મુંબઈનો માળો/સુરેશ દલાલ

 

[વાચનયાત્રાનો પ્રસાદ/લોકમિલાપ]

(પાના:318-319)

મુંબઈ જેવું વિશાળ શહેર, એમાં ભરચક લતાઓ, એમાં એક નાનકડી સાંકડી ગલી, એમાં ચાર મજલાનું એક મકાન. મકાનની લગોલગ લગનની વાડી, વાડીમાં પીપળાનું ઝાડ. પીપળાના ઝાડમાં ભેરવાયેલા ફાટેલા પતંગો અને ચાર માળ પર રહેતા માણસોની બબ્બે ઓરડીઓમાં સચવાયેલો સંસાર…

મકાનને દાદરે બેસી વાડીમાં ઘણી વાર જોયા કર્યું છે.લગ્નની મોસમમાં દરરોજ નવો માંડવો…સવારના પહોરથી વાતાવરણમાં સાડીશેલાંના રંગ…ધોતિયું, કફની, સફેદ ટોપી અને સફેદ ચંપલ…વાજાંવાળાઓ… લાઉડસ્પીકર…વરઘોડો આવે ત્યારે મુકાતી લગભગ એક જ રેકર્ડ “ ઘૂંઘટકા પટ ખોલ રે, તોહે પિયા મિલેંગે” –પછી રાતનોસમય,બત્તીઓ…અનેપછીકન્યાવિદાય…આંસુઓ…શિખામણો…

શણગારેલી મોટર અને… આમ ને આમ સંસારની શરૂઆત…ફ્લેટમાં કે ઓરડીમાં…

વાડીમાં પીપળો એમ ને એમ ઊભો છે. કેટલાંયે લગ્ન…જમણ… રિસેપ્શન…નાનામોટા ઝગડા…માણસનાં નાનાં મન… એની ઈર્ષાઓ… એની પ્રદર્શનવૃત્તિ, રોશની અને એ પછીનો અંધકાર…ધામધૂમ અને એ પછીનો સૂનકાર…

ચાર માળના મકાનના પગથિયે પગથિયે શૈશવે કૂદકા-ભૂસકા માર્યા છે, કિશોરાવસ્થાએ તંબૂ તાણ્યા છે. પ્રત્યેક ઓરડીનો જુદો જુદો સંસાર જોવા મળ્યો છે—તો આખા માળાનું સામૂહિક જીવન પણ જાણવા મળ્યું છે. દાદરની વચ્ચેની જગામાં, છૂટ્ક કામ કરતા ઘાટીઓ પણ પોતાના એશઆરામની પળોને પાનતમાકુથી લાલમલાલ કરી મૂકતા કે બીડીના ઠૂંઠાંથી તેજીલી કરતાં જોયા છે.

પ્રત્યેક ઓરડીનું વ્યક્તિત્વ જુદું. બહારથી બધી જ સમાન લાગે એ તો માત્ર આભાસ. કોઈકને ઘરે-આંગણે તોરણ લટકે; તોરણના પોપટ બોલકા લાગે અને ઓરડીના માણસો મૂંગા. કોઈકનાં બારણાં બાંડાં જ હોય. ઊંબરા તો પ્રત્યેક ઓરડીના પૂજાય.સામેના પીપળાને કંકૂના છાંટા નિયમિત મળે.

મોટાઓની તકરાર ખાસ ન હોય, પણ સીદીભાઈને સીદકાં વહાલાં –એમ છોકરાંઓની બાબતમાંથી જ કાંઈક ચકમક ઝરે. ઉપલા મજલા પર રહેનારાઓને નીચલા મજલાવાળા પ્રત્યે એક સામાન્ય ફરિયાદ રહે : પાણીનો ધોધ છૂટો મૂકે એટલે ઉપર પાણી ચડતાં વાર લાગે. છાપાં પણ દરેક ઓરડીમાં ન આવે. પ્રત્યેક માળામાં એક વ્યક્તિ તો એવી હોય છે જે માળાનાં છાપાંની ગરજ સારે. આમ એકમેકના ઘરે આવવાજવાનો કે લેવડદેવડનો વહેવાર સવારથી શરૂ થાય. કોઈને લેવામાં કે આપવામાં શરમસંકોચ નહીં. કોથમીર, લીંબુ ને લીમડાથી માંડીને એકાદ વાટકી ઘી-તેલની પણ લેવદદેવડ થાય.

હવે તો રેડિયો ઓરડીએ ઓરડીએ આવી ગયો હશે. પણ પહેલાં તો જો એકાદ ઓરડીમાં રેડિયો આવે તો જાણે કે છોકરો જન્મ્યો હોય એમ આસપાસનાં પડોશીઓ હરખ કરી જતાં. પ્રત્યેક પડોશીની આંખમાં બાઈનોક્યુલરના કાચ હોય જ. કોને ત્યાં કોણ આવ્યું, કેમ આવ્યું, ક્યારે આવ્યું, આવનાર વ્યક્તિ કેટલા કલાક બેઠી, એનો બધો જ હિસાબ–અત્યારે રાજકારણમાં જેમ એક દેશ બીજા દેશની હિલચાલની ચોકી કરે છે એમ–કર્યા કરે.

વૅકેશનમાં તો આખો માળો છોકરાઓનો થઈ જાય. દાદરના કઠેડા પર લસરવાથી માંડીને બધી જ રમતો અને મસ્તી-તોફાનો આરંભાઈ જાય. લખોટી, કોડી, પત્તાં, કેરમ બોર્ડની મોસમો આવે ને જાય.

કોઈકને ઘરે ઠાકોરજીની રાજસેવા જેવું હોય તો એનો પ્રસાદ આખા માળાને મળે. કોઈક નવરાત્રિમાં ગરબા ગવડાવે તો એની લહાણી ઘરદીઠ મળે. કોઈકને ત્યાં ઘરનો માણસ ક્યારેક અતિશય મોડે સુધી ન આવ્યો હોય તો આખો માળો ચિંતા કરે. અંગત અને બિનઅંગતનો અહીં સમન્વય થયો હોય છે. સામૂહિક જીવનની નાનકડી વિદ્યાપીઠ જેવો મુંબઈનો માળો છે.

સુરેશ દલાલ

[‘મારી બારીએથી’પુસ્તક:1976]

Advertisements
વિશે

I am young man of 73+ years

Posted in miscellenous
One comment on “મુંબઈનો માળો/સુરેશ દલાલ
  1. Vimala Gohil કહે છે:

    “સામૂહિક જીવનની નાનકડી વિદ્યાપીઠ જેવો મુંબઈનો માળો છે.”

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 248,863 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 288 other followers

તારીખીયું
ફેબ્રુવારી 2016
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« જાન્યુઆરી   માર્ચ »
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
29  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: