા ! મોટા ભાયા ! ઘર્યે હાલો. ઝટ હાલો . ભાભા બકોરે છે. આપડા છેલભાયા વયા ગ્યા’તાને? ઈ ઘર્યે આવ્યા છે.”

મોટાને કપાળે આંટિયું પડી ગઈયું છે.

“ તે ઈમાં શું થઈ ગ્યું? તીનો આ સંધો શોરબકોર છે? ”

“હા મોટા, ભાભાયે લાપસીનાં આંધણ મેલાવ્યાં છે. તાતાં નાવણ મેલાવ્યાં છે ને દેવદુવારે દીપમાળુંના હક્મ આલ્યા છે.”

મોટો તો આંગણમાં નજર કરતાંવેંત ડેલી બાર્ય થંભી ગ્યો છે.

“ઉહું, મારે ન્યાં આવવું નથ્ય.”

ભાભો તો બાર્ય ધોડ્યા.

“આવ્યો, મોટા ! આવ્ય બાપ. ભલે આવ્ય. માંયલીકોર્ય આવ્ય.શું થ્યું? આંયકણે શા સારુ ઊભો થઈ રયો છો?આ જો, આમ જો તારો લખમણ આવ્યો. મારો બાપલિયો આવ્યો. છેલછોગાળો આવ્યો. મારો રામજી મારી ઉપર ત્રૂઠ્યો. મારા પરભુયે માર ઘર્યે પગલાં કર્યાં.”

“બાપા! તમને તે આ શું થયું છે? આ સંધું શું માંડ્યું  છે? તમારું તેકાંય ઠેકાણે  રયું છે કે નંઈ? આ છોગાળો ઉફાંદ કરીને તમું હાર્યે વઢી ઝગડીને વયો ગ્યો’તોઘરકટમ સંધાંયને દખી દખી કરી મેલ્યાં . નમેરને તમ ડોસલાનીય દયા નો આવી. પણ હું કઉં છું, તમે જ ઈને બગાડ્યો. તમે જ ઈનાં લાડ કરી કરીને લાડવો કાઢ્યો’તો.

“આજ હવે આટલા દંન વીત્યે ખત્તા ખાઈને ટાઢો થ્યો, ને પાછો આવ્યો તીમાં કિયો રાયજગ કરી આવ્યો તે આવડા બાવરા થઈ રયા છો? દીકરા તે દનિયા સંધીયને છે, કે તમું એકલાને?”

“ને દીકરો તો હુંય તમારો ક્યાં નથી? મોટો, પેલા ખોળાનો. ટીલાટ. જનગાની સંધી તમું વાંહણ્યે ટૂટી મૂઓ. નથી કોય દિ’તમારું વેણ ઉથાપ્યું. નથી કોય દિ’ તમારી આમન્યા લોપી. તોય કોય દિ’ મારે સાટુ થઈને લાપસીનાં આંધણ નો મેલાવ્યાં. ને દેરેયે દીપમાળું નો પૂરાવિયું.”

“ને આ રોળાગર ઉફાંદિયો આજ કિયો કરમીવટો ડોળીને ઘર્યે આવ્યો છે તે તીને સાટુ થઈને આટઆટલાં આ સંધાં આંધણ મેલાવ્યાં છે, ને ઓછવ માંડ્યા છે? કે પછે ઘડપણે ઘેર્યનાં લખણ ઊપડ્યાં?”

“ઈમ નો બોલ્ય, ભાયા. બાપલા ! ઈમ નો બોલ્ય. તું તો મારી આંખ્યનું રતન, મારી ડોકનું માદળિયું. તું મારા કુળનો દીવો. બાપ ! તારામાં કિયું એબદૂષણ મેં કોઈ દિ’ભાળ્યું તે ઈ ટળ્યાનો ઓછવ કરું? માનતા ઊજવણાં તો માંદાંનાં, દુખ્યાં ડગાયેલાં અનરવાંનાં હોય. નરવાનાં નોય. તું તો બાપ ! જનગાની સંધી મારો રિયો. ને આ છે ઈ સંધુ તું વન્યા કોનું છે? ને નોય તોય તારાં બાવડાં બળૂકાં છે તાં લગણ નવે નધ્ય ને આઠે સધ્ય તારે આંગણે ઉભીયું જ છે. તું તો રોજનો રોળાગર , નરવોનકોર, તુંને ભાળીને ભૂતપલીત ઝોડ વળગાડ સંધાં ભાગે.

“પણ આ છોગાળો, તારો માજણ્યો ભાય, તો ભૂલ્યોભટક્યો ઝોડેવળગ્યો ઉફાંદ ગ્યો’તો. ઈ મારા રામધણીની મરઘી ડાયોનરવો થઈને આજ ઘર્યે આવ્યો. મૂવોજીવતો થ્યો. ધંન ઘડી ધંન ભાયગ. આજનો દંન રૂડો. આજ કેવાય.”

“આજ મારે હૈયેઉજાસ થ્યા, ને મારે રૂંવાડે રૂંવાડે દીવડા પ્રગટ્યા છે.મારો દૂધપુત્તર, મારું મોત ઉજાળણહારો દીવો થઈને આજ મારે ઘર્યે પાછો આવ્યો છે, –મારો છેલછોગાળો.

“ બાપ ! આવો આજનો આ દંન ઓછવ કર્યા જોગ નઈં, તો બીજો ક્યો દંન ઓછવ કર્યાનો કે’વાય? તારા નોય, બાપુ—ઓછવ તો ઈના જ હોય, બાપલા ! ઈના જ હોય—છેલછોગાળાના. ”

*******

“ઈમ, સાજનો !” ઈશુ ભગત કે’છે: મારો પરભુપત્યા ભૂલ્યાંભટક્યાં , મારગ ચાતરી ગ્યેલને ભેર્યું કરવાવાળો છે. ને દનિયાં ભાભાના ભાયા જેવી અદેખી ને અકોણી છે.

“પણ, ભાયું મારા ! માનતા નૈવેદ ને ઓછવ માંદાં અનરવાંનાં હોય, ભૂલ્યાંભટક્યાં ઘર્યે આવે તીનાં હોય, સાજાં નરવાંનાં નઈં.”

“સાજનો! નક્કી માનજો કે મારા રામજીની દનિયાનું એક પણ ભૂલ્યું ભટક્યુ, વાટ ચાતરેલું ને  વંડી ઠેકી ગ્યેલું, નરવું થઈને મારા પરભુપત્યાને દુવારે  પાછું આવે છે, તાણેં રામદુવારે શરણાયું વાગે છે; આનંદ મંગળ ને ઓછવ થાય છે; ને દેરે દેરે દીપમાળું પ્રગટે છે.

*****************************************

 

Advertisements
વિશે

I am young man of 73+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 252,594 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 289 other followers

તારીખીયું
એપ્રિલ 2016
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« માર્ચ   મે »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: