`વ્હાલમ ચટાકિયો //સુરેશ દલાલ /ઇમેજ

“વ્હાલમ ચટાકિયો 

ઋણ સ્વીકાર :સુરેશ દલાલ  

કાવ્યસંકેત /સુરેશ દલાલ /ઇમેજ 

પાના:98 થી100 

સુંવાળા તે રાંધુ ચોખલા ને રૂપાળી રાંધું દાળ રે,

વ્હાલમ ચટાકિયો.

હું રાંધું ને ચાખતો જાય રે ખોબલે ખોબલે વ્હાલ રે.

વ્હાલમ ચટાકિયો.

સૂકા તે રોટલા ભાવે નહીં, એને ઊના ઊનાની હોંશ રે,

વ્હાલમ ચટાકિયો.

સૂકું જો પીરસું તો ભાવે નહીં, એનો રૂડોરૂપાળો રોષ રે,

વ્હાલમ ચટાકિયો.

એનું એ રોજ રોજ ખપતું નથી, એને નવા નવાની મોજ રે,એ તો ખાઇપીને પછી આડો પડે ને શેર શેર લોહી મારું કેવું ચડે,

વ્હાલમ ચટાકિયો.

હુંતો રાંધું રાંધું ને બાંધું, મારા હૈયાના છલકે હોજ રે,

વ્હાલમ ચટાકિયો.

 

વ્હાલમ ચટાકિયો.

મ્હારા તે હાથનો એવો સવાદ કે બીજાનું રાંધેલું વાંકું પડે,

વ્હાલમ ચટાકિયો.

ગીતમાં એક પ્રયોગ કર્યો છે. લોકગીતની પ્રથમપંક્તિ લઇને આ ગીત પ્રગટ્યું છે. માત્ર આપણાં જ નહીં, દેશ અને દુનિયાનાં લોકગીતોમાં પહેલી પંક્તિ એવી હોય છે કે કાન સાંભળે ને ચોંકી જાય અને એ પંક્તિઓ સાંભળનારની જીભ પર રમતી થાય. નાયિકા કદાચ નવી નવી પરણેલી છે. એને હંમેશાં એવા કોડ હોય, એવા મનોરથ હોય કે હું એને—મારાપરણ્યાને—રાંધીને શું શું જમાડું. રસોઇના સ્વાદ ઉપરાંત એમાં બીજો પણ સ્વાદ ભળેલો છે. લોકગીતની ગતિ હંમેશાં વર્તુળાકારે ઊંચે જતા દાદર જેવી છે.ભમરડા પર દોરી વીંટાય એમ એક પછી એક પંક્તિ વીંટાતી જાય છે અને કાવ્યનો ભાવ ધીમી ગતિએ લાગણીના શિખર પર આરોહણ કરતો જાય. પહેલી જ પંક્તિ વીંધી નાખે છે. સુંવાળા તે રાંધું ચોખલા ને રૂપાળી રાંધું દાળ રે, વ્હાલમ ચટાકિયો. આમાં ચોખા તો સુંવાળા છે અને દાળ પણ રૂપાળી છે—એનો જ માત્ર સંકેત નથી, નાયિકાનું રૂપ અને એની સુંવાળપ બંને તરફનો ઇશારો છે. તો વ્હાલમ પણ કંઇ ઓછો નથી. એ પણ ચટાકિયો છે, રોમૅંટિક છે. એ માત્ર મારું રાંધેલું અન્ન નથી ખાતો,પણ અન્નની સાથે સાથે મારા મનનું ખોબલે ખોબલે વહાલ પણ ચાખતો જાય છે. વ્હાલમને ગરમાગરમ જોઇએ છે. એને સુક્કા રોટલામાં રસ નથી, કારણકે એ  નીરસ નથી અને ભૂલેચૂકે જો કોઇ દિવસ સૂકું પીરસાઇ ગયું તો એની પણ એક મજા છે, કારણકે હું સુક્કું પીરસું તો એનો મને ઊનો રોષ મળે છે અને એનો રોષ પણ જેવોતેવો નથી. રોષ કરે ત્યારે વધારે રૂપાળો લાગે છે. એને રોજ એકનું એક ખપતું નથી. એને દરરોજ કંઇ નવું જોઇએ. માત્ર અહીં ખાવાપીવાની વાત નથી. પ્રેમતો એનો એ જ હોય છે, પણ એની અભિવ્યક્તિ નવી નવી હોય છે. પ્રેમમાં જો નવી નવી અભિવ્યક્તિ ન હોય તો એ રૂટીન થઇ જાય છે અને એ રૂટીન થઇ જાય છે ત્યારે પ્રેમીઓએ કહેવું પડે છે ‘ચલો એક બાર ફિરસે અજનબી બન જાયેં હમ દોનોં’

પોતાની પ્રિય વ્ય્ક્તિ માટે રાંધવાનું, એમાં માત્ર છ રસની લ્હાણ નથી, પણ એમાં બીજા રસો પણ ભળેલા છે અને સૌથી વધારે તો, રસમાં એક જ રસ અને તે શૃંગારરસ. રસોઇ કરું છું,પણ એમાં કેવલ ખારું, ખાટું, તીખું એવું નથી. એમાં મારા હ્રદયના હોજનાં જળ પણ છલકાતાં હોય છે અને આવો ચટાકેદાર વ્હાલમ જ્યારે મારા હાથની રસોઇ જમે પછી એ ખાઇપીને આડો પડતો હોય ત્યારે એને નિરાંત લેતો જોઇને મને પણ કેટલી બધી તૃપ્તિ થાય છે. પણ આ તૃપ્તિ—પરિતૃપ્તિની વાતો તો પંડિતો કરે. નાયિકા કહે છે કે’ એ તો ખાઇ—પીને પછી આડો પડે ને શેર શેર લોહી મારું કેવું ચડે.’ પ્રત્યેક સ્ત્રીને આનંદ અને ગુમાન બંને હોય છે કે મારા ધણીને મારા હાથનું જેટલું ભાવે છે એટલું કોઇના હાથનું ભાવતું નથી અને એટલે જ નાયિકા કહે છે કે ‘મ્હારા તે હાથનો એવો સવાદ કે બીજાનું રાંધેલું વાંકું પડે.’ લોકગીતની શૈલી છે એટલે જ સ્વાદ નહીં પણ સવાદ.

આપણા લોકગીતમાં છોછ વિનાનું હાસ્ય પણ છે. એની પ્રથમ પંક્તિને આધારે આ હાસ્ય કેવું છે એના નમૂનારૂપે આ ગીત.

‘ડોસીની સુવાવડ આવી, ડોસો લાવ્યો સૂંઠ.’

અઢાર અંગે વાંકું આવ્યું, આપણા ઘરમાં ઊંટ,

કાથીના આ ખાટલા હેઠે

ઇંટનો તાતો તાપ.

ડોસીની કમ્મરના મણકે

નવા જીવનો જાપ.

ઢગલો થઇને ડોસો બેઠો, ડોસીને કહે ઊઠ.

ડોસીની સુવાવડ આવી, ડોસો લાવ્યો સૂંઠ.

છોરાની છઠ્ઠી ઊજવવા

પાડોશીઓ ઘાંઘા,

કુંડળીમાં તો કૂંડાળા

ને વિધાતાને વાંધા.

વાંધાવચકા આઘા મેલી, લૂંટાય એટલું લૂંટ.

ડોસીની સુવાવડ આવી, ડોસો લાવ્યો સૂંઠ.

કમાલ કરે છે//સુરેશ દલાલ

બૃહત્ ગુજરાતી  કાવ્યસમૃદ્ધિ /સંપાદન:સુરેશ દલાલ /ઇમેજ

–કમાલ કરે છે

એક ડોસી ડોસાને હજી વ્હાલ કરે છે.

ડોસો જાગે ત્યારે ચશ્માં આપે

અને બ્રશ ઉપર પેસ્ટને લગાડે,

લોકોનું કહેવું છે ડોસી તો આમ કરી

ડોસાને શાને બગાડે ?

મસ્સાલા ચા અને ગરમાગરમ નાસ્તો

ડોસી ડોસાનો કેવો ખ્યાલ કરે છે.

નિયમ પ્રમાણે દવા આપે છે રોજ

અને રાખે છે ઝીણું ઝીણું ધ્યાન,

બન્નેનો સંબંધ તો એવો રહ્યો છે

જાણે તલવાર અને મ્યાન.

દરમ્યાનમાં બન્ને જણ મૂંગાં મૂંગાં

એકમેકને એવાં તો ન્યાલ કરે છે.

કાનમાં આપે છે એવાં ઇંજેક્શન

કે સિગરેટ શરાબ હવે છોડો,

ડોસો તો પોતાના તાનમાં જીવે

ક્યારેક વહેલો આવે કે ક્યારેક મોડો.

બન્નેની વચ્ચે વહે આછું સંગીત

પણ બહારથી તો ધાંધલધમાલ કરે છે.

ડોસો વાંચે અને ડોસીને મોતિયો

બન્ને જણ વચ્ચે આવો છે પ્રેમ,

લડે છે, ઝગડે છે, હસે છે, રડે છે,

જીવન તો જળની જેમ વહેતું જાય એમ.

દોસ્ત જેવી દીકરીની હાજરીમાં બન્ને જણ

ઘરની દીવાલને ગુલાલ કરે છે.

—————————————————————————————————————–

 

 

Advertisements
વિશે

I am young man of 73+ years

Posted in કવિતા

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 248,118 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 288 other followers

તારીખીયું
ઓક્ટોબર 2013
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« સપ્ટેમ્બર   નવેમ્બર »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: