રામ-લક્ષ્મણ અને હનુમાનનું મિલન (રામાયણ કથા( કિષ્કિન્ધા કાંડ) /વાલ્મિકિની કેડીએ કેડીએ/અમૃતલલાલ યાજ્ઞિક)

RAM-LAXMAN-HANUMAN
રામ-લક્ષ્મણ અને હનુમાનનું મિલન
(રામાયણ કથા( કિષ્કિન્ધા કાંડ) /વાલ્મિકિની કેડીએ કેડીએ/અમૃતલલાલ યાજ્ઞિક)
ઋષિના શાપથી રાક્ષસ બનેલા કબંધના મૃત્યુ પછી તેનો અગ્નિસંસ્કાર થયો ત્યારે તેની ચિતામાંથી ધુમાડા વિનાના અગ્નિ જેવો તેજસ્વી દિવ્ય પુરુષ બહાર નીકળ્યો. તેણે રામને કહ્યું હતું કે પંપા સરોવરથી સહેજ દૂર ઋષ્યમૂક પર્વત ઉપર સુગ્રીવ નામે વાનરશ્રેષ્ઠ રહે છે.તે બળવાન અને તેજસ્વી છે. તેના મોટાભાઇ વાલીએ તેને નગરમાંથી બહાર કાઢી મૂક્યો છે. તેની સ્થિતિ પણ તમારા જેવી થઇ છે તેથી તે ત્યાં વનવાસ કરે છે. તે તમને સીતાની શોધ કરવામાં મદદરૂપ થશે. માટે ત્યાં જઇને તમે તેની સાથે મૈત્રી બાંધો. મિત્રતા અગ્નિદેવની સાક્ષીમાં બંધાય તેમ કરો. તેમણે (દિવ્ય પુરુષે) ત્યાંથી ઋષ્યમૂક તરફ જવાનો રસ્તો રામલક્ષ્મણને બતાવ્યો. પછી રામલક્ષ્મણે તે તરફ પ્રયાણ કર્યું. વન તરફ જતાં જતાં રામે વૃક્ષોમાંથી ખરતાં ફૂલો જોઇન ઊંડી પ્રસન્નતા અનુભવી. તેના સૌંદર્ય-
ઉદ્ ગારો કાઢતાં રામે લક્ષ્મણને કહ્યું:
જલવૃષ્ટિ કરે મેઘ, પુષ્પ વર્ષાવતા ત્યમ, પુષ્પોયુક્ત વનો કેરું જો ને સૌંદર્ય લક્ષ્મણ ! વસંત ઋતુનો પ્રારંભ થયેલો હતો. વનનાં અનેકવિધ વૃક્ષોતથા પુષ્પલચિત પુષ્પવૃક્ષો તેમજ જુદી જુદી જાત-ભાતનાં પંખીનાં ગીતનાદો સાંભળીને રામ બોલી ઊઠ્યા: વસંતે વૃક્ષની જોને, પુષ્પસમૃદ્ધિ લક્ષ્મણ !
ચૈત્ર માસે કરે સ્પર્ધા વૃક્ષો જાણે પરસ્પર.
વસંતઋતુનું સૃષ્ટિસૌંદર્ય જોતાં જ રામને સીતાનું તીવ્ર સ્મરણ થયું. સીતાના વિરહથી રામનું હ્રદય દુ:ખવ્યાકુળતા પ્રબળપણે અનુભવી રહ્યું. અશ્રુ સાથે રામના અંતરના ઉ ગારો નીકળી ગ્યા કે’હવે હું જાનકી વિના જીવી શકીશ નહીં’ આવી રીતે વિલાપતા અને શોકક્ષુબ્ધ બનેલા, અંતર-વ્યથા અને નિરાશા અનુભવતા રામને જોઇને વાણી નિપુણ લક્ષ્મણે તેમને સ્વસ્થ કરવા કહ્યું :
‘ત્યાગીને શોકને રામ ! હે ભદ્ર પુરુષોત્તમ ! શુદ્ધાત્મા આપ જેવાની ગૂંચવાય નહિ મતિ.’ વળી પાછું કહ્યું કે ‘હે રામ ! બીજું બધું ભૂલીને આપણે રાવણનો નાશ કરવા જઇએ છીએ એનો વિચાર કરવો જોઇએ. રાવણ જ્યાં હશે ત્યાં જઇને આપણે તેનો નાશ કરીશું:
જશે પાતાળ માંહી કે એથી દુર્ગમ કો સ્થળે રહેશે રામ ! ના કેમે જીવતો એ જ રાવણ.’ પછી છેવટે લક્ષ્મણે કહ્યું:’તમે સ્વસ્થ થાઓ અને શોકને લીધે તમારા જેવા શુદ્ધ અંત:કરણવાળાની અંતરની શક્તિ ઘટે તે યોગ્ય નથી. આપણે જાનકીને પાછી લાવીશું, તેથી હે રામ ! એ માટેનો ઉત્સાહ મંદ ન થવો જોઇએ.’
લક્ષ્મણના વચન સાંભળીને રામે તરત શોક અને મોહનો ત્યાગ કરીને અંતરમાં ધૈર્ય ધારણ કર્યું. પછી વનમાંનું સૌંદર્ય જોતાં જોતાં રામ અને લક્ષ્મણ ઋષ્યમૂક પર્વતની નજીક પહોંચ્યા. તેના શિખરે બેઠેલા વાનરોનાઅધિપતિ સુગ્રીવે રામ-લક્ષ્મણને નિહાળ્યા. આવા મહાબળવાન વીર પુરુષો જોઇને સુગ્રીવના મનમાં શંકા જાગી:’મારો વિનાશ કરવા માટે જ વાલીએ તેમને અહીં મોકલ્યા હશે.’ તેના મનમાં વિષાદ અને બીક જન્મ્યાં. ભયથી તે નિરુત્સાહી બની ગયો.અન્ય વાનરો પણ રામ-લક્ષ્મણ જેવા તેજસ્વી વીર પુરુષોને જોઇને ચારે બાજુ નાસભાગ કરવા લાગ્યા.
ઉદ્વિગ્ન બનેલા સુગ્રીવના મનમાં થયું: હવે અહીં જ રહેવું કે અન્ય સ્થાને જવું? વાનરોના અધિપતિ સુગ્રીવની ચિન્તા જોઇને તેના બધા સચિવો તેમની પાસે ગયા, સુગ્રીવે તેમને કહ્યું:
‘છળથી વલ્કલો ધારી આવ્યા છે ફરતા અહીં
વાલીએ મોકલ્યા દીસે નિશ્ચે દુર્ગમ આ વને.’ સ્વસ્થ ચિત્તે પોતાના હાથ જોડીને પગે લાગતા બધા મંત્રીઓમાંથી વાણીનિપુણ પ્રધાનમંત્રી હનુમાને સુગ્રીવને કહ્યું:”વાલીએ છળકપટથી બે ભાઇઓને મોકલ્યા છે એવો ભય રાખવાની જરૂર નથી, તેથી વાલીથી ઉદ્ ભવેલા આ ત્યજોને સૌ મહાભય,
મલયે આ ગિરિશ્રેષ્ઠ વાલીનો ભય છે નહીં. વાલી અહીં નથી, પછી તમારે ભય રાખવાનું કારણ નથી, હે સુગ્રીવ, તમે સ્થિર ચિત્તે વિચાર કરો. તમે બુદ્ધિજ્ઞાનવાળા છો તેથી આવેલા એ બે ભાઇઓ કેવા છે તે તેમની સાથે વાતચીત કરીને પછી યોગ્ય લાગે તેમ કરજો.”
હનુમાનનાં પ્રસંગોચિત વચનો સાંભળીને સુગ્રીવે ખુશ થઇને તેમને કહ્યું:’હે હનુમાન ! ધનુષ્યબાણ તથા ખ ગને ધારણ કરનારા દેવપુત્રની કાન્તિ ધરાવતા આ બન્ને પુરુષોને જોઇ મારા મનમાં શંકા ઉત્પન્ન થઇ છે. તેનું કારણ છે: કાર્યની સિદ્ધિને અર્થે છે વાલી ખૂબ ધીમંત,
શત્રુને છળવા કેરી રીત જાણે બધા નૃપ. પણ હનુમાન ! તું એ બન્નેની પાસે જુદું રૂપ ધરીને જા, અને હાવભાવ તેમજ પ્રશંસાથી તેમને પ્રસન્ન કરીને જાણી લે કે તેઓ બન્ને ધનુષ્યબાણ લઇને શા માટે અહીં વનમાં આવ્યા છે. મને ખાત્રી છે કે જો બન્ને શુદ્ધાત્મા હશે તો તું તેમને તે રીતે જાણી શકીશ. દુષ્ટ હશે તો તેમની સાથેની વાતચીત ઉપરથી દુષ્ટતાની પણ તને ખબર પડશે.” કપિરાજે કરી આજ્ઞા આ રીતે વાયુપુત્રને, રામ-લક્ષ્મણ જ્યાં છે ત્યાં જવાની કરતા મતિ. મહાપ્રતાપી રામ-લક્ષ્મણજ્યાં હતા ત્યાં જવા હનુમાન ઊપડ્યા. અવિશ્વાસને લીધે તેમણે વાનરનું રૂપ તજીને સામાન્ય તાપસ (ભિક્ષુક)નું રૂપ ધારણ કર્યું. પછી તે રામ-લક્ષ્મણની પાસે જઇને, તેમને પ્રણામ કરીને, હનુમાને તેમનું યથાવિધિ પૂજન કર્યું, તેમની પ્રશંસા કરી અને પછી વિનમ્રતાથી કહ્યું,’હે તપસ્વી પુરુષો ! રાજર્ષિઅને દેવર્ષિસરખા અપ્રતિમ સ્વરૂપવાળા તમે બન્ને ભાઇઓ આ વનમાં ત્રાસ ઉપજાવનાર પ્રાણીઓ વસે છે ત્યાં શા માટે આવ્યા છો? તમારી કાન્તિ થી આ સામેના ઋષ્યમૂક પર્વત ઝળહળી ઊઠ્યો છે. રાજ્યાસનને યોગ્ય તમે બન્ને જટા-વલ્કલ ધારણ કરીને શા કારણથી આ નિર્જન પ્રદેશમાં આવ્યા છો? તમારી કેડ ઉપર બાંધેલાં પહોળાં અને સોનાની મૂઠવાળાં આ બે ખડ્ ગો કાંચળી વિનાના સર્પ જેવાં શોભી રહ્યાં છે….’
હનુમાને આમ કહ્યું છતાં રામલક્ષ્મણ કાંઇ પણ બોલ્યા નહીં એટલે ફરીથી કહ્યું, “ હું તમને આવી નિષ્કપટ રીતે પૂછું છું, છતાં તમે મારી સાથે કેમ કાંઇ બોલતા નથી?” આ સાંભળીને આમલક્ષ્મણ એકબીજાની સામે જોવા લાગ્યા, એટલે હનુમાને વિચાર્યું:’આ વીર પુરુષો નિર્જન વનમાં આવેલા હોવાથી તેઓ મને પોતાનું વૃતાંત નહિ જણાવે, માટે પ્રથમ હું જ તેમને મારું વૃતાંત કહી સંભળાવું: પછી તેમને વિશ્વાસ આવશે એટલે તેઓ પોતાની વાત જણાવશે.’ તેમણે બન્ને ભાઇઓને ઉદ્દેશીને ખ્યું: આમ હું બોલતો તો યે શેં બોલો મુજ સાથ ના? હવે હું મારો પરિચય આપું:”ઋષ્યમૂક પર્વત ઉપર વાનરશ્રેષ્ઠ સુગ્રીવ રહે છે. તેમના મોટાભાઇ વાલીએ તેમનો ત્યાગ કર્યો હોવાથી દુ:ખ પામીને તે ભમે છે, ને અત્યારે અહીં રહે છે. તેમણે મને અહીં મોકલ્યો છે, તેથી હું આપને મળવા આવ્યો છું. સુગ્રીવના હિતને કારણે મેં આ તાપસનું રૂપ ધર્યું છે. હું ઇચ્છું તે રૂપ ધારણ કરી શકું છું અને જ્યાં ઇચ્છું ત્યાં જઇ શકું છું. સુગ્રીવે મને મોકલ્યો છે તેથી હું અહીં તમારી પાસે આવ્યો છું. ધર્માત્મા સુગ્રીવ આપની મિત્રતા ઇચ્છે છે. મારું નામ વાયુપુત્ર હનુમાન છે,” આમ બોલીને હનુમાન શાન્ત રહ્યા.
હનુમાનનાં વચનોથી રામ ખૂબ રાજી થયા. તેમણે લક્ષ્મણની સામે જોઇને કહ્યું:’વાનરોના રાજા સુગ્રીવનો સચિવ આ હનુમાન મારી પાસે આવ્યો છે. હું પણ સુગ્રીવને મળવા જ ચાહું છું ! માટે તું હવે આ હનુમાન સાથે વાતચીત કર. હનુમાનની વાણી ઉપરથી વેદાન્તનો અભ્યાસી જણાય છે, તેથી તે ઉત્તમ રીતે શુદ્ધોચ્ચારથી આપણી સાથે વાતચીત કરી શકે છે.
સ્પષ્ટ છે પદ એનાં ને સ્પષ્ટ અક્ષરથી ભરી,
હ્રદયે હર્ષ દે એવી, વાણી એ વદતો શુભ.’
વાણીનિપુણ લક્ષ્મણે સુગ્રીવના મંત્રી વાણીજ્ઞ હનુમાનને કહ્યું: “હે સુગ્રીવનાં મંત્રી હનુમાન ! તમે વાનર અધિપતિ સુગ્રીવની ઇચ્છા અમને કહી છે, તે રીતે અમે પણ તેમને મિત્રભાવે મળવા ઇચ્છીએ છીએ, તેમ તમે એમને કહેશો.”
લક્ષ્મણનાં વચનો સાંભળીને હનુમાન ખૂબ હર્ષ પામ્યા. તેમને મનમાં થયું કે’હવે સુગ્રીવને કાંઇ ભય નથી; જરૂર તેનો વિજય થશે.’એટલે હનુમાને સુગ્રીવની રામ-લક્ષ્મણ સાથે મૈત્રી થાય તેવી ઇચ્છા મનમાં કરી, હનુમાન તેથી ખૂબ હર્ષ-પુલકિત બન્યા.
===========================================

Advertisements
વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous
3 comments on “રામ-લક્ષ્મણ અને હનુમાનનું મિલન (રામાયણ કથા( કિષ્કિન્ધા કાંડ) /વાલ્મિકિની કેડીએ કેડીએ/અમૃતલલાલ યાજ્ઞિક)
  1. Kedarsinhji M Jadeja કહે છે:

    જટાળો જોગી

    જોગી જટાળો હરિના જોષ જોવે છે, સંગમાં ભુશંડી શિવના ચેલા થઈ ફરે છે…

    રાજા દશરથ ના ઘરે આનંદ અનેરો, એક છે ઉપાધિ આજે બાળ કાં રડે છે…

    પરખી શક્યા ના પીડા વૈદ કે હકીમો, લાગે છે લાલાને કોઈની નજરૂં નડે છે..

    ગિરિ કૈલાસે થી આવ્યો છે અઘોરી, જાણે છે જંતર જોષી કુંડલી કરે છે…

    બોલ્યો બાવાજી લાવો લાલો મારી ગોદ માં, ભૂત ને પિશાચો મોટાં અમ થી ડરે છે..

    હરિ હર મલિયા ત્યારે જુગતિ અનેરી, કૌશલ્યા નો કુંવર હસતો જોષીડો રડે છે..

    માડી તારો લાલો લાગે જગથી નિરાળો, જગદીશ્વર જેવી જાણે રેખાઓ મળે છે..

    “કેદાર” ભુશંડી કેરાં ભાગ્ય શું વખાણું, હરિ કેરાં મુખથી પડેલાં એઠાં જમે છે…

    રચયિતા:
    કેદારસિંહજી મે. જાડેજા
    ગાંધીધામ.

  2. ghparekh414 કહે છે:

    […] Posted on September 28, 2012 by Gopal Parekh — 1 Comment ↓ […]

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 260,651 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 286 other followers

તારીખીયું
સપ્ટેમ્બર 2012
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
« ઓગસ્ટ   ઓક્ટોબર »
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: