મોતીની ઢગલી :1 ‘અરધી સદીની વાચનયાત્રા’માંથી થોડી નમૂનાની વાનગી

Moti dhagli one

મોતીની ઢગલી :1

‘અરધી સદીની વાચનયાત્રા’માંથી થોડી નમૂનાની વાનગી

સંપાદક: મહેન્દ્ર મેઘાણી/લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ

એક-એક ઇંટ….

પાનું:3

મુઝે ઇસ ભારતકે ભવિષ્યમેં ભરોસા હૈ કિ આઇન્દા ઇસકી શક્તિ બઢેગી. એક બડે દેશકી ફૌજી શક્તિ ભી હોની ચાહિયે. લેકિન અસલ તાકત હોતી હૈ ઉસકી મેહનત કરને કી શક્તિ. અગર હમ ઇસ દેશકી ગરીબી કો દૂર કરેંગે, તો કાનૂનો  સે નહીં, શોર-ગુલ મચાકે નહીં, શિકાયત કરકે નહીં, બલ્કિ મેહનત કરકે. એકએક આદમી- બડા ઔર છોટા, મર્દ-ઔરત ઔર બચ્ચા-મેહનત કરેગા.

હમારે સામને આરામ નહીં હૈ. સ્વરાજ આયા, આઝાદી આઇ, તો યહ ન સમઝિયે કિ હમારે આપકે આરામ કરને કા સમય આયા હૈ. હમેં અપને ઘરકો બનાના હૈ, અપને દેશ કો બનાના હૈ, ઔર આઇન્દા નસલોં કે લિયે એક બડી મઝબૂત ઇમારત ખડી કરની હૈ. ઔર ફિર ઇસ મેહનત મેં એક ઇંટ ઔર એક પથ્થર જો હમ રખતે હૈં-યાદ રખિયે, હમ ઔર આપ ગુઝર જાયેંગે, લેકિન વે ઇંટ ઔર પથ્થર કાયમ રહેંગે; ઔર સૈંકડોં બરસ બાદ ભી વે એક યાદગાર હોંગે, ઔર દુનિયા કે સામને ઔર હમારી આઇન્દા નસલોં કે સામને ઇસ શક્લ મેં હોંગે, કિ એક જમાના આયા થા જબ કિ આઝાદ હિન્દુસ્તાન કી બુનિયાદ ઇસ તરહ સે પડી ઔર જબ ઇસ મેહનત સે, પસીને સે, ખૂન બહાકર ભારત કી યહ ઇમારત બની.

                                  ==================

એ વિભૂતિઓ ક્યાં છે?

પાનું: 4

ગયાં સો વર્ષોમાં એકસાથે ભારતમાતાની કૂખમાંથી કેટલાં રત્નો નીકળ્યાં !

હિંદના કોઇ પણ એક ખૂણાના સંતોની અસર આખા દેશમાં વ્યાપી શકે, એવું પહેલાંનું જીવન  હતું. એક સંતજનના હ્રદયમાં ઊર્મિ ઊછળે, અને સારા દેશના હ્રદયના તાર ઝણઝણી ઊઠતા . આજે વ્યવહારનાં આટઆટલાં સાધનો ખડકાયાં છે, રોજ વર્તમાનપત્રો બહાર પડે છે, તેમ છતાં એ વખતના જેવું એકતારપણું આપણે સાધી શક્યા છીએ કે કેમ એ વિચારવા સરખું છે.

દેશને ખૂણેખૂણે ફરીએ અને એક નિશ્વાસ નીકળી જાય છે: એ વિભૂતિઓ ક્યાં છે? આપણને પ્રેરણા આપે એવા પુરુષો ક્યાં છે? એવી સન્નારીઓ ક્યાં છે?

પ્રજાઓને મહાનરો જોઇએ છે. પ્રજાની વીરપૂજાની ભાવનાને જાગૃત કરી તેની કાર્યશીલતાને એક વધુ વળ આપવાનું પૂર્વજોના નામસંકીરતનથી વધારે સુકર બને છે.પણ પ્રજામાં વીર્પૂજાની ભાવના કેળવવી જ હોય તો ધ્યાનમાં રાખવું જોઇએ કે પૂર્વજોમાંથી ઉત્તમોત્તમ પૂર્વજોને જ વીરપૂજાના અર્ઘ્ય અર્પવામાં આવે. જે પ્રજા સાચા પૂર્વજોને ઓળખી શકતી નથી, તે ક્રમે-ક્રમે પૂજ્ય પુરુષો પેદા કરવાની શક્તિ પણ ગુમાવી બેસે છે. પૂર્વજોમાંથી પ્રથમ કક્ષાનાઓને પડતા મૂકી ઊતરતી કક્ષાના ઠિંગુજીઓને જે પ્રજા પૂજે છે, તે પોતાના આદર્શોને પણ એ ધોરણ પર લાવી મૂકે છે.

આપણી પ્રજામાંથી માણસો નીકળશે, સરસ માણસો નીકળશે. સહન કરીને, પડતા-આખડતા, અથડાતા-કૂટાતા આગળ વધશે. ભારતના લોકોમાં મૂલ્યો માટે રુચિ છે. અનેક ઋષિમુનિઓએ આ પ્રજાને લાડ લડાવેલાં છે. આપણી જે સાધના છે તેને આપણે ઉજાળીશું.

–ઉમાશંકર જોશી

                           ===============

કવિ-સપૂત

પાનું: 5

ભારત, તું અનેક ઋષિઓની-કવિઓની વંદના પામ્યો છે. પણ તારી પડતી વેળાએ, વિશ્વચોકમાં તું અપમાનિત, ધૂલીધૂસરિત અવનત મસ્તકે પડેલો હતો ત્યારે, તારા અંતરતમ સત્ત્વને ઓળખી લઇ, પોતાની ભીતર તેને સર્વભાવે સાક્ષાત્કારી, પોતાના તપોજ્જવલ જીવનમાં તેને ચરિતાર્થ કરી, જગતના હ્રદયસિંહાસન પર તેની સ્થાપના કરનાર કવિસપૂત રવીન્દ્રનાથ તેને સાંપડ્યા. યુગે યુગે દુખેસુખે તને એવ કવિસપૂતની ખોટ ન હજો.

–ઉમાશંકર જોશી.

                           =================

હે પિતા-

પાનું:6

ચિત્ત જ્યાં ભયશૂન્ય છે,

શિર જ્યાંઉન્નત રહે છે,

જ્ઞાન જ્યાં મુક્ત છે,

ઘરઘરના વાડાઓએ જ્યાં રાતદિવસ

વસુધાના નાના નાના ટુકડા કરી મૂક્યા નથી,

વાણી જ્યાં સીધી હ્રદયના ઝરનમાંથી વહે છે,

કર્મનો પ્રવાહ જ્યાં દિશાએ દિશાએ

અજસ્ત્રપણે સફળતા ભણી ધસે છે,

તુચ્છ આચારની મરુ-રેતી

જ્યાં વિચારનાં ઝરણાંને ચૂસી લેતી નથી-

પૌરુશને શતધા છિન્નભિન્ન કરી નાખતી નથી,

તું જ્યં સકલ કર્મ અને વિચારનો અગ્રણી છે :

તે સ્વાતંત્ર્ય-સ્વર્ગમાં, હે પિતા,

તારે પોતાને હાથે નિર્દય આઘાત કરીને,

ભારતને જાગૃત કર.

રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર(અનુ.નગીનદાસ પારેખ)

                                  ================

કહો, તમે જુવાન છો?

પાનું: 7

તો પછી હાથ પર હાથ ચડાવી બેઠા કેમ છો? શું કાંઇ કામ મળતું નથી? અરે, કામની ક્યાં કમી છે? પાંચ માઇલ  દોડી નાખો જોઇએ! કોદાળી ઉઠાવો ને ધરતી ખોદી નાખો. કુહાડી ઉઠાવો  ને સાંજ સુધીમાં પાંચ મણ લકડાં કાપી લાવો !

તમારી ઉમર કેટલી? સોળ વરસ ? સોળ વરસનો નવજુવાન બાપકમાઇ પ જીવે ? છોડો એ સહારો, ને લાગી જાવ કામે ! દિવસ આખો મંડ્યા રહો. સાંજ પ્ડશે ત્યારે સમજાશે કે એમાં કેવી મોજ છે !

બાળપણનાં સ્વપ્નાં યાદ આવે છે ? તે વેળા શા શા ઉમંગો આવતા હતા ? પહાડો ચડવાના ? જંગલો ઘૂમવાના ? તો ત્યારે કેમ નીકળી પડ્યા નહીં? માબાપનો ડર હતો ત્યારે ? પણ આજે કોનો ડર છે ? ફેંકી દો એ ડરને ! જેને તરવું છે એને તો ડર છોડીને એક વાર ઝંપલાવવું જ પડે છે.

–ભગવાનદીન

                           ===============

આ મંદિરને શું થયું?

પાનું: 8

હું અમદાવાદમાં રહેવા આવ્યો ત્યારે નેહરુ પુલ તાજો બંધાયેલો હતો. એ ગામનું નાક હતું. ગર્વ સાથે હું એની ઉપર સાઇકલ ચલાવતો, ઉપરથી સાબરમતીનાં પાણી જોતો. જૂના-નવા શહેરની વચ્ચે એ વજ્રકાય સેતુ, આધુનિક ભગીરથ વિદ્યાનો એ ચમત્કાર, અહોભાવ સાથે નિહાળતો.

નેહરુ પુલને વીસ વર્ષ પણ પૂરાં થયાં નથી, ત્યાં પુલ પર તિરાડો પડેલી જણાઇ છે. વીસ વર્ષનું યુવાન સ્થાપત્ય ઘરડું થઇ ગ્યું ! જે પુરુષાર્થનું સ્મારક હતું, તે નબળાઇનો પુરાવો બન્યું. આ કરુણ સ્થિતિનું શું કારણ?

આજની જાહેર બાંધકામની કૃતિઓ તો આધુનિક ભારતનાં મંદિરો છે, એવું નહેરુજી કહેતા. તો આ મંદિરને શું થયું? આ આધુનિક મંદિર વીસ વર્ષ પણ સમારકામ વગર ન ટકી શકે ? શું આ આપણી પેઢીનો સંકેત હશે? આપણા છીછરાપણાનું, બેધ્યાનપણાનું પ્રદર્શન હશે ?

હજી નેહરુ પુલ પર ચાલું છું, સાઇકલ ચલાવું છું. પણ હવે હ્રદયમાં ગૌરવ નથી, આનંદ નથી. પુલની બાજુમાં એનું નામ પોકારતી શિલા તરફ હવે હું જોતો નથી. હવે ફક્ત સામે કાંઠે બને તેમ જલદી પહોંચવાની ઇચ્છા રહે છે.

–ફાધર વાલેસ

                           ====================

 તે ચૂકવીને આવીશ

પાનું: 9

મારા પિતાજી ગુજરી ગયા, તે વખતે મારાં બાને મેં કહ્યું, હવે તમે આંબલા આવો; અહીં એકલાં રહેવું નહીં ફાવે.

બા કહે :હજુ અહીં રહેવું પડે તેમ છે. તારા બાપુજી દાણાવાળાની દુકાનેથી જે કાંઇ લાવતા. તેમાં 70-80 રોપિયા ચૂકવવાના બાકી છે; તે ચૂકવીને હું આવીશ.

મેં કહ્યું,એ કઇ મોટી વાત છે? હું સાંજે એની દુકાને જઇને રકમ ભરી આપીશ.

મારી બા કહે, એમ ન થાય, એ પૈસા તો મારે જ ભરવા જોઇએ; એ તો હું વેંત કરીશ.

હું જાણતો હતો કે ઘરમાં કાંઇ નથી, મારા બાપુજીને 20-22 રૂપિયા પેન્શનમળતું. એમાં પોતાનું ચલાવતા ને દીકરીઓ-ભાણેજડાંને ટાણેટચકે સાચવતા. મેં કહ્યું, બા, તું ક્યાંથી ભરીશ? મરનારના વારસ તરીકે આ બધું દેણું હું ભરી આપીશ.

બા બોલ્યાં, તું વાર્સ, ને ભરે તે વાત સાચી. પણ આ તો હું જ ભરીશ. તું માથાઝીક ન કર.

તે ન જ માન્યાં. ત્રણ મહિને દેણું ભર્યું. કેવી રીતે કમાયાં હશે? દળણાં દળ્યાં હશે?અણી બાંધી હશે ? ભગવાન જાણે ! પણ પોતાની જાતકમાણીથી દેણું ભર્યું;પછી જ આંબલા આવ્યાં.

                           =================

ભગવાં ઉતારવાં પડશે !

પાનું:10

આશ્રમના શરૂઆતના દિવસોની વાત છે. ત્યાં સ્વામી સત્યદેવ આવ્યા. દેશની આઝદી માટે બાપુ જે કાર્ય કરી રહ્યા હતા, તે જોઇ તેઓ બહુ પ્રસન્ન થયા. એક દિવસ સ્વામીજી બાપુ પસે જઇ કહેવા લાગ્યા, હું આપના આશ્રમમાં દાખલ થવા માગું છું.

બાપુ કહે, બહુ સારું. આશ્રમ તમારા જેવાને માટે જ છે. પણ આશ્રમમાં દાખલ થાઓ એટલે આપને આ ભગવાં કપડાં ઉતારવાં પડશે. આ સાંભળીને સ્વામી સત્યદેવજીને ઘણો આઘાત લાગ્યો. ગુસ્સે થયા. પણ બાપુ આગળ પોતાનું દુર્વાસારૂપ બતાવી શકતા નહોતા. તેમણે કહ્યું,એ તો કેમ બને? હું સંન્યાસી છું ને?

બાપુએ કહ્યું, હું સંન્યાસ છોડવાનું નથી કહેતો . મારું શું કહેવું છે તે બરાબર સમજી લો.

પછી બાપુએ તેમને શાંતિથી સમજાવ્યું,આપણા દેશમાં ભગવાં કપડાં જોતાં જ લોકો તે ઓઢનારની ભક્તિ અને સેવા કરવા મંડી પડે છે. હવે આપણું કામ સેવા લેવાનું નહીં, સેવા કરવાનું છે. આપણે લોકોની જેવી સેવા કરવા માગીએ છીએ તેવી સેવા તેઓ તમારાં આ ભગવાંને લીધે તમારી પાસેથી નહીં લે. ઊલટા તમારી સેવા ક્રવા દોડશે. ત્યારે જે વસ્તુ  સેવ કરવાના આપણા સંકલ્પની આડે આવે, તે કેમ રાખીએ ? ભગવાં છોડવાથી સંન્યાસ ઓછો જ છૂટે છે?

સત્યદેવને વાત સમજાઇ તો ખરી, પણ ગળે ન ઊતરી. મારી પાસે આવીને કહેવા લાગ્યા, આ તો મારાથી નહીં બને. જે વસ્ત્રો મેં સંકલ્પપૂર્વક ગ્રહણ કર્યા છે, તે છોડી નહીં શકું.

–કાકા કાલેલકર

                           =================

કર્મ પરથી જ

પાનું:11

જે માણસ કોઇ પણ પ્રાપંચિક દુ:ખથી ડરતો નથી, કોઇ વસ્તુ ઉપર જેને આસક્તિ નથી, તેને હું બ્રાહ્મણ કહું છું. બીજાએ દીધેલ ગાળો, વધ, બંધ વગેરે જે સહન કરે છે, ક્ષમા જ જેનું બળ છે, તેને હું બ્રાહ્મણ ગણું છું.

જન્મથી કોઇ બ્રાહ્મણ થતો નથી કે અબ્રાહ્મણ થતો નથી. કર્મથી જ બ્રાહ્મણ કે અબ્રાહ્મણ થાય છે. ખેડૂત કર્મ વડે થાય છે,ચોર કર્મ વડે થાય છે,  સિપાઇ કર્મથી થાય છે અને રાજા પણ કર્મ થી જ થાય છે. કર્મથી જ આ જગત ચાલે છે.

–ગૌતમ બુદ્ધ

=====================

પાનું:  12

એને ઘસઘસાટ ઊંઘ આવે છે. એ સૂવ લાગ્યો કે ઊંઘતાં એને વર નથી લાગતી; ઊંઘી રહ્યો કે ઊઠતાં વાર નહીં. ભોજ્નમાં એને સ્વાદ આવે છે. ખાધું-પીધું  એને બરાબર હજમ થાય છે. એને કામ કરવાનો ઉમંગ રહે છે.પોતાનુ6 કામ કરતાં કરતાં એ બીજનું યે કામ કહેતંવેંત કરી દે છે, તેમાંથે હરખ પણ મેળવે છે. એ ચાલે છે ત્યારે જાણે અદ્ધર ઊડતો ચાલે છે; એ ટેકરી જુએ છે—ને દોટ મૂકીને ચઢી જાય છે, ઝાડ દીઠું કે કોઇ ઊંચી ડાળે જઇને બેસે છે, નદી દેખીને ઝંપલાવે છે. એનું લોહી એવા ઉછાળા મારે છે. ક્યારેક ઉજાગરો થયો, તો તેની ખોટ એક જ ઊંઘે પૂરી થઇ જાય છે. મુશ્કેલ કામ પહેલું હાથ ધરવાનો ઉમંગ એને રહે છે; પછી અશ્ક્ય લાગે તેને પહોંચી વળવા એ મથે છે. મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતાં એ થાકતો નથી. એને નિષ્ફળતાનો ભય નથી, હાંસીનો ડર નથી. એ ક્રોધ નથી કરતો, ફરિયાદો નથી કરતો, વગોણાં નથી કરતો. બીજાંને કદર કરવી એને ગમે છે.

એને તમે મળ્યા છો કોઇ વાર ?

–નાનુભાઇ દવે

                           =================

શિક્ષણનું ખરું કામ

પાનું: 13

ભણાવવું એટલે શું? ભણાવવું એટલે જ્ઞાન આપવું અને સાથે મરદાનગી આપવી. આજે શિક્ષણનું મુખ્ય કામ અન્યાય સામે લડવાનું શીખવવાનું છે. આપણા શિક્ષણમાંથી, સાહિત્યમાંથી, એવી તાકાત જન્મવી જોઇએ  કે જેથી સામન્ય માણસ ઊઠીને ઊભો થાય અને અન્યાય-નિવારણ માટે લડત આપે. શિક્ષણનું ખરું કામ અ છે: ભાણેલો માણસ શૂરવીર હોય. સેવ પણ એને માટે જ છે: સેવામાંથી મરદાનગી પ્રગટ થવી જોઇએ, સામાન્ય માણસમાં નૂર પ્રગટવું જોઇએ.

શિક્ષણ ખાતર શિક્ષણ નહીં, સાહિત્ય ખાતર સાહિત્ય નહીં, સેવ ખાતર સેવા નહીં. તે ત્રણેયમાંથી શક્તિ પ્રગટવી જોઇએ, માણસ બેઠો થવો જોઇએ. આવી તાકાત જો ન નીપજતી હોય, તો શિક્ષણ-સાહિત્ય-સેવા બધું નકામું.

–મનુભાઇ પંચોળી

==============

સીન

કિ અપને હી લિએ જીના કભી જીના નહીં હોતા, ન ઝેલે વજ્ર જો મર્દકા સીના નહીં હોતા.

–‘શૈલેષ’ મટિયાની

                           =====================

નીંભાડો મારા નાથનો

પાનું: 14

નીંભાડો ખડકાણો મારા નાથનો,

માંહીં ઓરાણાં તમામ:

નાનાં ને મોટાં, નીચે-ઉપરે

ઠાંસીને ભરિયાં છે ઠામ.

લાગી રે લાગી આ ઝાળું આગની,

એના તમે કરી લ્યોને સંગ;

ચારે રે દિશાથી તાપને નીતરો,

જોજો—એક્કે કાચું રહે નહિ અંગ…

આયખું ઉજાળો તપીને ટેકથી,

જોજો ભાઇ, ખૂટી નવ જાય હામ !

ફૂટયાં તે દી કહેવાશે ઠીંકરાં,

કોઇ નહિ કહેશે તમને ઠામ.

નીંભાડો ઉખાળી લેશે પારખાં,

 છાપ દેશે છાતીને મોઝાર;

ઝીલીને રુદિયામાં એની છાપને

પહોંચવું દુનિયાને દુવાર.

કાળે રે ઉનાળે તરસ્યું ટાળવી

શોષી સ્ઘળા તાપ;

ભીતરની ભીનાશું, ભાઇ, નવ મૂકવી—

પડે ભલે તડકા અમાપ….

–જયંતીલાલ સો. દવે

==================

 

દેશપ્રેમ—દેખાડાની ચીજ?

પાનું: 15

15મી ઑગસ્ટ આવે ત્યારે જ શું દેશપ્રેમ એની સુષુપ્ત અવસ્થામાંથી થોડીક ક્ષણો માટે બહાર આવે? પછી પાછો કુંભક્ર્ણ બની નસકોરાં બોલાવવા માંડે ? દેશપ્રેમ શું માત્ર એક ક્ષણભંગુર આવેશથી થતો ટૂંકજીવી વિસ્ફોટ છે?

દેશભક્તિ તો એક નાગરિકના જીવનના તાણાવાણા સાથે વણાઇ ગયેલી લાગણી છે. એ સ્વાભાવિક છે, પ્રશાંત છે; ઉછાંછળી નથી, બનવટી અને દંભી નથી. તમે રોજી રળવા જે કામ કરતા હો, એમાં નિષ્ઠાપૂર્વક મહેનત કરતા હો, કામચોરી ન કરતા હો, ખૂણા કાપતા ન હો, લાંચરુશ્વતથી દૂર રહેતા હો, તો તમે દેશભક્ત છો. તમારા અંગત જીવનમાં સત્યનો આદર કરવા, કોઇ લઘુતમ મૂલ્યોને આધારશિલા બનાવવા, નમ્રતા, પ્રેમ, સહનશીલતા, સંતોષ, સંવેદના જેવા મનુષ્યત્વના પાયાના ગુણો કેળવવા તમે નિષ્ઠાવાન પ્રયત્નો કરતા હો, તો તમે સાચા દેશભક્ત છો.

’કૂપમંડૂક’

                     =======================

રાક્ષસ બન્યા શી રીતે ?

પાનું: 16

છેલ્લાં  સાઠ વરસથી મારા મનમાં આ દેશ અંગે એક પ્રશ્ન ઘોળાતો રહ્યો છે. મારો સવાલ એ છી કે આટલી ઊંચી આધ્યાત્મિકતાનો જે ભૂમિમાં વિકાસ થયો, ત્યાંનો મનુષ્ય આટલા લાંબા કાળ લગી ગુલામ કેમ રહ્યો ?

એની સાથે જ બીજો સવાલ પણ મારા મનમાં જાગ્યો હતો તે આ છે: આપણાં પુરાણોમાં એવું કેમ જોવા મળે છે કે શક્તિ હંમેશાં રાક્ષસો પાસે હતી, હવે ઇન્દ્ર તો છે દેવોનો રાજા, છતાં એ યુદ્ધમાં કાવાદાવા કરે છે. પણ સામે વૃત્ર રાક્ષસ છે, છતાં સીધી રીતે જ યુદ્ધ કરે છે. અને દાવપેચ છતાંયે હારે છે તો ઇન્દ્ર જ.

તો દેવતાઓની હાલત એવી કેમ? દેવો આટલા બધા શક્તિહીન અને રાક્ષસો આટલા શક્તિશાળી –એમકેમ? એનો જવાબ ખોળતાં ખોળતાં માર ધ્યાનમાં આવ્યું કે જે બધા રાક્ષસો હતા, એ તપસ્વી હતા. રાવણનું તો એટલી હદ સુધીનું વર્ણન આવે છે કે તપ કરતાં કરતાં નવ નવ મસ્તક તો એણે ઉતારીને ધરી દીધાં અને દસમું ઉતારવા પણ તૈયાર થઇ ગયો હતો. આમ આ બધા રાક્ષસો ભારે મોટા તપસ્વી હતા. પણ તો પછી એ રાક્ષ્સ બન્યા શી રીતે ? રાક્ષસ બન્યા એ કારણે કે તપથી મ્ળેલી શક્તિનો ઉપયોગ એમણે  ભોગ માટે કર્યો.

જે તપસ્વી હતા તે ભોગી થઇ ગયા. તપસ્વીનું પતન થાય છે ત્યારે એ વચ્ચે ક્યાંય અટકતો નથી-જઇને સીધો દાનવ બને છે. અને દાનવોની કોઇ જુદી જાતિ હોતી નથી. પ્રહ્ લાદનો બાપ દાનવ હતો, કૃષ્ણનો મામો દાનવ હતો. દાનવ રાવણ પણ એક ઋષિનો પુત્ર હતો. આમ આ જે દાનવો હતા તે બધા આપણા જ સગાસંબંધી હતા.

–દાદા ધર્માધિકારી

                           ==================

ઢગલેઢગલા

પાનું: 17

આપણા દેશની વિદ્યાપીઠો તો હરતી-ફરતી હતી. કબીર, નામદેવ, તુલસીદાસ, ચૈતન્ય વગેરેના અસંખ્ય ભક્તો ગામેગામ ફરતા અને, વેપારીઓ જેમ ગામેગામ ફરીને લોકોને પોતાનો માલ પહોંચાડે છે તેમ, તેઓ ‘ઉપનિષદ’ વગેરે બ્રહ્મવિદ્યા લોકોના કાન સુધી પહોંચાડતા.

માલ બનાવવાનું કામ ‘વેદો’થી માંડીને રવીંદ્રનાથ સુધી થયું. એટલો બધો માલ બની ગયો છે કે તેના ઢગલે ઢગલા પડ્યા છે અને તે ખપતો નથી. તો આપણું કામ ગામેગામ જઇને આ જ્ઞાન ખપવવાનું છે. બુદ્ધ-ઇશુ-કૃષ્ણથી ગુરુદેવ-રામકૃષ્ણ-વિવેકાનંદ જેવા સંતોએ જથ્થાબંધ બનાવેલી માલસામાન લઇને હું ગામેગામ જઇ તેનુ6 છૂટક વેચાણ કરું છું.

–વિનોબા ભાવે

                           ===================

પારસમણિ

પાનું: 18

એક બાળકે મને કાગળ લખ્યો છે તેમાં એ પૂછે છે: પારસમણિ ખરેખર હોય છે ખરો? કહે છે કે પારસમણિ જેને અડકે તે વસ્તુ સોનાની થઇ જાય; પણ લોઢાનું સોનું કોઇ દિવસે બને ખરું?

એનો જવાબ આપું છું. બધાએ કોયલો તો જોયો છે. હવે એ કોયલો જમીનમાં ખૂબ ઊંડે દટાઇ જાય અને તેના ઉપર પાવાગઢ જેવો પર્વત પડે, તો શું થાય તે જાણો છો? એ કોયલાનો જ હીરો બની જાય !

પણ કોઇને થશે કે જમીનમાં દટાઇ ગયેલો કોલસો હીરો બની જાય છે તે કાંઇ આપણે જોઇ શકતા નથી. તો એ મુશ્કેલીનો જવાબ ફ્રાંસ દેશના એક રસાયણશાસ્ત્રીએ આપ્યો છે. લાવોઝીર એનું નામ. એણે કોયલાની ભૂકી લઇને ખુઉબ ગરમ ધાતુમાં નાખીને પછી યંત્ર વડે એકદમ તેના ઉપર પેલા પર્વતના જેટલું ભારે દબાણ કર્યું. પરિણામે નાની નાની હીરાની કણીઓ બંધાઇ ગઇ ! એટલે કોયલાનો હીરો બને છે. એ નક્કી થયું.

જોકે ખરો પારસમણિ તો અપણા અંતરમં રહેલો છે. આપણી પોતાની અંદર જ એવી કોઇક વસ્તુ રહેલી છે કે જેના સંબંધમાં આપણે આવીએ, તો આપણે પોતે જેવા હોઇએ તે મટી જઇને જુદા જ બની જઇએ.

પોતાની અંદર રહેલો આ પારસમણિ ઘણાને હાથ લાગતો નથી. કેટલાકને કોઇ ગુરુમાં કે મહાપુરુષમાં એ પારસમણિ મળી આવે છે. એવાને પરસ (સ્પર્શ) થતાં આપણું જીવન બદલાઇ જાય છે.

ભગવાન એક એવા પારસમણિ છે કે, જો કોઇ એને અડકે—અરે, એને અડકવાનો વિચાર પણ કરે—તો એવા માણસમાં ફેરફારો થવા લાગે છે  અને આખરે માણસ પોતે એ અસલ પારસમણિ જેવો બની જાય છે !

–અંબાલાલ પુરાણી

                           ====================

તપનો સવાલ નથી

પાનું: 19

તપ કરાવાનું હું નથી કહેતો. ધોતિયું પહેરતા હો તો લંગોટી પહેરવા માંડો, એમ હું નથી કહેતો. આવા તપનો પ્રભાવ પાડીને લોકો પાસે આપણી વાત મનાવી લેવામાં હું નથી માનતો.

આપણે તો આપણા વિચાર સમજાવીને લોકો પાસે કામ કરાવવું છે. તેમ છતાં આપણા આચારની લોકમનસ પર અસર પડતી જ હોય છે. આપણા વર્તનમાં સભ્યતા હોય, આપણામાં પ્રામાણિકતા હોય, આપણા  હિસાબકિતાબમાં ચોખ્ખાઇ હોય… આ બધા કોઇ સંત-મહાત્માના જ ગુણો નથી, પણ સામાન્ય નાગરિકના ગુણ છે. આ ગુણો આપણામાં હોવા જ જોઇએ. આમાં તપનો કોઇ સવાલ નથી.

—જયપ્રકાશ નારાયણ

                           =========================

ભાષણોમાંથી ક્યારે મુક્ત થઇશું ?

પાનું: 20

આજે મને ભાષણ કરવા માટે દોઢ કલાક સુધીનો વખત આપવામાં આવ્યો છે. પણ તેટલો બધો વખત સુધી (ભાષણ) આપવું, અને તેને તમારે પચાવવું, એ મારી સત્તાની બહાર છે. મારે જ્યાં જ્યાં બોલવાનું થાય છે, ત્યાં ત્યાં હું ટૂંકથી જ પતાવું છું.હું ત્રીસ વર્ષ સુધી ઘણું ભટક્યો છું. મેં જોયું છે કે જ્યાં અત્યંત બોલવાનું હોય છે, ત્યાં કામ કરવાનું ઘણું જ ઓછું હોય છે. માત્ર ભાષણો અને વ્યાખ્યાનોનો ખોરાક મળે છે. એમાંથી આપણે ક્યારે મુક્ત થઇશું?   

પરિષદો અને ભાષણો, એ બધાંથી હું થાક્યો છું. કાર્ય કરવા જે મનોબળ જોઇએ, તે નહીં હોવાથી પરિષદો મેળવીએ છીએ. આપણે માટે હવે પરિષદો ભરવાનો કાળ ગયો છે અને કંઇક કરી બતાવીને છાનામાના બેસી જવાનો કાળ આવ્યો છે. કારણ કે એવું કાર્ય કરી બતાવ્યા પછી જે કાંઇ બોલાશે, તેની અસર લોકો ઉપર જુદી હશે.આપણે ભાષણો કરવામાં આપણી સામગ્રી લગભગ સાવ વાપરી ચૂક્યા છીએ. આપણા કાનને કે આંખને ખોરાક મળે, એ જ કંઇ પૂરતું નથી. આપણા હાથપગ પણ ચાલવા જોઇએ.

–મો.ક.ગાંધી

[1916માં સુરત, કાશી, મદ્રસ, અમદાવાદ અને મુંબઇ આપેલાં ભાષણોમાંથી]

                           =========================

માઇક પરથી વહેતો ત્રાસવાદ

પાનું: 21

ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદના અધિવેશનમાં શ્રોતાઓના ચહેરા પર લીંપાયેલો અણગમો, થાક અને કંટાળો સાહિત્યકારો વાંચી શકે તોય નિર્દયપણે બોલ્યે રાખે છે. ક્યારેક શ્રોતાઓને બિલકુલ ન સમજાય તેવી ભાષામાં બોલીને તેઓ વિદ્વાનમાં ખપવા ધારે છે. સામે બેઠેલાઓની દયા ખાધા વગર માઇક્રોફોન પરથી ત્રાસવાદ વહેતો જ રહે છે.

આ ત્રાસવાદ સામે શ્રોતાઓ સવિનય અસહકાર શી રીતે કરી શકે? નિયત સમયે સભા શરૂ ન થાય તો પાંચ-સાત મિનિટ રાહ જોઇને સભાસ્થળ છોડીને ચાલ્યા જવાનું પગલું યોગ્ય છે. આજનો માણસ ત્રણ ત્રણ કલાક્ની સભાઓ શ માટે વેઠે? લાંબાલચક કાર્યક્રમમાં એક વાર ફસાઇ ગયેલો ભોળો શ્રોતા બીજી વાર સભામાં જવાનું સાહસ કરતો નથી. આમ દિવસેદિવસે સુજ્ઞ શ્રોતાઓની સંખ્યા સંકોચાતી જાય છે. ક્રિકેટમાં જેમ ‘વન-ડે- મેચ’નો પ્રારંભ થયો છે, તેમ એક ક્લાકની સભા શરૂ થાય તે ખૂબ જરૂરી છે.એવી સભામાં ત્રણ મિનિટની પ્રાર્થના અને ત્રણ મિનિટની સ્વાગત-વિધિ પછી મુખ્ય વક્તાને મિનિટ મળે, અને પ્રમુખ દસેક મિનિટમાં સમાપન વક્તવ્ય આપે. આવી ‘સાઠ મિનિટીય સભા’ઓની ફૅશન શરૂ થવી જોઇએ. એક  સારી સભાનું આયોજન કરવું એ પણ એક કળા છે.

—ગુણવંત શાહ

                     ================================

ચિંતન-કણિકા

પાનું: 22

આપણા ઉપાસનાના મંત્રમાં આવે છે: સુખકરને નમસ્કાર, કલ્યાણકરને નમસ્કાર. પણ આપણે તો સુખકરને જ નમસ્કાર કરીએ છીએ, કલ્યાણકરને હંમેશાં નમસ્કાર કરી શકતા નથી. કલ્યાણકર તે કંઇ કેવળ સુખકર જ નથી હોતું, તે દુ:ખકર પણ હોય છે.

આ પૃથ્વી પર આવીને જે મનુષ્યે દુ:ખ ન જોયું, તેને ઇશ્વર તરફથી તેનો પૂરો હિસ્સો ન મળ્યો, તેનું ભાથું ઊણું રહી ગયું સમજવું. જગતમાં આપણે ભાગે જે સુખ આવે છે, તે પણ શું બરાબર હિસાબસર આવે છે?ઘણી વાર આપણે ગાંઠથી જે દામ ચૂકવીએ છીએ તેના કરતાં વધારે ખરીદ કરી બેસતા નથી?પણ ત્યારે તો આપણે કદી એવો વિચાર કરવ નથી બેસતા કે આપણે  એને લાયક છીએ કે નહીં. તો ન્યાય-અન્યાયનો વિચાર શું માત્ર દુ:ખને વખતે જ મેળવવાનો? બરાબર હિસાબસર તો જીવનમાં કોઇ જ વસ્તુ આપણને મળતી હોતી નથી.

***************

આપણા ચારિત્ર્યમાં એવી એક સ્વાભાવિક શક્તિ હોવી જોઇએ, જેથી આપણું જે હોય તેટલું અનાયાસે આપણે ગ્રહણ કરીએ, અને જેટલું ત્યાજ્ય હોય તેટલું વિના ક્ષોભે ત્યાગી શકીએ.

આપણે એવી રીતે ચાલવું જોઇએ કે સંસાર કોઇ વાર એવું ન કહેવા પામે કે, તારી પાસેથી છીનવી લઇશ; પણ આપણે જ કહી શકીએ કે હું ત્યાગ કરીશ. એ ત્યાગ દ્વારા આપણે દરિદ્ર થઇ જઇશું, એવું માનવાનું નથી.પૂર્ણતર રીતે પામવાને માટે જ આપણો એ ત્યાગ હોય છે. ત્યાગ એ શૂન્યતા નથી-અધિકારની પૂર્ણતા છે. સગીર જ્યારે સંપત્તિનો પૂરો અધિકારી નથી હોતો, ત્યારે દાન કે વેચાણ કરી શકતો નથી. તે વખતે તેને માત્ર ભોગનો ક્ષુદ્ર અધિકાર હોય છે- ત્યાગનો મહાન અધિકાર હોતો નથી.

****************

રોજ-રોજ અપણી ઉપાસનામાંથી આપણે માગી હતી શાંતિ.પરંતુ શાંતિ માગીએ એટલે શાંતિ મળી જતી નથી. તેના કરતાં બીજું ઘણું વિશેષ ન માગીએ, તો શાંતિની પ્રાર્થના પણ વિફળ જાય છે. દર્દી જો શાંતિ જ માગે—સ્વાસ્થ્ય ન માગે, તો શાંતિ પણ પામતો નથી, સ્વાસ્થ્યપણ પામતો નથી. આપણને એકલી શાંતિથી નહિ ચાલે, પ્રેમ જોઇશે.

રવીન્દ્રનાથ ઠાકુર (અનુ. નગીનદાસ પારેખ)

                           ===================================

અક્ષતદાણા

પાનું: 24

ઇટલીના મિલાનો શહેરમાં વિશ્વવિખ્યાત દેવાલય બાંધતી વખતે કેટલીક મૂર્તિઓ એવી ઊંચી ને ભિડાતી જગ્યાએ મૂકવાની હતી કે કોઇની નજર ત્યાં સુધી ન પહોંચી શકે. તો પણ શિલ્પકાર પોતાના કામમાં લીન થઇને એક-એક રેખામાં ને મરોડમાં પોતાની કલા ઠાલવીને મૂર્તિઓ કોતરતો હતો. એક મિત્રે એ જોઇને ટીકા કરી : આ મૂર્તિ પર કોઇની નજર સરખી યે પડવાની નથી, તો પછી એની પાછળ આટલી બધી મહેનત કેમ ઉઠાવો છો? ઝટ પતાવી દેશો તો ત્યાં તો ચાલશે.

શિલ્પીએ મૂર્તિમાંથી આંખ ઊંચી કર્યા વગર જવાબ આપ્યો :’ મારી કૃતિ છે એટલે શ્રેષ્ઠ જોઇએ- પછી ભલે કોઇ એ જુએ કે ન જુએ. હું તો જોઉ છું. અને બીજું કોઇ નહિ,, તો ભગવાન તો એ જોશે જ ને?

મારી કૃતિ છે, એટલે શ્રેષ્ઠ જોઇએ – એ કલાકારનો આદર્શલેખ છે અને જીવનઘડતરનો અગ્રસિદ્ધાંત છે. મારે હાથે કાચું કામ નહીં શોભે. મારી મર્યાદાઓ તો છે જ; પણ એમાં રહીને મારાથી જેટલું સારામાં સારુંકામ થઇ શકે એટલું કરવાનો હંમેશ મારો આગ્રહ રહેશે.

લોકો મારું કામ જુએ કે ન જુએ, મને શબાશી આપે કે ન આપે, તો યે હું સંપૂર્ણ નિષ્ઠાથી મારું એ કામ કરતો રહીશ.

પૂજામાં દેવમૂર્તિને ચોખા ચડાવે છે. એ ચોખાના દાણા અખંડ, અક્ષત હોવા ઘટે.સો સારા દાણા ભેગો એક તૂટેલો હોય તો ‘ચાલશે’ એમ માને તે સાચો પૂજારી નથી. આપણું જીવન પણ એક યજ્ઞ છે. દિવસે દિવસે, દાણે દાણે હ્રદયમંદિરમાં બિરાજતા અંતર્યામીના ચરણની આગળ અપણું એક એક કાર્ય આપણે અર્પણ કરતા જઇએ છી. એવું એકીક કાર્ય વિશુદ્ધ, શ્રેષ્ઠ, અક્ષત રાખવાનો જેને દિલથી આગ્રહ હોય, તે સાચો જીવનપૂજારી છે.

                     ============================

પ્રાર્થના કરીશ કે—

પાનું:25

અનાગત ભ્વિષ્યકાળમાં મારાં લખાણનું મૂલ્ય રહેશે કે નહિ એનો હું વિચાર કરતો નથી. તેનું આયુષ્ય જો પૂરું થઇ જય તો તે એક જ કારણે પૂરું થઇ જશે—કે તેના કરતાં વધારે વિશાળ, વધારે સુંદર, વધારે પરિપૂર્ણ સાહિત્યના સર્જનમાં તેના હાડપિંજરની જરૂર પડી હશે. હું તો આ વિશે દુ:ખ ન કરતાં  ઊલટો પ્રાર્થના કરીશ કે મારા દેશમાં મારી ભાષામાં, એવું મહાન સાહિત્ય જન્મ પામો કે જેની તુલનામાં મારાં લખાણ તુચ્છ લાગે.

—શરદચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય

                     ============================

ચૉરાનો પોકાર…

પાનું: 26

એક ગામડાની અંદર જતાં જોયું કે ચૉરો પડી ગયો છે, દીવાલો ફસકી પડી છે, ઠાકરદ્વારો ઊપડી ગયો છે. સવારસાંજ દીવાપ્રગટતા નથી.ઝાલરનો નાદ બંધ પડ્યો છે. નિર્જન, નિ:સ્તબ્ધ અને ગંભીર એ દેવાલય કે લોકાલય કે કોઇ અબોલ આર્તવાણી વડે ગામડિયા દેવને-ઠાકર મહારાજને-સાદ કરી રહ્યું છે.

માટીની દીવાલો તો ભાંગે; પરંતુ ચૉરો માટીની દીવાલો ને છાપરું નથી. એના પરમાણુ-પરમાણુએ ગામનો ઇતિહાસ પડ્યો છે, જમાનાઓનું લોકજીવન વીંટળાઇ રહ્યું છે. શૂરવીરો આંહીં કસુંબો લેતા. ચારણ કોણી સુધી બાંયો ચડાવીને ગોઠણભેર થઇને શૌર્યનાં યશોગાન ગાતો. પંચાયત મળતી ને ઠાકરમા’રાજની સાખે નિર્મળ ન્યાય તોળાતો. સાધુસંતો આંહીં ઊતરતા. મુસાફરોની આ ધર્મશાળા અને અમલદારોનો આ ઉતારો. ચોકીદારોની આ ચાવડી, જ્યાં બેઠાં બેઠાં ગામમાં કૂતરું દાખલ થાય તેની પણ ખબર રાખી શકાતી. અને ભજનધૂનન પડઘા આંહીં હજુ યે બોલે છે.

આજ ચૉરો ભાંગી પડ્યો છે. અકસ્માત નથી. હૈયામાં પડેલા ચૉરાના પાયા લોકોએ કાઢીને ફેંકી દીધા. પંચાયતો અદૃશ્ય થઇ, યશોગાન બંધ પડ્યાં, લોકજીવનના કલ્લોલ અટકી ગયા; ઠાકર મહારાજનું આસન લોકોના હ્રદયમાંથી ઊખડી ગયું. પછી જ ચૉરો ખળભળ્યો.

એ દેવાલયમાં ઠાકર મહારાજ પાછા લાવવા હોય તો અક્કેક આદમી ગારાનું ગાદળું લઇ આવે ને ચણતર ચણે, પરંતુ ઠાકરદ્વારની મરામત પહેલાં લોકોનાં હ્રદયમાં થવી જોઇએ. લોકોને જૂના જીવનની કકડીને ભૂખ લાગવી જોઇએ.

જન્મભૂમિ આજે નાની નાની નદીઓને કિનારે ઊભી ઊભી, ગારાનાં ઝૂંપડાંના જૂથની અંદરથી ડોકિયાઅં કરતી, નાસેલાં સંતાનોને બોલાવે છે. એ સાદ કોઇ સાંભળે છે?

—ઝવેરચંદ મેઘાણી

              ==========================================

મોતીની ઢગલીઓ

પાનું:27

સોરઠની રમ્યભૂમિમાં કાઠી સંસ્થાનો વેરાયેલાં પડ્યાં છે. મોતીના દાણાની નાની-નાની ઢગલીઓ કરી હોય એવી જુક્તિથી કાઠી ગામડાંઓનાં જૂથ વહેંચાઇ રહેલાં છે. ભગદારો અક્કેક પ્રિય ગામડાને નાને-નાની રાજધાની બનાવીને બેસી ગયા છે. આ નરેશોને હરકોઇ મળી શકે, માગણી કરતાં અચકાય નહિ અને ઠપકો દેતાં ન હેબતાય, પ્રજાની વચ્ચોવચ્ચ રહેવાનુ, પ્રજાની શરમ પહોંચી શકે.

હડાળામાં મહેલાતો નથી, માટીના મકાનો છે. રેતાળ ચોગાનની અંદર આખી રાત ભજનોની ધૂન જામે. કોઇ-કોઇવાર વડિયેથી ‘કાકાબાપુ’ પધારતા. બંને બાપુઓ ગામના પટેલીયાની સાથે દાંડિયારાસ રમે.

નવા યુગનાં ઉજળાં કિરણો એકાદ-બે ઠેકાણે પ્રવેશ્યાં છે. ભાયાવદરના તરુણ રજકુમાર હમણાં પરણ્યા. સુજ્ઞ ભાયાબાપુને આંગણે આડે દિવસે દારૂનો છાંટોય હોય ? પરંતુ એમણે વિવાહને પણ વિશુદ્ધ રાખ્યો ! અનેક સ્વજનો આવતાં અટકી ગયેલાં, હજુયે કંઇક સગાં મેણાં દેતાં હશે. પણ ભાયાબાપુને ઘેર ભ્રષ્ટાચાર ન  સંભવે—ન દારૂ કે ન નાચનારીઓ.

—ઝવેરચંદ મેઘાણી

[1922માં ‘સૌરાષ્ટ્ર’ સાપ્તાહિકમાં પ્રગટ થયેલ બે લેખ]

                     ============================

રહસ્ય

પાનું: 28

ચીનમાં એક જમાનામાં એક કુટુંબ વસતું હતું કે જેની નવ-નવ પેઢીઓ સુધી સસરે જતી દીકરીઓ સિવાય બીજું કોઇ જ કુટુંબીજન ઘર છોડીને ચાલ્યું ગયું નહોતું. આવા સુખી ગૃહજીવનની ખ્યાતિ ફેલાતી ફેલાતી શહેનશાહ  સુધી પહોંચી. આ વાતનું રહસ્ય જાણી લાવવા એમણે કાસદ મોકલ્યો. કુટુંબના વડદાદાજીએ લાંબો કાગળ અને પીંછી લઇને ચીની ચિત્ર-લિપિમાં અનેક શબ્દો આલેખ્યા અને પોતાનો ઉત્તર શાહી દૂતને સોંપ્યો. પછી શહેનશાહે પોતે જ્યારે એ પત્ર-ફીંડલું ઉખેળ્યું, ત્યારે તેની પર બીજું કાંઇ નહિ પણધીરજ માટેનું ચિત્ર-પ્રતીક એકસો વાર આલેખાયેલું નિહાળ્યું.

— એફ. એલ. લ્યૂક્સ

=================

આટલું જરી ભૂલશો નહીં–

પાનું: 29

તમે આગળ ઉપર હાઇકોર્ટો ધ્રુજાવો કે યુનિવર્સિટીના શિખર પર કળશ થઇને દીપી રહો, ધારાસભા ગજવો કે મોટી મોટી મેદની ડોલાવો, ભારે અફસર થાઓ કે મહાપુરુષ બની જાઓ, પણ ત્યારે આટલું કદી ભૂલશો નહીં કે-

તમે અહીં અત્યારે ભણો છો, એ એક અકસ્માત જ છે. તમે અહીં ભણો છો… ને તમારી ઉંમરના ગોઠિયાઓ ખેતરે માળા પર ચડી પંખીડાં ઉડાડે છે, શહેરનાં કારખાનાંમાં બેવડ વળી જાય છે, વીશીઓના અંગીઠા આગળ શેકાય છે, અથવા તો મુંબઇની ચોપાટી પર પગચંપી કરે છે. કોઇ અકસ્માતથી તમે એને ઠેકાણે હોત, એ તમારે ઠેકાણે હોત…તો?

આગળ ઉપર જ્યારે તમે મોટા તિસ મારખાં બની જાઓ, ત્યારે પણ આટલું આ જરી ભૂલશો નહીં. અનેક લાલચો અને પ્રલોભનો હોય, પણ પેલાં વાંદરાએ મગરને કહેલું તેમ કહેજો કે, મારું કાળજું તો, અરે ત્યાં રહી ગયું—જ્યાં પેલાં કુમળાં બાળકો ટોયાં બની પંખી ઉડાડે છે, છાપાં વેચવા ફૂટપાથ પર દોડે છે, કપરી મજૂરીમાં ઘસાઇ જાય છે.

—ઉમાશંકર જોશી

                           =========================

શ્રેષ્ઠ મિત્ર

પાનું: 30

મા મારી… શ્રેષ્ઠ મિત્ર…

બીજી મિત્રતાઓમાં કદીક સ્વાર્થનુ6 નહિ તો અપેક્ષાનું,

વાળ જેવું બારીક

પણ એકાદ કણ તો આવી જાય;

પછી ઘસરકો, ઉઝરડો, તિરાડ….

માને તો આકાશ જેટલું ચાહી શકાય,

દેવમૂર્તિની જેમ પૂજી શકાય.

પણ એ એવું કશું માગે-ઇચ્છે-વિચારેય નહિ !

એટલે જ દોસ્તની જેમ

એને ખભે કે ખોળામાં માથું મૂકી શકાય.

ઝઘડી યે શકાય.

આપણા હોઠો પરની દૂધિયા ગંધ

એની છાતીમાં અકબંધ.

એના ખોળામાંની

આપણા પેશાબની દુર્ગંધ એ સાથે લઇને જ જાય

ભગવાનની પાસે-

અને સ્વયં ભગવાન સુગંધ સુગંધ !

(ભગવાનની યે મા તો હશે જ ને ?)

—ભગવતીકુમાર શર્મા

===============

કવિનું કમ મનુષ્યના આત્માનો ઉદ્ધાર કરવાનું નથી, પણ તેને ઉદ્ધારને પાત્ર બનાવવાનું છે.

જૈમ્સ   ફ્લેચર

=========

કૃપાથી તારી–

કૃપાથી તારી, મા! દિવસ ઊગતો કાવ્ય થઇને;

તમારી ઇચ્છા એ ઉરની ધ્રુવપંક્તિ બની રહો !

—સુરેશ દલાલ

                     =======================

 

 

 

 

 

વિશે

I am young man of 77+ years

Tagged with:
Posted in પ્રેરણાદાયક લેખો
2 comments on “મોતીની ઢગલી :1 ‘અરધી સદીની વાચનયાત્રા’માંથી થોડી નમૂનાની વાનગી
  1. ભરત ચૌહાણ કહે છે:

    Saras

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 522,414 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 275 other followers

તારીખીયું
જૂન 2011
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
27282930  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: