આંબલિયાની ડાળ/ ભજનરસ/મકરન્દ દવે

MAKARAND DAVE

આજે થોડી પળો સાંઇ મકરંદ જોડે ગાળીયે.

આંબલિયાની ડાળ

ભજનરસ/મકરન્દ દવે/નવભારત/પાના:119 થી 123

સાંયા, મેં તો પકડી આંબલિયાની ડાળ રે,

જંગલ વચમાં એકલી હો જી-

નદી રે કિનારે બેઠો એક બગલો,

હંસલો જાણીને કીધો એનો સંગ રે,

મોઢામાં લીધી માછલી હો જી.

ઊડી ગયો હંસલો, ગાજે એની પાંખડી,

બાઇ, મારો પિયુડો પરદેશ રે,

ફરુકે મારી આંખડી હો જી-

માલણ ગૂંથી લાવે, ફૂલ કેરા ગજરા,

બાઇ, મારો શામળિયો ભરથાર રે,

બીજા રે નરની આખડી હો જી-

બૈ મીરાં કે’છે પ્રભુ, ગિરધરના ગુણ વા’લ,

શરણુંમાં રાખો મારા શામ રે,

ભજન કરીએં ભાવથી હો જી-

આપણે ત્યાં મીરાંને નામે ગવાતાં ભજનોમાં આ ભજન પાંચ જ કડીમાં સાધકની સંપૂર્ણ યાત્રાને ચિત્રાંકિત કરે છે. એના પ્રલંબિત ઢાળ અને કરુણ –મધુર લય દ્વારા એ ઘણું લોકપ્રિય થયું છે. પણ સાધકની અનુભૂતિનાં પાંચ પગલાં પારખવામાં આવે તો એ સાધનાની વાટે મશાલ ચેતાવી શકે.

સાંયા, મેં તો પકડી આંબલિયાની ડાળ રે,

                                જંગલ વચમાં એકલી હો જી-

પહેલું ચિત્ર છે પરમ પ્રિયતમ કાજે સર્વ કંઇ તજીને નીકળી પડેલી નારીનું. સંસારના બધા આધારો તો તેણે ક્યાંયે પાછળ રાખી દીધા છે. પણ જેને આધારે બધું લૂંટાવી દીધું એની ક્યાંયે ઝાંખી થતી નથી. નિર્જન વનમાં આંબાની ડાળ પકડી તે અંતરમાં કોની છબી આગની રેખાએ આંકતી હશે?

તુમ્હરે કારણ સબ સુખ છુડિયાં

           અબ મોંહે ક્યોં તરસાવો?

*****

પિય બિન સૂનો છૈ મ્હારો દેસ,

           તેરે કારણ બન બન ડોલૂં કર જોગણ કો ભેસ,

******

બરજી, મૈં કાહૂકી નાંહિ રહૂં,

           તન ધન મેરો સબહી જાવો, ભલે મેરો સીસ લહૂં.

એકલી, અસહાય, ઝંખતી-ઝૂરતી વિચારમગ્ન નારીનું આ ચિત્ર કેવુ6 હ્રદયદ્રાવક છે ! મરમીજનો જેને ‘એકાકીની એકાકી ભણી યાત્રા’ કહે છે તેનુ6 આ પ્રથમ પગલું. સંસાર આથમી ગયોછે અને આતમનો સૂર્યોદય થયો નથીએવી અવસ્થા. આ સૂનકારભર્યા અરણ્યમાંથી બહાર કેમ નીકળવું?

આ અવસ્થામાં સાધક કોઇ માર્ગદર્શક, કોઇ માર્ગસંગાથી કે સહાયકનો હાથ ઝંખે છે. અહીં આંબાની ડાળ પકડી ઊભેલી સ્ત્રીની નજર જરા દૂર જાય છે. જુએ છે તો સામે નદી વહી જાય છે. એને કિનારે એક ઉજ્જ્વળ શ્વેત વસ્ત્રધારી પુરુષ બેઠો છે. એ જાણે ઊંડાં ધ્યાનમાં નિમગ્ન છે. કોઇ હંસની જેમ નીર-ક્ષીર પારખનારો વિવેકી ને વૈરાગ્યવાન લાગે છે. આવી ઉજ્જવળતા, એકાગ્રતા, આત્મલીનતા જોઇ સ્ત્રીને થાય છે: આ પરમહંસદેવ મને માર્ગ બતાવશે. પણ નિકટના પરિચયમાં આવતાંતેને અનુભવ થાય છે કે આ તો બગભગત છે, ધૂર્ત છે. ગોરખના શબ્દોમાં’સ્વાંગકા પૂરા, ડિંભકા સૂરા’ વેશમાં પૂરો પારંગત અને દંભમાં ભારે પાવરધો છે. ભોળા લોકોને માછલીની જેમ દાઢમાં લેવા માટે જ એની આ ધ્યાનબાજી ચાલે છે. આવા ધૂર્ત ગુરુનું એક ચિત્ર છે:

નદી કિનારે બગુલા બૈઠા,

                ચુન ચુન મછિયાં ખાય,

       બડી મછી કા કાંટા લાગા

                તડપ તડપ જીવ જાય.

પણ બગલાજીની આ દશા થાય તે પહેલાં કેટકેટલા વિશ્વાસુ ભક્તો આ કહેવાતા મહાત્માઓ, સિદ્ધપુરુષો, ગુરુ મહારાજોની ચુંગાલમાં ફસાઇ બરબાદ થઇ જતા હશે ! પરંતુ જેમને પરમાત્માની પ્રાપ્તિ સિવાય બીજુ6 કાંઇ જ ખપતું નથી તેઓ ભ્રમજાળથી સવેળા ચેતી પોતાને માર્ગે ચાલવા માગે છે.

ઊડી ગયો હંસલો, ગાજે એની પાંખડી,

                બાઇ, મારો પિયુડો પરદેશ રે,

                ફરુકે મારી આંખડી હો જી-

વિશ્વમાં એવો એક મહાનિયમ પ્રવર્તે છે કે જેને હરિ વિના બીજું ખપતું નથી તેને હરિ કે હરિનો બંદો મળી જ રહે છે. પેલો બગલો તો કિનારે બેસી રહ્યો હતો, અહીં હંસની પાંખો ગગનમાં ઝંકાર કરતી જાય છે. હંસ નથી બોલતો, હંસની પાંખો બોલે છે. આ નવું જ ચિત્ર , ઊર્ધ્વની ગતિમય લિપિમાં સંદેશ, પ્રીતમને મળવા માટે પ્રાણની પાંખો પળેપળે ઊડ, ઊડ, ઊડ, થતી રહેવી જોઇએ. ‘ચાતુરી આતૂરી નાહીં.’ આતુરતાની અહીં કિંમત છે, ચરુરતાની નહીં. મીરાંના ઘાયલ પ્રાણનો પુકાર:

સાંવરો ઉવરણ, સાંવરો સુમરણ, સાંવરો ધ્યાન ધરાં

***********

તુમ દેખે બિન કલ ન પડત હૈ, તડફ-તડફ જિય જાસી.

*************

બિન દેખ્યાં કલ નાહિ પડત જિય ઐસી ઠાની હો,

          અંગ અંગ વ્યાકુલ ભઇ મુખ પિય પિય બાની હો.

ઉવરણ—ઊગરવાનો આરો,સુમરણ—એની નિત્ય સ્મૃતિ. આમ ધ્યેય અને ધ્યાન સંયુક્ત થાય ત્યાં સાત સમંદર પારથી પણ પરદેશી પ્રીતમ આવી આવી પહોંચે છે.

આ ઝંખનાની આગને પગલે ક્યાંકથી શીતળ લહેરી વહી આવે છે. શુભ શકુન દર્શાવતી આંખ ફરકે છે, આંખમાં જ કહે છે: હવે મિલનને વાર નથી.

માલણ ગૂંથી લાવે, ફૂલ કેરા ગજરા,

                બાઇ મારો શામળિયો ભરથાર રે,

                બીજારે નરની આખડી હો જી-

હવે તો પ્રીતમના ગળામાં જીવનનો હાર પહેરાવવાની ઘડી આવી પહોંચી. જ્યાં અનન્ય સ્મરણ, અનન્ય શરણ ત્યાં અંતર્યામીને પ્રગટ થયા વિના છૂટકો જ નહીં. મીરાંની વાણી:

‘સહેલિયાં સાજન ઘર આયા હો,

     બહોત દિ’નો કી જોવતી બિરહિણિ પિવ પાયા હો.

                **********

     હરિ સાગર સૂં નેહરો, નૈણાં બંધ્યા સનેહ હો,

     મીરા સખી કે આંગણે દૂધાં વૂઠા મેહ હો.

******************

બાઇ મીરાં કે’છે પ્રભુ,ગિરધરનાગુણ આ’લા,

                શરણુંમાં રાખો મારા શામ રે,

                ભજન કરીએં ભાવથી હો જી-

આખરે એક જ વિનતિ:’શરણુંમાં રાખો મારા શામ’ મીરાંના શબ્દોમાં ‘છોડ મત જાજ્યો જી મહારાજ.’ આ વિનતિપત્ર પર અંકિત મીરાંના અનુભવની મહોર:

અવિનાશી સૂઁ બાલમા હૈ જિનસૂઁ સાઁચી પ્રીત ,

           મીરાઁ હૂઁ પ્રભુજી મિલ્યા હૈ એ હી ભગતિ કી રીત.

Advertisements
વિશે

I am young man of 73+ years

Tagged with:
Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 248,118 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 288 other followers

તારીખીયું
ફેબ્રુવારી 2013
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« જાન્યુઆરી   માર્ચ »
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
25262728  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: