“નહીં લૌટના હૈ !” // વિમલા ઠાકર

Mlp56

નહીં લૌટના હૈ ! // વિમલા ઠાકર

( મિલાપની વાચનયાત્રા : 1957   પાના નંબર : 56 થી 59 )

સામૂહિક પદયાત્રા-સમાપ્તિ કે સમારોહ કે લિયે મુઝે છિંદવાડા બુલાયા ગયા થા. હમારે એક નવયુવક સાથી માનવજી પર પદયાત્રા-સંચાલન કા ભાર થા. માનવજી મુઝે શિવિર મેં લે ગયે. એક ઘાસફૂસ સે બનાયે હુએ મામૂલી શામિયાને મેં પદયાત્રી બૈઠે થે. વ્યાસપીઠ પર બૈઠતે હી પદયાત્રિયોં કો દેખકર મૈં અવાક્ રહ ગયી. આંખે મલકર ફિર દેખા ઔર ફિર હૈરાન હુઈ. ક્યોંકિ મેરે સામને જો 90 પદયાત્રી બૈઠે થે, વે સબકે સબ બાલક થે! 12 સાલ સે 18 સાલ કી ઉમ્ર તક કે 90 બચ્ચે મેરે સામને શાન સે સીના તાનકર બૈઠે થે.

મૈંને માનવજી કો પૂછા : “ક્યોં, યે લડકે હી પદયાત્રા મેં ગયે થે? ઈનકે સાથ કોઈ પ્રૌઢ નાગરિક નહીં થે? એક સપ્તાહ તક યે લડકે હી તહસીલ મેં ધૂમતે રહે?” જવાબ મિલા : “છિંદવાડે કે નાગરિકો મેં સે કોઈ ભી પદયાત્રા કે લિયે તૈયાર નહીં થે.”

ઈનમેં હિન્દુ, સિખ, મુસલમાન સભી ધર્મો કે એવં જાતિયોં કે બાલક હૈં. પદયાત્રિયોં કે ટોલી-નાયકોં ને અપને-અપને જો રોમહર્ષક અનુભવ સુનાયે, વે સુનતે સમય કભી વ્યથા સે હૃદય આક્રોશ કરતા, કભી કૌતુક સે હૃદય ઉછલ પડતા, કભી આનંદ સે દિલ રો ઉઠતા, તો કભી વિષાદ સે દિલ બૈઠ જાતા.

13 સાલ કા એક સિખ લડકા ખડા હુઆ. ટોલીનાયક થા. વહ બાલવીર મેરે પાસ આકર ખડા હુઆ. ચેહરા થકાન સે સૂખા હુઆ. આંખો મેં દુ:ખ કી છાયા થી, આવાજ મેં રુઠે હુએ દિલ કા દર્દ થા. કહને લગા: “હમ ક્રાંતિકાર્ય કે લિયે નિકલે. લેકિન હમકો કિસી ને ટીકા નહીં કિયા, માલા તક નહીં પહનાયી; ગાંવોં મેં દો દિન તક ખાને કો નહીં મિલા; કભી દસ, કભી ચૌદહ મીલ હમ ચલે; હમને સાહિત્ય બેચા, ભૂદાન-ગીત ગાયે, વિચાર સમઝાયા; લેકિન સંત વિનોબા કા કામ ઠીક સે નહીં કર પાયે, ક્યોકિં સાત દિનોં મેં હમેં સાત એકર હી જમીન મીલી.” ઈતના કહકર વહ લડકા બિલખ-બિલખ કર રોને લગા.

મુઝસે રહા નહીં ગયા; ઉઠ કર ઉસ લડકે કો મૈંને ગલે લગા લિયા. ઉસકે પીઠ પર હાથ ફેરતે હુએ કહા : “મેરે ભાઈ, તુમને બહુત બડી સેવા કી હૈ. સંત વિનોબા તુમસે બહુત પ્રસન્ન હોંગે. તુમકો સાત એકર જમીન કૈસે મિલી, યહ મેરી સમઝ મેં નહીં આતા હૈં. તુમ બહાદુર હો; આજ મૈં તુમકો માલા પહના દુંગી, તિલક લગાઉંગી. અબ તો હસોગે?”

લડકે કી આંખો સે આંસુ બહ રહે થે. કુરતે કે છોર સે આંસુ પોછતે હી મુસ્કરા ઉઠા, વિજેતા કી ભાંતિ સભા કી ઓર ગર્દન ટેઢી કરકે ઉસને દેખા, તાલિયોં કે ગડગડાટ સે સભા ને અનુમોદન કિયા.

દૂસરા એક મુસલમાન લડકા ખડા હુઆ. જમીન લગભગ 13 એકર મિલી થી. અનુભવ સુનાતે હુએ વહ કહને લગા : “એક ગાંવ મેં ગયે. પટેલ, પટવારી, કોટવાલ કિસીને ભી સહયોગ નહીં દિયા. ટોલી કે ભોજન કી ભી વ્યવસ્થા નહીં કી. પેટ મેં ચૂહે કૂદ રહે થે. ફિર ભી આગે બઢે. સભા કી.’ આટા ખરીદ કર તીનોં લડકોં ને ગાંવ કે બાહર રસોઈ બનાયી. 13-14 સાલ કે લડકે. રસોઈ બનાને કા અભ્યાસ નહીં. તીન પથ્થર રખે. જંગલ સે લડકી ચીરકર લાયે. ચૂલ્હા જલાયા. ટિક્કડ બને. હાથ જલતે થે. ફિર ભી ટોલીનાયકને રસોઈ બનાકર સાથિયોં કો ખિલાયા.

તીસરા બાલવીર ખડા હુઆ. ટોલી કો 80 રૂપયોં કા સાધનદાન મિલા થા. જમીન 23 એકર મિલી થી. ટોલી-નાયક કી ઉમ્ર થી 14 વર્ષ. ખાદી કા કુરતા ઔર ખાદી કા હી પાજામા પહને હુએ થા. વિશાલ લલાટ તથા બડી-બડી આંખો મેં સે તીવ્ર બુધ્ધિ કા તેજ ઝલક રહા થા. મુસ્કુરાતા હુઆ, સંત વિનોબા કા વહ બાલસાથી બોલ ઉઠા:

“આખિર ભૂદાન કા વિચાર સમઝને મેં ક્યા અડચન હૈ, મૈં સમઝ નહીં સકતા. દેશ મેં કોઈ ગરીબ ન રહે યહી તો વિનોબા ચાહતે હૈં ન? ઘર મેં હમ સબ પ્રેમ સે રહતે હૈં; જો હોગા વહ બાંટકર લેતે હૈં. તો ફિર જમીન બાંટ લેના કૌનસી કઠિન બાત હૈ!” કિસને ઈસ લડકે કો ક્રાંતિ કા અર્થ સમઝાયા? કિતની આસાની સે ઉસને ભૂક્રાંતિ કા સાર આત્મસાત કર લિયા!

ચૌથા બાલવીર ઉઠા. યહ તો નિરા બચ્ચા થા. ઉસકી ઉમ્ર બારહ વર્ષ સે ભી કમ થી. મધુર સ્વર મેં ભૂદાન-ગીત ગાકર ઉસને સભા કો ગદ્-ગદિત કર દિયા. બાદ મેં કહતા ક્યા હૈ : “સુન્દર-સુન્દર ભૂદાનગીત ગાને સે હી તો લોગ સમઝ જાતે થે. ભાષણ દેને કી ભી જરૂરત નહીં પડતી થી!”

હર ટોલી કે કિસ્સે લિખૂંગી, તો એક ખાસા ઉપન્યાસ બન જાયેગા. ઈસલિયે સિર્ફ ઔર એક ક્રાંતિવીર કી કહાની લિખ કર યહ સમાપ્ત કરુંગી.

એક બાલ-વીર ટોલી-નાયક કહને લગા : “હમકો ભી એક દિન ખાના નહીં મિલા. ઈસ કદર ભૂખ લગી થી કિ ભૂદાન –વાલોં કી મદદ નહીં કરની હૈ. ગાંવ પટેલ સે ડરતા થા. જબ ચૌબીસ ઘંટે ફાકા કરના પડા, તો દૂસરે દિન ચલતે સમય પૈર લડખડાને લગે. સોચા કિ ચલો, છિંદવાડા લૌટ ચલેં. ભૂખ સહન કરને કી આદત તો હૈ નહીં. આગે ગાંવ મેં યદિ ભોજન નહીં મિલા, તો ફિર લૌટને કી તૈયારી કી. એતનેં મેં વિચાર આયા કિ હમ છિંદવાડા સે નજદીક હૈં, ઈસલિયે સંકટ આતે હી લોટ સકતે હૈં. વે નહીં મિલેગા, તો ક્યા વે લૌટ સકેંગે? વે તો છિંદવાડા સે બહુત દૂર હૈં. વે નહીં લૌટ સકેંગે. ફિર હમારા લૌટ જાના કૈસે ઉચિત હોગા? નહીં, લૌટના નહીં હૈ. આગે બઢના ચાહિયે.”

લડકોં ને બિસ્તર સિર પર રખે. છિંદવાડા કી દિશા મેં બઢને વાલે કદમ છિંદવાડા કી ઓર પીઠ ફેરકર દૂસરી દિશા મેં આગે બઢને લગે. ટોલી મેં 12 સાલ કા એક લડકા થા. ઉસકે પૈરોં મેં છાલે પડે થે. ખૂન નિકલતા થા. 2-3 મીલ ચલને કે બાદ પૈર ફિસલકર વહ ગિર પડા. કમર મેં ચોટ આયી. ફિર ભી જિદ કરકે વહ ટોલી કે સાથ આગે બઢા. ટોલી કો 8 મીલ ચલના થા. લડકા ભૂખ કે મારે ચક્કર આકર દો બાર ગિરા. ફિર ભી સાથિયોં કે સાથ આગે બઢતા ચલા ગયા. ટોલી-નાયક ને ઉસ લડકે કો બુલાયા. પ્રસન્ન-વદન. સુન્દર, સતેજ લડકા. હાથ મેં, કુહની મેં કહાં ચોટ આયી, ગર્વ કે સાથ દિખાને લગા.

મેરે મુહ સે બરબસ આહ નિકલી. મેરી તરફ મુડકર બાલક કહને લગા : “કુછ નહીં, બહનજી, મામૂલી ચોટેં હૈં. દો-ચાર દિન મેં ઠીક હો જાયેગી. હમ ખેલતે હૈ, તો ક્યા ગિરતે નહીં? તબ ક્યા ચોટ નહીં આતી?” કહકર વહ ખિલખિલાકર હંસને લગા. ફિર સે તાલિયાં બજી. “શાબાશ!” “શાબાશ!” કી ધૂમ મચી.

તીન ઘંટે તક પદયાત્રિયોં કે અનુભવ મૈં સુન રહી થી. સંત વિનોબા કા ક્રાંતિકાર્ય અબ બાલ-ગોપાલોં કી લીલા બન ગયા, યહ દેખ કર કિસકો હર્ષ નહીં હોગા? 90 બાલવીરોં એક સપ્તાહ મેં 250 જમીન કે દાનપત્ર લાયે, રૂ.290 કા સાધન-દાન પ્રાપ્ત કિયા, રૂ.160 કે સંપત્તિ દાન પ્રાપ્ત કિયે. ટોલી-નાયકોં કા આત્મનિવેદન સમાપ્ત હોને પર પદયાત્રિયોં કે લિયે માલાએં લાયી ગયીં. હર એક પદયાત્રી કો મૈંને અપને હાથ સે માલા પહનાયી, તિલક લગાયા, અક્ષત લગાયા. માલા પહનતે સમય લડકે મારે ખુશી કે નાચ ઉઠતે થે. અકડકર ખડે હોતે થે. મૈં તિલક ઠીક સે લગા સકું, ઈસલિયે ઝટ સે અપને બાલ પીછે હટા દેતે થેં. એક-એક કી દિવ્ય બાલ-લીલા કા વર્ણન કરને કી ક્ષમતા મુઝમેં નહીં હૈં. ક્યા હી અચ્છા હોતા કિ મૈં સાહિત્યિક હોતી યા કવિ!

*

Advertisements
વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 260,822 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 286 other followers

તારીખીયું
ડિસેમ્બર 2014
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« નવેમ્બર   જાન્યુઆરી »
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: