શુક-પરીક્ષિત સંવાદ// “ શ્રીમદ્ ભાગવત સંક્ષેપ ”(સંક્ષેપકર્તા:હસુમતી મહેતા, બી.એ., એમ.એડ.)


સ્કંધ:2

શુક-પરીક્ષિત સંવાદ

શ્રીમદ્ ભાગવત સંક્ષેપ (સંક્ષેપકર્તા:હસુમતી મહેતા, બી.એ., એમ.એડ.)

શુકદેવજી ૐકારનો ઉચ્ચાર કરી પદ્માસનવાળી બેઠા. શુકદેવજી કહે,” હે રાજા, માનવને મળેલું જીવન એક ઉત્તમ ખજાનો છે. હજારો વર્ષના પરિશ્રમે માનવદેહ મળે છે. ભગવાન દરેકને માતાના પેટમાંથી જ સરખી બુદ્ધિ અને આયુષ્ય આપ્યા છે, ઇશ્વર દરેકને નિર્દોષ જીવન જીવવાની આજ્ઞા આપે છે. જો માણસ ઇશ્વર આજ્ઞા પ્રમાણે વર્તે તો પૂર્ણ આયુષ્ય ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કરી શકે છે. હે રાજા !તારું જીવન જાણેઅજાણે દૂષિત થયેલું છે. પ્રત્યેક માનવનો ધર્મ છે. જરૂર પૂરતું બોલવું, જીવનનિર્વાહ પૂરતું ભોજન કરવું, સત્સંગ પૂરતું મિલન, પ્રતિક્ષણ મનને પ્રસન્ન રાખવા કોશિશ કરવી,પ્રતિક્ષણ ઇશ્વરઆરાધના કરવા તત્પર રહેવું. માનવીને બંધન અને મોક્ષ અપાવનાર માનવનું મન જ છે. મનમાં ઉત્પન્ન થતાં સંકલ્પો, વિચારોને કાબૂમાં રાખી ચિત્તની  વ્યગ્રતા દૂર કરવી..હે રાજા ! આજે હું તને જ્ઞાન આપવાની શરૂઆત કરું છું તે ભક્તિભાવથી ભરેલું શ્રીમદ્ ભાગવત છે ! મારા પિતા વ્યાસજીએ મને તેનું જ્ઞાન આપેલું તે હું તમને નિ:સ્વાર્થ ભાવે સંભળાવું છું. હે રાજા ! દુ:ખનાંઅનેક કારણો છે. શારીરિક, માનસિક વગેરે. હે રાજા ! તું નરોત્તમ, તારા પર ઇશ્વરની સંપૂર્ણ કૃપા હોવા છતાં ક્યા કારણસર તું ભયંકર ભૂલ કરી બેઠો? સાંભળ. હે પરીક્ષિત ! મથુરાના લૂટેલા સોનાનો જરાસંઘનો મુગટ તે ધારણ કર્યો, તારી બુદ્ધિ સત્ત્વગુણવાળી રાખ, અન્નનો ત્યાગ કરી ગંગાકિનારે રહેવા કોશિશ કર. મારું આ જગતમાં ઇશ્વર સિવાય બીજું કોઇ નથી. હું કોઇનો નથી. હું રાજા હતો એ વાત મનમાંથી કાઢી નાખ , જેટલા દિવસનું આયુષ્ય બાકી છે તેટલો સમય ઇશ્વરની આરાધના સાથે શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા સાંભળ. હે રાજા ! વહેલી સવારે ઊઠી ગંગામાં સ્નાન કરવું. પ્રાણાયામ કરવા પછી ઇશ્વરનું ધ્યાન ધરવું. મનને પવિત્ર રાખવું. આહાર વિષે તકેદારી રાખવી. સંયમ રાખવો.” શુકદેવજીના કહેવા પ્રમાણે પરીક્ષિતે કોશિશ કરી ઇશ્વરઆરાધના કરવામાં મન પરોવ્યું. શુકદેવજી કહે છે કે “હે પરીક્ષિત ! તને એક વાત કહું છું. તારો અંતકાળ એકદમ નજીક છે. ત્યારે ભગવત્સ્મરણમાં અને ઇશ્વરઆરાધનામાં વધુમાં વધુ સમય વિતાવ. એક ચિત્તે કથા સાંભળ. તારો સુંદર ભૂતકાળ તને કથા સાંભળતાં યાદ આવશે પણ તેને ભૂલી સહનશીલતા રાખી એક ચિત્તે કથાશ્રવણ કરજે.” શુકદેવજી કહે છે કે “ હે રાજા ! અંત:કાળે તારી કોઇ અપેક્ષા છે?” પરીક્ષિત કહે” નહીં. મેં આ જીવનમાં ખૂબ સુખ ભોગવ્યું છે. કોઇ અપેક્ષા નથી.” શુક કહે,” ભાગવત કથા હું તમને સાત દિવસમાં કહી સંભળાવીશ.”

પહેલે દિવસે માનવજીવનનું સ્વરૂપ કેવું? દરેકનું જીવન જુદા જુદા પ્રકારનું હોય છે.તેમાં માણસે કેમ જીવવું તે કહી સંભળાવીશ. બીજે દિવસે માણસે સ્વભાવને સ્થિર કેમ રાખવો? તે માટેના માર્ગો અને ઉપાયો ક્યા? ઇશ્વરની પ્રાપ્તિ કઇ રીતે થાય તે કહીશ. ત્રીજે દિવસે દરેક માણસે સ્વમાનપૂર્વક જીવવા કોશિશ કરવી અને સંયમ પ્રમાણે માન-અપમાન સહન કરવાં તે વિશેની વાત કહીશ.ચોથે દિવસે જીવ અને શિવના સંબંધ વિશે કહીશ. પ્રત્યેક માનવના હ્રદયમાં ઇશ્વરનો વાસ છે. માણસના જગત સાથે તેમજ ઇશ્વર સાથેના સંબંધની વાત કહીશ. પાંચમે દિવસે માણસ જ્યારે ઉન્નતિની ટોચ પર પહોંચે અને એ વખતે તેનામાં અહંકાર આવે તો તેનું કેવું પતન થાય છે તે બાબતની કથા કહીશ. છઠ્ઠે દિવસે ઇશ્વરનાં વિવિધ સ્વરૂપ હોવા છતાં ઇશ્વર એક જ છે. કોઇપણ સ્વરૂપે ઇશ્વરને ભજી શકાય તે વાતનું વર્ણન કરીશ. સાતમે દિવસે માણસ ઇશ્વરની આરાધના કોઇપણ સ્વરૂપે કરે છેવટે તો ઇશ્વર એક જ છે તે વિષે કહીશ. ઇશ્વર દરેક માનવીને જન્મની સાથે કોઇને કોઇ વૈભવ ઓછાવત્તા પ્રમાણમાં આપે જ છે. સંપત્તિ, વિદ્યા, રૂપ વગેરે જે સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય તેમાંથી એક મુકરર ભાગ બાજુએ કાઢી જરૂરિયાતમંદ લોકોને તેમાંથી મદદ કરવી. ફક્ત પોતાના માટે જીવવું નહીં. બીજાઓને ખાતર ભોગ આપવો.

આજે હું મારા પિતા પાસેથી શ્રીમ ભાગવતની કથા સાંભળીને આવ્યો છું. તે હું તમને કહી સંભળાવું છું.” પરીક્ષિત રાજા ગંગા કિનારે ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખી શુકદેવજી પાસે કથા સાંભળવા બેઠા.

શુકદેવજી કહે” જગતમાં જ્યારે જ્યારે જરૂર પડે, જ્યારે જયારે અધર્મ વધે, ધર્મ ભયમાં આવે ત્યારે ઇશ્વર અવતાર ધારણ કરે છે અને પૃથ્વી પરનાં પાપોનો નાશ કરે છે. આજે હું કથા કહેવાનો છું તે ભગવાનના ચોવીસ અવતારોની કથા છે. તારો ઉદ્ધારક હે રાજા ! શ્રીકૃષ્ણ છે અને તેની લીલાઓનું વર્ણન શ્રીમદ્ ભાગવતમાં છે..તો હે રાજા ! આ ભાગવત કથા તન, મન, વચનથી એક ચિત્તે સાંભળ.” પરીક્ષિતે શુકદેવજીને પૂછ્યું,” હે શુકદેવ ! આ ભાગવતની કથા કોણે લખી? “ શુકદેવજી કહે “ સૌ પ્રથમ સાક્ષા ભગવાન વિષ્ણુએ બ્રહ્માને ચાર શ્લોક કહ્યા જેને ચતુ:શ્લોકી ભાગવત કહેવાય છે, જેમાં આખા ભાગવતનો સાર ઉપદેશ રૂપે સમાયેલો છે. ભાગવત સ્કંધ બીજામાં 30 થી 36 શ્લોકો- જેમાં 30 અને 31 ઉપક્રમ રૂપે 36મો શ્લોક ઉપસંહાર રૂપે અને વછેના 4 શ્લોક ચતુ:શ્લોકી ભાગવત કહેવાય છે, જેનો અર્થ શ્રીવિષ્ણુ ભગવાન કહે છે “મારું જે પરમગુહ્ય વિજ્ઞાન સહિત જ્ઞાન છે તેનું તથા રહસ્ય સહિત તેનાં અંગોનું હું જે વર્ણન કરૂં છું તેને તમે ગ્રહણ કરો. હું જેટલો છું , જે ભાવથી યુક્ત છું. જે રૂપ, ગુણ અને લીલાઓથી સમંવિત છું એ તત્વનું વિજ્ઞાન મારી કૃપાથી તને પ્રાપ્ત થાઓ. સૃષ્ટિની પૂર્વે પણ હું જ હતો અને સૃષ્ટિ ઉત્પન્ન થયા પછી પણ જે કાંઇ દૃશ્યમાન છે તે પણ હું જ છું. જે સતાસતથી પર પુરુષોત્તમછે તે પણ હું જ છું સૃષ્ટિની સીમાથી પેલે પાર કે જ્યાં કેવળ સચ્ચિદાનંદ બ્રહ્મ છે તે પણ હું જ છું અને સૃષ્ટિના વિનાશ પછી પણ જે શેષ અર્હે છે તે પણ હું જ છું . જે વાસ્તવિક વસ્તુ નથી તે પણ જે આત્મારૂપ આશ્રયને લીધે જણાય છેઅને વાસ્તવિક વસ્તુ છે તે નથી જણાતી, તેને મારી માયા સક્મજવી. જેમ ચંદ્ર એક જ છે છતાં નેત્રવિકારને લીધે બે હોય એમ લાગે છે. તેમ જ રાહુ ગ્રહમંડળમાં રહેલો હોવા છતાં દેખાતો નથી. તેમ હું તે પંચ મહાભૂતો પ્રત્યેક સૃષ્ટિના સર્જન પછી દાખલ થયેલ છે અને દાખલ થયેલાં નથી, તેમ હું તે પંચમહાભૂતોમાં સર્વ ભૌતિક પદાર્થોમાં રહ્યો છું છતાં નથી રહ્યો. મનુષ્યે વિધિ રૂપથી પરમાત્મા આવા છે તે ભાવથી અને નિષેધરૂપથી પરમાત્મા આવાપણ નથી એ ભાવથી એટલું જ જાણવું આવશ્યક છે કે પરમાત્મા સર્વત્ર અને સર્વદા વિદ્યમાન છે. તું ઉત્કૃષ્ટ સમાધિ દ્વારા મારા આ સિદ્ધાંતમાં સ્થિત થઇ જા, જેથી કલ્પકલ્પાંત રમાં ક્યારેય અને ક્યાંય પણ તું મોહિત નહીં થાય.

આ ચાર શ્લોકમાંથી વ્યાસે 18,000 શ્લોકમાં તેનો વિસ્તાર કર્યો. બ્રહ્માજીએ આ ભાગવત કથા કહી અને નારદજીએ વેદ વ્યાસને આખું ભાગવત કહ્યું. મારા પિતા વ્યાસે મને શ્રીમદ્ ભાગવતની કથા કહી સંભળાવી અને આજે હું એ તમને સંભળાવીશ.હે રાજા પરીક્ષિત તું અપરિપક્વ બુદ્ધિનો છે. જાણે -અજાણ્યે કામક્રોધનાં તોફાન જાગે નહીં,વિષયવિકાર જાગે નહીં તેનો ખાસ ખ્યાલ રાખજે.” શુકદેવજી પરીક્ષિતને જેમ પિતા પુત્રને સમજાવે તેમ વાત કહે છે. સૌ પ્રથમ જીવનનું સ્વરૂપ કેવું છે તેના વિશે વિચારીએ.

માણસે ગમે તેવા સંજોગોમાં રસિકતાથી જીવવા પ્રયત્ન કરવો જોઇએ, ટેવ પાડવી જોઇએ. અનેક સંકટોમાં આવેલ પરિસ્થિતિનો સહજ રીતે સામનો કરવા પ્રયત્ન કરવો જોઇએ. પરિસ્થિતિનો ઉપાય શોધવો જોઇએ. થાકવું કે કંટાળવું કે હારવું ન જોઇએ. મનના અને બુદ્ધિના વિકારો અને વિલાસોનો રસપૂર્વક ત્યાગ કરવા પ્રયત્ન કરવો જોઇએ.”

===========================================================

વિશે

I am young man of 77+ years

Posted in miscellenous

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 529,189 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 274 other followers

તારીખીયું
જાન્યુઆરી 2012
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: