ગીતાધ્વનિ: અધ્યાય: 4થો: જ્ઞાન દ્વારા કર્મનો સંન્યાસ

gita4ko8

ગીતાધ્વનિ  

[નોંધ:કિશોરલાલ ઘ. મશરૂવાળા રચિત  ‘ગીતાધ્વનિ’(ભગવદ્ ગીતાનો સમશ્લોકી અનુવાદ)  પહેલીવાર 1934માં પ્રસિદ્ધ થયું  2009 સુધીમાં તેની કુલ 2,40,000પ્રત છપાઈ. આ પુસ્તક નવજીવન ટ્ર્સ્ટ તરફથી રાહત દરે પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે. ]

                                       અધ્યાય: 4થો 

               જ્ઞાન દ્વારા કર્મનો સંન્યાસ

શ્રીભગવાન બોલ્યા–

 પૂર્વે આ અવ્યયી યોગ મેં વિવસ્વાનને કહ્યો,

તેણે તે મનુને ભાખ્યો, તેણે એક્ષ્વાકુને કહ્યો.           1

એમ પરંપરાથી તે જાણ્યો રાજર્ષિએ ઘણા,

લાંબે કાળે પછી લોકે લોપ તે યોગનો થયો.          2

તે જ મેં આ તને આજે કહ્યો યુગ પુરાતન,

 ભક્ત મારો, સખાયે તું, તે આ રહસ્ય ઉત્તમ.         3

અર્જુન બોલ્યા—

પૂર્વે જન્મ્યા વિવસ્વાન, તમારો જન્મ હાલનો;

તો કેમ માનું કે તેને તમે જ આદિમાં કહ્યો?           4

શ્રી ભગવાન બોલ્યા–

વીત્યા જન્મો ઘણા મારા,તારાયે તેમ, અર્જુન;

 હું જાણું છું બધા તેને, તું તેને જાણતો નથી.          5

અજન્મા, અવ્યયાત્મા ને ભૂતોનો ઈશ્વરે છતાં,

ઊપજું આત્મમાયાથી મારી પ્રકૃતિ પેં ચડી             6

જ્યારે જ્યારે જગે થાય ધર્મની ગ્લાનિ, ભારત,

 અધર્મ ઊભરે ત્યારે પોતાને સરજાવું હું.        7

સંતોના રક્ષણાર્થે ને પાપીના નાશ કારણે,

 ધર્મની સ્થાપના કાજે ઊપજું છું યુગે યુગે.            8

મારાં જન્મ તથા કર્મ દિવ્ય જે આમ તત્ત્વથી

 જાણે, તે ન ફરી જન્મે, મર્યે પામે મ’ને જ તે. 9

વીત-રાગ-ભય-ક્રોધ, મ’ને આશ્રિત હું—મય,

જ્ઞાન-તપે થઈ શુદ્ધ, પામ્યા મદ્ ભાવને ઘણા.   10

જે મ’ને આશરે જેમ, તેને તેમ જ હું ભજું;

અનુસરે મનુષ્યો સૌ સર્વથા મુજ માર્ગને.        11

[ભજું—ફળું, પ્રગટું, જણાઉં]

 ઇચ્છતા કર્મની સિદ્ધિ દેવોને પૂજતા જનો;

શીઘ્ર જ કર્મની સિદ્ધિ થાય માનવલોકમાં.             12

 ગુણ ને કર્મના ભેદે સર્જ્યા મેં ચાર વર્ણને;

 હું અવ્યય અકર્તા તે, જાણ, કર્તાય તેમનો.           13

ન મ’ને લેપતાં કર્મો, ન મ’ને ફળમાં સ્પૃહા;

 જે મ’ને ઓળખે એમ, તે ન બંધાય કર્મથી.           14

આવા જ્ઞાને કર્યું કર્મ પૂર્વેનાયે મુમુક્ષુએ;

 કર કર્મ જ, તેથી, તું, પૂર્વજો જે કરી ગયા.           15

પંડિતોયે મૂંઝાતા કે કર્મ શું ને અકર્મ શું;

તેથી કર્મ કહું જેને જાણ્યે છૂટીશ પાપથી.              16

કર્મનું જાણવું મર્મ, જાણવુંયે વિકર્મનું;

જાણવું જે અકર્મેયે, ગૂઢ છે કર્મની ગતિ.         17

કર્મ—ધર્મ, શાસ્ત્રે મંજૂર કરેલું કર્મ; અકર્મ—અધર્મ, શાસ્ત્રે મના કરેલુ6 કર્મ. વિકર્મ—આ શબ્દ માત્ર આ જ શ્લોકમાં ગીતામાં વપરાયો છે. કોઈ તેનો અર્થ બીજાનું કર્મ= પરધર્મ કરે છે; કોઈ વિશેષ કર્મ= ખાસ ધર્મ કરે છે; કોઈ કર્મ= ધર્મ ન આચરવો—કર્મત્યાગ કરે છે. અને કોઈ વિપરીત કર્મ—શાસ્ત્રે કહ્યું હોય તેનાથી ઊંધું કર્મ એવો કરે છે. ફરીથી તે શબ્દ આવતો ન હોવાથી, અર્થનો નિશ્ચય કરવો કઠણ છે, અને બિનજરૂરી પણ છે. ]

 

અકર્મ કર્મમાં દેખે, કર્મ દેખે અકર્મમાં;

બુદ્ધિમાન્ તે મનુષ્યોમાં , યોગી તે પૂર્ણ કર્મવાન્.       18

જેના સર્વે સમારંભો કામ-સંકલ્પ-હીન છે;

તે જ્ઞાનીનાં બળ્યાં કર્મો જ્ઞાનાગ્નિથી બુધો કહે.  19

[કર્મ, ધર્મ અને આરંભ ત્રણે શબ્દો ઘણુંખરુંગીતામાં એક જ અર્થમાં વપરાયા છે.]

છોડી કર્મ ફલાસક્તિ, સદા તૃપ્ત, નિરાશ્રયી,

 પ્રવર્તે કર્મમાં તોયે કશું તે કરતો નથી.           20

 મનબુદ્ધિ વશે રાખી, તૃષ્ણાહીન, અસંગ્રહી,

કેવળ દેહથી કર્મ કર્યે પાપ ન પામતો.                  21

સંતુષ્ટ જે મળે તેથી, ના દ્વંદ્વ નહીં મત્સર,

 સિદ્ધિ અસિદ્ધિમાં તુલ્ય, તે ન બંધાય કર્મથી.            22

છૂટ્યો સંગ, થયો મુક્ત, જ્ઞાનમાં સ્થિરચિત્તનો,

યજ્ઞાર્થે જે કરે કર્મ, તે સર્વ લય પામતું.           23

બ્રહ્માર્પ્યું બ્રહ્મનિષ્ઠે જે બ્રહ્માજ્ય બ્રહ્મ-અગ્નિમાં,

 બ્રહ્મકર્મની નિષ્ઠાથી બ્રહ્મરૂપ જ થાય તે.         24

[અન્વય—બ્રહ્મનિષ્ઠે જે બ્રહ્માજ્ય (0રૂપી ઘી) બ્રહ્માગ્નિમાં બ્રહ્માર્પ્યું(= 0માં અર્પણ કર્યું), તે બ્રહ્મકર્મની નિષ્ઠાથી(=0ની લીધે) બ્રહ્મરૂપ જ થાય. ]

કોઈ યોગી કરે માત્ર દેવ-યજ્ઞ ઉપાસના;

કોઈ બ્રહ્માગ્નિમાં યજ્ઞ યજ્ઞ વડે જ હોમતા.              25

[દેવોના યજ્ઞ દ્વારા ઉપાસના]

શ્રોત્રાદિ ઇન્દ્રિયો કોઈ હોમતા ઇન્દ્રિયાગ્નિમાં;

શબ્દાદિ વિષયો કોઈ હોમતા ઇન્દ્રિયાગ્નિમાં.            26

[સંયમાગ્નિ—કુમાર્ગથી ઇન્દ્રિયોને રોકવા રૂપી તપોયજ્ઞ: ઇન્દ્રિયાગ્નિ—સુમાર્ગે ઇ ન્દ્રિયોને કેળવવા રૂપી સ્વાધ્યાય યજ્ઞ.]

કોઈ સૌ ઇન્દ્રિયોનાં ને પ્રાણોનાં કર્મ હોમતા

 જ્ઞાનથી અગ્નિ ચેતાવી આત્મસંયમયોગનો.            27

[આત્મા(ચિત્ત)નો (ધારણા ધ્યાન-સમાધિવાળો) સંયમરૂપી યોગ.]

દ્રવ્ય, તપ તથા યોગ, સ્વાધ્યાય, જ્ઞાન સાધને,

જુદા જુદા કરે યજ્ઞો, વ્રત-સજ્જ, પ્રયત્નવાન.           28

અપાને પ્રાણને હોમે, તથા પ્રાણે અપાનને,

 અપાન-પ્રાણને રોકી પ્રાણાયામ ઉપાસકો.             29

આહાર નિયમે આણી કો હોમે પ્રાણ પ્રાણમાં;

 યજ્ઞથી પાપ  ટાળેલા યજ્ઞવેત્તા બધાય આ.            30

યજ્ઞશેષસુધાભોગી પામે બ્રહ્મ સનાતન;

 આ લોકે ના વિનાયજ્ઞ, તો પછી પરલોક ક્યાં?             31

[યજ્ઞની પ્રસાદીરૂપી અમૃત(આત્મજ્ઞાન)ના ભોગી. ]

 

બહુ પ્રકારના આવા વેદમાં યજ્ઞ વર્ણવ્યા;

 સૌ તે કર્મે થતા જાણ, એ જાણ્યે મોક્ષ પામશે.        32

દ્રવ્યોના યજ્ઞથી રૂડો જાણવો જ્ઞાનયજ્ઞને;

 જ્ઞાનમાં સઘળાં કર્મ પૂરેપૂરાં સમાય છે.              33

નમીને, પ્રશ્નપૂછીને, સેવીને જ્ઞાન પામ તું;

જ્ઞાનીઓ તત્ત્વના દ્રષ્ટાતને તે ઉપદેશશે.              34

જે જાણ્યેથી ફરી આવો તને મોહ થશે નહીં;

જેથી પેખીશ આત્મામાં –મુજમાં ભૂતમાત્ર તું.                35

હશે તું સર્વ પાપીમાં મહાપાપીય જો કદી,

તોયે તરીશ સૌ પાપ જ્ઞાનનૌકા વડે જ તું.                  36

 જેમ ભભૂકતો અગ્નિ કરે છે ભસ્મ કાષ્ઠ સૌ,

 તેમ ચેતેલ જ્ઞાનાગ્નિ કરે છે ભસ્મ કર્મ સૌ.                 37

નથી જ જ્ઞાનના જેવુ6 પવિત્ર જગમાં કંઈ;

 સિદ્ધ્યોગી, યથાકાળે, જાણે તે આત્મમાં સ્વયં.             38

મેળવે જ્ઞાન શ્રદ્ધાળુ, જે જિતેન્દ્રિય, તત્પર;

 મેળવી જ્ઞાનને પામે શીઘ્ર પરમ શાંતિને.                   39

અજ્ઞાની ને અશ્રદ્ધાળુ. સંશયીનો વિનાશ છે;

 આ લોક, પરલોકે ના, સુખે ના સંશયી લહે.                40

 યોગથી કર્મને છોડ્યાં, જ્ઞાનથી સંશયો હણ્યા,

 એવા આત્મવશીને તો કર્મો બાંધી શકે નહીં.                41

 માટે અજ્ઞાનથી ઊઠ્યો આ જે હ્રદય-સંશય,

 જ્ઞાનખડ્ગે હણી તેને યોગે થા સ્થિર, ઊઠ તું.         42

================================================

 

 

Advertisements
વિશે

I am young man of 77+ years

Tagged with:
Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 275,625 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 287 other followers

તાજા લેખો
તારીખીયું
જુલાઇ 2013
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« જૂન   ઓગસ્ટ »
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: