બાપુનું પ્રાયશ્ચિત્ત//સ્વરાજની લડતના તે દિવસો//મહાવીર ત્યાગી

 

સ્વરાજની લડતના તે દિવસો//મહાવીર ત્યાગી/ સસ્તું સાહિત્ય// પાના: 106 થી 112

                                                              બાપુનું પ્રાયશ્ચિત્ત

    વાત તો ઘણી નાની છે; પરંતુ જેમ જૂની થતી જાય છે તેમ એનો ભાર વધતો જાય છે .કલશોર કરતો એ ક્યાંક મારા મનમાં જ ન રહી જાય એટલા માટે આજે મિત્રોને પણ દિલના ભાગીદાર બનાવી લઉં છું.

    સ્વરાજ્ય મળ્યું તેના થોડા જ મહિના પહેલા મારા સદ્ ભાગ્યે ગાંધીજી દહેરાદૂન-મસૂરી આવ્યા. એમનો વિચાર લાંબા સમય માટે વિશ્રામ લેવાનો હતો.

    એમની તબિયત બગડતી જતી હતી. નક્કી થયું કે મસૂરીના બિરલાભવનમાં એમનો ઉતારો રાખવો. એ દિવસોમાં હું ઉત્તર પ્રદેશની વિધાનસભામાં સભાસદ હતો. ગાંધીજી આવ્યાનું જાણતાં જ હું 15-20 સ્વયંસેવકોની ટુકડી લઈ મસૂરી જઈ પહોંચ્યો.બિરલાભવનની પડખેના મકાનમાં પડાવ નાખ્યો. કોઈ સસ્તી હૉટેલમાં ખાવાની તજવીજ થઈ ગઈ. જે જે સ્વયંસેવકો ત્યાં આવ્યા હતા તે સહુ પોતાને ધન્ય સમજતા હતા.

    મને પહેલેથી સ્વયંસેવકોની સાથે સૂવા-બેસવાનો શોખ હતો. એ દિવસોમાં સિગારેટ પીવા જેટલા પૈસા તો હતા નહિ એટલે બીડી પીને કામ ચલાવતો હતો. બસ, બે જ નશા કરતો હતો- એક બાપુનો અને બીજો બીડીનો. છતાં એ બંને નશા ક્યારેય એકીસાથે ન કરી શક્યો. બાપુને જોતાંવેંત બીડી એવી સિફતથી ઓલવતો કે એમને શંકા ન જાય. કોઈ વાર બૂઝાવવાની તક ન મળે ત્યારે ખિસ્સામાં હાથ નાખીને હાથનાં ટેરવાં વડે સળગતો ભાગ મસળી નાખવો પડતો..એમનાથી છાની પીતો હતો પણ બુઝાવી નાખતો ત્યારની ભાવના અગાધ અને પવિત્ર થઈ જતી, જાણે દાન-બલિદાન કરતો હોઉં નહીં !

    બાપુ, સવાર-સાંજ ફરવા નીકળે ત્યારે સુશીલા નાયર, પ્યારેલાલ અને વૃજ કૃષ્ણ ચાંદીવાળા વગેરે એક કુટુંબની જેમ એમની સાથે જતાં. અને હું ? રસ્તાની કોઈ એવી જગ્યાએ જઈને ઊભો રહેતો કે જો એમની મારા ઉપર નજર પડી જાય તો દૂરથી પ્રણામ કરી લઉં.મનમાં એવી લાલચ રહેતી કે કદાચ બોલાવશે. કોઈ કોઈ વાર બોલાવતા પણ ખરા. એક દિવસ મને બોલાવ્યો ને મારા ખભા ઉપર હાથ મૂકીને ચાલ્યા. હજી તો પાંચ મિનિટ જ થઈ હશે ને એક છોકરીએ પાછળથી આવીને એમનો હાથ ખેંચી લીધો ને પોતાના ખભા ઉપર મૂકી દીધો. મેં બાપુ તરફ અપીલ દાખલ કરતી નજરે જોયું; પણ એ એવા હસ્યા કે જાણે કંઈ બન્યું જ નથી. મારી તો દુનિયા લૂંટાઈ ગઈ અને તે પણ એક છોકરીના હાથે. ને એ તો વળી હસતા હતા. કેવા કઠોર હતા બાપુ ! છતાં આજ સુધી એમની હસ્ત-છાયામાં હું ચાલી રહ્યો છું. મેં એમને દગા દીધા. એમના જીવતાં પણ દીધા ને એમના મર્યા પછી પણ દઈ રહ્યો છું. એવો અભાગી છે આ મહાવીર ત્યાગી. અને છતાં એમની હસ્ત-છાયા એવી જ રહી છે. કેવા ઉદાર હતા બાપુ !

    સાયંકાળે પ્રાર્થના થતી હતી. પહેલાં હેપીવેલીના મેદાનમાં શરૂ કરી; પણ લોકોનો આગ્રહ થયો કે શહેરની વચમાં થવી જોઈએ. ડરતાં ડરતાં મેં એમની રજા માગી. એમણે તેનો સ્વીકાર કર્યો. પછી સિલ્વરટન હૉટેલના મેદાનમાં પ્રાર્થના થવા લાગી. બાપુનું ધ્યાન રામમાં અને અમારું ધ્યાન બાપુમાં. મતલબ કે જનતા ધ્યાનમાં મગ્ન બનીને અમૃતવચનોનું પાન કરતી હતી. હજી પણ એ ચિત્ર આંખોમાં અને એ શબ્દો કાનમાં ગુંજી રહ્યા છે. ભીડની ચારે બાજુ મારા સ્વયંસેવકો ફૂલ જેવાં સ્વચ્છ વસ્ત્રો(યુનિફોર્મ) પહેરી ઊભા રહેતા. ગામડાંના એ સ્વયંસેવકો કેવા સીધા ને સાચા હતા ! બિચારાને અંધવિશ્વાસુ કહો કે શ્રદ્ધાળુ કહો. જે કામ બતાવો તે કામ માટે હરવખત તૈયાર. એમણે મને ઘણો સાથ આપ્યો, છતાં હું એમના કશા કામમાં ન આવ્યો. કેવો નકામો નેતા છું હું !

    હું ગાંધીજીને ફાવે તે કહી શકનારો સેવક, એટલે કોઈ કોઈને એ વાતની અદેખાઈ થતી. મારા એક મિત્રને પણ ઇર્ષ્યા થઈ. એમને ગાંધીજીનો પરિચય નહિ, પણ ભક્તિ ખરી. એમણે જઈને ગાંધીજીના કાન ભંભેર્યા કે મારા સ્વયંસેવકો મસૂરીના કુલીઓને પ્રાર્થનામાં આવતા રોકે છે. કેમ કે એમનાં કપડાં ગંદા હોય છે. આ સાંભળીને ગાંધીજીને ભારે ચોટ લાગી, અને આમતેમ જોયા વગર , પ્રાર્થના પછી જે પ્રવચન થતું એમાં ખટાક દઈને કહી નાખ્યું: ‘સ્વયંસેવકોએ કુલીઓને પ્રાર્થનામાં આવતાં રોક્યા; કેમ કે એમનાં કપડાં મેલાં છે.’વગેરે. પછી મારા સ્વયંસેવકોને ઘણું કહી નાખ્યું. એ તો બિચારા પૂતળાં જેવા થઈ ગયા—કાપો તો લોહીનું ટીપું ન નીકળે. સૂરજમુખી ફૂલની જેમ એમનાં મોં ઢળી પદ્યાં. એ તરફ હું બળીને રાખ થઈ ગયો. હું આખાબોલો તો હતો જ. જેવી પ્રાર્થના પૂરી થઈ કે મેં ગાંધીજીને જેમતેમ કહેવા માંડ્યું:

    ‘રામના મંદિરમાં બેસીને તમે જૂઠું કેમ બોલ્યા? અને જો તપાસ કર્યા પછી એમ જણાશે કે એક પણ કુલીને રોકવામાં નથી આવ્યો તો? મારા સ્વયંસેવકોનાં મોં કાળાં કરી નાખ્યાં. બિચારાઓથી બજાર વચ્ચે નીકળાશે પણ નહિ. આપને આવા ખુલ્લા જૂઠાણા ઉપર કેમ વિશ્વાસ આવ્યો? અને આવા જૂઠા પ્રવચનથી તમને શો લાભ થયો? વરસોની મારી કમાણી ઉપર પાણી ફેરવી દીધું.’

    હું જેમ જેમ અવિવેકી થયો ગયો તેમ એ હસતા ગયા. કેવા નિષ્ઠુર હતા બાપુ !

 બિરલાભવનમાં પહોંચીને બાપુએ શ્રીવૃજકૃષ્ણચાંદીવાલા અને શ્રીપ્યારેલાલને કામ સોંપ્યું કે, કુલીઓના અડ્ડા ઉપર અને વિશ્રામસ્થાનો પર જઈને પૂછપરછ કરી જુઓ. એમનું કમિશન આખો દિવસ મસૂરીના બજારમાં ફર્યું; પણ પ્રાર્થનામાં જતાં રોક્યો હોય એવો એક પણ કુલી એમને ન મળ્યો.એમણે તો એમ પણ જણાવ્યું કે, ‘પ્રાર્થનાસભાને કારણે ડાંડી-રિક્ષાની માંગ એટલી વધી ગઈ છે કે એ તો જાણે અમારી ફસલ(મોસમ) નીકળી છે. અમારી કમાણી છોડીને અમે પ્રાર્થનામાં ક્યાંથી જઈએ?’ કમિશને સાચો અહેવાલ બાપુને આપી દીધો.

    મને આની ગંધ નહોતી આવી. હું તો ગાંધીજીથી રિસાયો હતો. હું કેવો અભાગી છું ! (એ દિવસની વાત યાદ કરીને આજે પણ મને રડવું આવે છે. કારણ કે હવે બાપુ મારાથી રિસાયા છે!) તે દિવસે પ્રાર્થનામાં પણ અણમાનીતા જેવો થઈને હું દૂર જઈને ઊભો રહ્યો. પ્રાર્થના પૂરી થતાં જ ગાંધીજીનું પ્રવચન શરૂ થયું. મારા ઉપર વીજળી તૂટી પડી. કાલે તો જીવતો રહ્યો હતો, આજે તો લોહી ઊડી ગયું હતું. મારા બોલ માથે પડ્યા હતા. બાપુએ કહ્યું: ‘આજે તો હું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવા માંગુ છુંપ્રાયશ્ચિત્ત કરવા માગું છું.’તમામ લોકો ગભરાઈ ગયા. : ‘બાપુ ક્યાંક ઉપવાસ પર ઊતરશે કે શું? ’  બાપુએ કહ્યું: ‘ આજ ત્યાગીજીતો મારાથી નારાજ થઈ ગયા છે, એથી એ દૂર જઈને ઊભા છે.’એણે મને કહ્યું કે તું જુઠો છે. રામમંદિરમાં બેસીને તું જૂઠું કેમ બોલ્યો? ( મેં કોઈ દિવસ બાપુને ‘તું’ નથી કહ્યું. મને ડર લાગ્યો કે મારા જિલ્લાના બધા માણસો મારા ઉપર થૂ-થૂ કરશે કે મેં ગાંધીજીને તુંકાર્યા.) મને એક જણે આવીને ખબર આપી કે કુલીઓને પ્રાર્થનામાં આવતા રોક્યા છે. મેં એમની વાત માની અને કાલે તમારી સમક્ષ કહી પણ ખરી. તપાસ પછી એ વાત ખોટી જણાઈ. એટલે જે ત્યાગીજી કહે છે તે બરોબર જ છે ને ! હું તો રામના મંદિરમાં બેસીને જૂઠું બોલ્યો. મારે તો આનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું પડશે. અને હું તો આખરે મહાત્મા ઠર્યો ! તમે સહુ તો મહાત્મા પણ નથી. જ્યારે હું એવું પાપ કરી શકું તો તમે પણ કરી શકો—એટલે આપણે સહુએ આપણું પાપ ધોવું પડશે. આવો, આપણે સહુ સાથે મળીને પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત તો એ છે કે આવું પાપ ભવિષ્યમાં ફરી ન થાય તો પછી સહુ ભાઈબહેનો આંખો મીંચીને રામનું ધ્યાન કરો અને પ્રતિજ્ઞા કરો કે જ્યારે કોઈનું બૂરું નજરે પડે ત્યારે નજર વાળી લેવી અને કોઈનું બૂરું કાનમાં પડે તો કાન બંધ કરી દેવા. એમ છતાં પણ તમારા દિલમાં કોઈનું ભૂંડું પેસી જાય તો મોં બંધ કરી દેવું. એમ કરવાથી પાપથી બચી જવાશે. તો પછી મેં તો પ્રતિજ્ઞા કરી લીધી. તમે પણ કરો. કોઈની બૂરાઈ કે બદનામીની વાત તપાસ કર્યા વિના મોંમાંથી બહાર કાઢવી નહીં.’

    પ્રાર્થના બંધ થતાં જ નજીક જઈને બાપુને મેં પ્રણામ કર્યા. તો એ કહે:

    ‘તમારા પાપીને ક્ષમા કરી દીધી?’

હું રડી પડ્યો. આજે હું બાપુને પૂછી રહ્યો છું કે, તમે તમારા પાપીને શું કર્યું છે? એ તો ક્ષમાને યોગ્ય પણ અથી. આગળ શું લખું? એમણે મારા ખભા ઉપર હાથ મૂક્યો. હવે તો મને રોતો જોઈને લોકો આમથી તેમ ખસી જાય છે. સહુને પોતપોતાના દુ:ખ હોય છે. એટલે પારકાનાં દુ:ખ ઊઠાવી કોઈ પોતાના ઉપર શા માટે ઓઢી લે?        

===================================

 

Advertisements
વિશે

I am young man of 77+ years

Tagged with: ,
Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 268,881 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 286 other followers

તારીખીયું
ડિસેમ્બર 2013
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« નવેમ્બર   જાન્યુઆરી »
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: