વાલિયો કે વાલ્મીકિ

(23) વાલિયો કે વાલ્મીકિ

(પાના: 73 થી 75)

[તર્પણ ભાગ-બે//અશા વીરેન્દ્ર//યજ્ઞ પ્રકાશન]

નાનકડી રીટાને શાળામાંથી શિક્ષકે ગૃહકાર્ય માટે આપેલા સવાલના જવાબ લખીને કાલે લઈ જવાના હતા. જે સવાલનો જવાબ એને નહોતો આવડતો એ વારંવાર પોતાની માને પૂછ્યા કરતી હતી,

હેં મા, કહેને, વાલિયો લૂટારો વાલ્મીકિ કેવી રીતે બન્યો?’ પોતાની ફાટેલી સાડીના છેડાથી પરસેવો લૂછતાં ઈંદુએ ખિજાઈને કહ્યું,

‘એક વખત કીધું ને, મને નથી ખબર ! હજી તો ચાર ઘરનાં કચરા-પોતાં ને કપડાં-વાસણ કરવા જવાનું બાકી છે, રાંધવાનું કામે ય હજી અધૂરું છે ને ક્યારની માથું ખાય છે વાલિયો, વાલિયો કરતી !’

‘પણ મા ! કાલે જવાબ લખીને નહીં જાઉંને, તો માસ્તર અંગુઠા પકડાવશે. લેસન આપ્યું હોય એ કરવું તો પડે ને !’

દીકરીની વાત ઈંદુ સમજતી હતી પણ પોતાની જીવનજંજાળમાં એ એવી તો ગૂંચવાયેલી હતી કે બીજું કશું વિચારી શકે એવી માનસિકતા જ નહોતી. એક તો પતિના કામકાજનાં કંઈ ઠેકાણાં નહીં ને ઉપરથી જે આછું-પાતળું કમાઈને લાવે એ બધું પીવામાં પૂરું કરે પછી એય બિચારી કંટાળે નહીં તો શું કરે? જરાક અવાજ ધીમો કરીને એણે કહ્યું, ‘તારા બાપુને ખબર હશે, એને પૂછજે.’

‘બાપુ તો રોજ અડધી રાતે આવે છે. ત્યાં સુધી કોણ જાગવાનું?’

‘ચૂપ બેસ. બહુ ડહાપણ આવી ગયું છે તે
!’ ઈંદુએ કહેવા ખાતર ભલે કહ્યું પણ એ ય જાણતી હતી કે, છોકરીની વાત જરાય ખોટી નહોતી. અધરાતે મધરાતે દેશી દારૂ પીને આવતો કિસલો કાં તો બૈરીને ધીબવાનું કામ કરતો ને કાં તો પછી… સાત—આઠ વરસની થયેલી દીકરી બધું જોતી હતી, સમજતી હતી. હકીકત પર ઢાંકપિછોડો ક્યાં સુધી કરવાનો? એણે રીતાને કહ્યું,

‘ઠીક, તો પછી મારી હારે ચાલ. જે માસ્તરના ઘરનું કામ કરું છું ને, ઈ તને જવાબ લખાવશે.’ આંગળી પકડીને દીકરીને લઈ જઈ રહેલી ઈંદુ વિચારી રહી હતી, નસીબના ખેલ પણ કેવા છે? ક્યાંથી ક્યાં લઈ જાય છે ! અત્યંત ગરીબ છતાં સંસ્કારી માતા-પિતાની પોતે દીકરી ને આ જડભરતમાં શું મોહી ગઈ ! હવે પોતે ગમે તેટલું બરાડી બરાડીને કહે કે, મા, મને કોઠીમાંથી કાઢ; પણ મા આ જીવતરની કોઠીમાંથી એને શી રીતે બહાર કાઢવાની?ગમે તેટલી મુસીબત હોવા છતાં હરામના પૈસાને હાથ પણ ન લગાડતા બાપુએ કરગરીને કહ્યું હતું.

‘જરાક સમજ. આ માણસ જરાય તારે લાયક નથી. એ ચોર ને લબાડ છે. તારી આખી જિંદગી પાયમાલ થઈ જશે.’પણ પોતાની અક્ક્લને તો જાણે તાળાં લાગી ગયાં હતાં. બંગડી-બુટ્ટી અને લાલી લીપ્સ્ટીકની ભેટ ધરતો કિસલો યૌવનને ઉંબરે ઊભેલી ઈંદુને વ્હાલો લાગવા માંડ્યો હતો. મા-બાપને અંધારામાં રાખીને એક દિવસ એની સાથે ભાગી છૂટી હતી.

‘મા, આમ ક્યાં જાય છે? માસ્તરનું ઘર તો આવી ગયું.’ દીકરીએ એનો પાલવ ખેંચતાં કહ્યું ત્યારે ઈંદુ ભાનમાં આવી. રીટાને માસ્તર પાસે બેસાડીને જલદી જલદી કામે વળગી. હાથ ભલે યંત્રવત કામ કરતા હોય પન મન તો ક્યાંનું ક્યાં ભમતુ6 હતું. લગ્ન પછી ચાર દિનની ચાંદની માણી લીધા પછી બધી બાજુથી કાળો ડિબાંગ અંધકાર ઘેરી વળ્યો હતો. એક દિવસ લાડ કરતાં એણે મનમાં ઘોળાયા કરતી વાત પૂછી નાખી હતી.

‘કિસના, કહે તો ખરો કે, તું શું કામ કરે છે? મને તો ખબર નથી.’લાલઘૂમ ચહેરો કરીને કિસનાએ કહ્યું હતું,

‘તેં ખબર પાડવાની જરૂર પણ નથી. મારા કામની વાતમાં તારે માથાકૂટ નહીં કરવાની.’

આમતેમથી વાત મળી હતી કે, કિસનો દાણચોરીના માલની હેરાફેરી કરતો હતો. એટલે જ કો’ક દિવસ એના હાથમાં નોટોની થપ્પી પકડાવી દેતો તો પછી મહિના સુધી પૈસાના દર્શન કરવા ન મળતા. રીટાના જન્મ પછી સંસારનું ગાડું ખેંચવામાં એને બહુ મુશ્કેલી પડવા લાગી. ઝાઝું ભણતર પણ નહીં એટલે પારકા ઘરકામ કર્યા વિના છૂટકો જ નહોતો.

‘ઈંદુ, એક વાત કહું? ખરાબ નહીં લગાડતી. આ તો તારે માટે મારો જીવ બળે એટલે….’ એની એક શેઠાણીને ઘરે રાંધવાનું કામ કરતી ભાવનાએ એને એક દિવસ કહ્યુંહતું. ‘બોલને, શું છે? તું કહે એમાં વળી ખરાબ શું લગાડવાનું?’

‘વાત જાણે એમ છે કે, તારા વર કિસનાને મેં ઘણીવાર મારી પડોશણ ચંદ્રાના ઘરમાં જોયો છે. એ કહેતી’તીકે, કિસનો એને બહુ પ્રેમ કરે છે ને એને માટે સાડી, અત્તર, બક્કલ એવું જાતજાતનું લઈ આવે છે.’

ઈંદુના માથામાં જાણે હથોડાના ઘા પડવા લાગ્યા. રાત્રે બીજી કોઈ વાત ન કરતાં એણે કિસનાને કહ્યું,

‘રીટાને રોજ એકનો એક યુનિફોર્મ ધોઈ ધોઈને પહેરાવ્યા કરતી હતી એ ઘસાઈને ફાટી ગયો. હવે યુનિફોર્મ વગર એને નિશાળમાં દાખલ નહીં થવા દે.’ ‘એમાં હું શું કરું? તમારે મા-દીકરીને તો રોજ ઊઠીને બસ, આ લાવી આપો ને પેલું લાવી આપો.’

‘મને એટલો જ જવાબ જોઈએ છે કે, રીટાના યુનિફોર્મનું શું કરવાનું છે?’ ‘મને શું પૂછે છે? તું પણ કમાય છે ને? એ બધા પૈસા ભેગા કરીને શું બંગલો બંધાવવાની છે? જા, લઈ આવ એમાંથી યુનિફોર્મ. સા… કચકચ કર્યા કરે છે !’બબડતા બબડતા કિસનો પડખું ફેરવીને સૂઈ ગયો. બાજુમાં રીટા પણ સૂતી હતી પણ ઈંદુની આંખમાં ઊંઘ નહોતી. ત્યાં તો ધડધડ બારણું ઠોકવાનો અવાજ આવ્યો. કોન હશે અત્યારે?

બારણું ખોલતાં જ ચાર-પાંચ પોલીસ અંદર ઘૂસી આવ્યા. આરામથી ઊંઘી રહેલા કિસનાની આંખ ફટાક કરતી ખૂલી ગઈ.

ઈંદુએ પૂછ્યું, ‘સાહેબ, શું ગુનો કર્યો છે?’

‘અમે જે ગોડાઉન પર છાપો મારીને દાણચોરીનો માલ પકડ્યો એની આખી ટોળકી પકડાઈ ગઈ છે. એ લોકોએ જ કિસનાનું નામ આપ્યું છે.’

‘ઈંદુ, આ મારી પર ખોટો આરોપ છે. આમાંથી તું જ મને બચાવી શકે એમ છે. કોઈ સારા વકીલને રોકજે ને પછી… ’

‘ના, મારાથી તારા માટે કંઈ નહીં થઈ શકે. તારાં કર્યાં તું જ ભોગવજે.’ ‘મેં જે કંઈ કર્યું એ તારા ને રીટા માટે કર્યું છે ને તું મને આવો જવાબ આપે છે?’ ‘એમ? ખરેખર? અમારે માટે કર્યું છે કે પછી… ’ અચાનક ઊંઘમાંથી ઊઠી ગયેલી રીતાએ કહ્યું, ‘મા મને માસ્તરે જવાબ લખાવેલો કે, વાલિયામાંથી વાલ્મીકિ એટલા માટે બન્યો કે… ’દીકરીને માથે હાથ ફેરવતાં ઈંદુએ કહ્યું, ‘બેટા, હવે મને જવાબ બરાબર ખબર છે.’

(ચંદ્રમતિની મલયાલમ વાર્તાને આધારે)

Advertisements
વિશે

I am young man of 73+ years

Tagged with:
Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 248,118 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 288 other followers

તારીખીયું
જાન્યુઆરી 2015
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« ડીસેમ્બર   ફેબ્રુવારી »
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
262728293031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: