“રઢિયાળી રાત”

Jhfour

 “રઢિયાળી રાત” માંથી થોડુંક

રઢિયાળી રાત/બૃહદ્ આવૃત્તિ/પ્રસાર

 ઝવેરચંદભાઇનું આ સંપાદન પણ સોનાનો ખજાનો છે, એમાંથી શું લેવું ને શું છોડી દેવું એ દ્વિધા છે. છતાંયે મારી અલ્પમતિ મુજબ જે વધુ ગમ્યું તે તમારી સૌની સાથે ગમતાંનો ગુલાલ કરું છું. સમયાંતરે આમ જ ઝવેરચંદભાઇ પાસે નિરાંતે પલાંઠી વાળીને બેસવાની ઇચ્છા છે.તમે સૌ સાથ આપશો ને !

 આજે ત્રીજી બેઠક છે.

 ઇતિહાસ-ગીતો

[1]પાર્વતીનાં પારખાં

 પાના:257 થી 259

 (શંકર-પાર્વતીની આ રમૂજી ઘટનામાં માનવ સ્ત્રી-પુરુષોનો સ્વભાવ આલેખાયો છે. પત્નીને એક વાર પણ પિયર મોકલવામાં મહાદેવને કેટલું વસમું લાગે છે ! ટીખળીખોર પાર્વતીની મશ્કરીને પણ એ પ્રેમાંધ દેવ પારખી ન શક્યા –પીપળાનાં પાંદડાં ગણવા ચડ્યા. ચાર દિવસની અવધી ચૂકેલી સતી ઉપર એ પતિને અવિશ્વાસ આવ્યો. પણ ભીલડીમાં લુબ્ધ થનાર એ ભોળાને ઊંચી જાતની કસોટીયે ક્યાંથી આવડે? મોચી બન્યા ! મહાસતીને મોજડીની લાલચ દીધી. જોગમાયાનો જવાબ તો સ્ત્રીજાતિને શોભે તેવો છે. એણે હિમાલય જેવા સમર્થ પિતાને આંગણે પણ પોતાના ભરથારનું અભિમાન ધારણ કર્યું.]

 પાછી પિયરીએ મેલો, મા’દેવજી

 એક વાર મૈયરીએ મેલો રે,

મારે મૈયર જાવાના કોડ રે

મુખ હરિ બોલોને, મા’દેવ !

 કેટલે દા’ડે ઘરે આવશો, પારવતી,

કેટલે દા’ડે ઘરે આવશો રે

તમારી કેટલે દા’ડે જોઉં વાટ રે

 મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

 જેટલાં પીપળનાં પાંદ રે, મા’દેવજી,

 જેટલાં પીપળડાનાં પાંદ રે

અમે એટલે દા’ડે ઘરે આવશું રે

અમારી એટલે દા’ડે જોજો વાટ રે

મુખ હરિ બોલોને, મા’દેવ !

ચડિયા પીપળડાની ડાળ રે, મા’દેવજી

 ચડિયા પીપળડાની ડાળ રે

 કાંઇ ડાળીએ ડાળીએ ફરી વળ્યા રે

કાંઇ પાંદડે પાંદડે જોઇ વળ્યા રે

 કાંઇ પાંદડાનો ના’વ્યો પાર રે

મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

ચોથે દા’ડે ઘરે આવશું, મા’દેવજી,

ચોથડે દા’ડે ઘરે આવશું રે

અમારી ચોથડે દા’ડે જોજો વાટ રે

 મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

 લીધો મોચીનો વેશ રે, મા’દેવજી,

લીધો મોચીનો વેશ રે

 કાંઇ મનસા મોજડી હાથ રે,

મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

સોળસેં સાહેલિયુંનો સાથ રે, પારવતીજી,

 સોળસેં સાહેલિયુંનો સાથ રે

 કોઇ જળ ઝીલવાને જાય રે

 મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

કરોને મોજડિયુંનાં મૂલ રે, મોચીડા વીરા,

 કરોને મોજડિયુંનાં મૂલ રે

 મારા પગમાં પે’રાવો લાલ મોજડી રે

મુખ હરિ બોલો ને,મા’દેવ !

આલું સોનાતે કેરો હાર રે,મોચીડા વીરા

તને આલું સોના કેરો હાર રે

તને આલું સોના કેરો ચૂડલો રે

 મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

 શું કરું સોનાનો હાર રે, પારવતીજી !

તારો પથરે પછાડું ચૂડલો રે

 મારે એક વાર હાટ્ડે આવ્ય રે

તારા પગમાં પે’રાવું લાલ મોજડી રે

 મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ !

એવડલી આળ્યું મ આલ્ય રે,

મોચીડા પીટ્યા ! એવડલી આળ્યું મ આલ્ય રે

 મારે ઇસવર જેવડો ભરથાર રે

 તને ચક્કર ચડાવીને મારશે રે

 મુખ હરિ બોલો ને, મા’દેવ

——————————————————————————————————-

[2]હરચંદ રાજા

 પાના:260/261

[‘આંબલાની શીતળ છાંયડી’ કહીને હરિશ્ચંદ્ર રાજાના સુખો વર્ણવ્યાં અને ત્યાર પછી ‘વેળા બહુ પડી રે’ તેનો બીજો કોઇ ઇતિહાસ ન આપતાં માત્ર કરુણરસનો ભાવ જ ઘેરો ને ઘેરો રંગી નાખ્યો છે.]

 હરચંદ રાજાને આંગણે આંબલો રે !

આંબલાની શીતળ છાંય રાજા હરચંદર

 હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે.

 હરચંદ વેચે એની મેડિયું રે,

મેડિયુંના અરીસા વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

 હરચંદ વેચે એના હાથીડા રે

હથિયુંની અંબાડી વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે.

 હરચંદ વેચે એનાં ઘોડલાં રે

 ઘોડલાંનાં વછેરાં વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે.

 હરચંદ વેચે શણગારિયા રે,

કુંવરિયાના શણગાર વેચાય રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે .

હરચંદ વેચે એની રાણિયું રે

રાણિયુંના કુંવરિયા વેચાય રાજા હરચંદર,

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી રે

ઇથી વેળા તે કેવી જાણવી રે

પોતે વેચાણા પાપી-ઘેર રાજા હરચંદર

હરચંદ રાજાને વેળા બહુ પડી

. ===================================================================

નારસંગજી

 પાના:264/265

[રાણપુરના એ દરબાર હતા. ગામનાં ઢોર લૂંટી જનાર ભીમોરાના કાઠીઓની પાછળ ચડ્યા હતા. અસલના વીરનરો યુદ્ધમાંથી ન ભાગતા. એને ફક્ત પોતાની આબરૂની જ નહીં, પણ ગામલોકની, અરે, પોતાનાં ઘોડાંની ઇજ્જતની પણ ચિંતા હતી. અને લડાઇઓ તો એમને મન મહેફિલો જેવી હતી. રણક્ષેત્રમાંય હોકા પિવાતા, કસુંબા ઘોળાતા, મીઠાઇની છાકમછોળો ઊડતી. મૃત્યુ એ રીતે મધુર લાગતું]

 ઓતરાદા બારના ઓરડા, નારસંગજી

પાછળી પરસાળે દરબાર રે, નારસંગજી !

કાળિયો ભરવાડ ઠાકોર મોરખાયો આવ્યો જો,

રાણપુરનો માલ ચોરે કાઢ્યો રે, નારસંગજી !

ઊઠો રે પારંબા બેની, સારા કોયલા પાડો જો,

 સારા કોયલા પાડી હોકા ભરો રે, નારસંગજી !

ઊઠો રે દાદુભા દીકરા રોઝી ઘોડી છોડો જો,

ચોંપેથી માંડો સેમાન રે, નારસંગજી !

દાવલશા પીર ઠાકોર સપનામાં આવ્યા જો,

 હરમતે હથિયાર બાંધો રે, નારસંગજી !

ત્યાંથી નારુભા ઠાકોર રાતોરાત હાલ્યા જો,

જઇ રિયા ભીમોરા મોઝાર રે, નારસંગજી !

ભીમોરાનો આડો કાઠી કડકાઇમાં બોલે જો,

 ભૂંડે મોઢે ભાગી તમે જાશો, નારસંગજી !

 હું રે ભાગું તો મારી ભાદરડી લાજે જો,

 લાજે મારું રાણપુર રે’ણાક રે, નારસંગજી !

 હું રે ભાગું તો મારી રોઝી ઘોડી લાજે જો,

લાજે મારાં રાણપુરનાં લોક રે, નારસંગજી !

હું રે ભાગું તો મારી અણિયાળી લાજે જો,

લાજે મારાં બુબડીનાં લોક રે, નારસંગજી !

સવાશેર અફીણ ઠાકોર કસુંબા ઘોળાવ્યા જો,

મીઠાયુંની ઊડે છાકમછોળ્યું રે, નારસંગજી !

 સવા મણ સૂતરની, ઠાકોર મોરિયું મેળાવો જો,

મોરીએ બાંધીને માલ વાળ્યો રે, નારસંગજી

===================================================================

 [4]મોરબીની વાણિયણ

 પાના:266/267

(એવોયે વખત હશે, જ્યારે વાણિયા જેવી પોચી જાત અને તેમાંયે એક અબળા, પોતાના ઉપર કુદૃષ્ટિ કરનાર રાજાને પણ કાળજે કારી ઘા પડે તેવો માર્મિક જવાબ આપીને ભોંઠો પાડતી. જીવાજી ઠાકોરે રોજ રોજ લાલચો દીધી. વાણિયાણીએ ખામોશ પકડી. પણ આખરે તો એણે રાજાની રાણીઓની, રાજ્યની અને મસ્તકની જ હરરાજી બોલાવી. ત્યારથી ઠાકોર ઘોડાં પાવા જવાનું ભૂલી ગયા.)

કૂવા કાંઠે ઠીકરી, કાંઇ ઘસી ઊજળી થાય,

 મોરબીની વાણિયણ મછુ પાણી જાય;

 આગળ રે જીવોજી ઠાકોર,

વાંસે રે મોરબીનો રાજા,

ઘોડાં પાવાં જાય. કર્ય રે,

 વાણિયાણી, તારા બેડલાનાં મૂલ;

જાવા દ્યો, જીવાજી ઠાકોર, જાવા દ્યો

, મોરબીના રાજા, નથી કરવાં મૂલ;

મારા બેડલામાં તારા હાથીડા બે ડૂલ

—મોરબી….

કર્ય રે, વાણિયાણી, તારી ઇંઢોણીનાં મૂલ;

 જાવા દ્યો, જીવાજી ઠાકોર,

 જાવા દ્યો, મોરબીના રાજા

 નથી કરવાં મૂલ;

મારી ઇંઢોણીમાં તારાં ઘોડલાં બે ડૂલ.

—મોરબી….

કર્ય રે, વાણિયાણી, તારા વાટકાનાં મૂલ;

 જાવા દ્યો, જીવાજી ઠાકોર,

 જાવા દ્યો, મોરબીના રાજા,

નથી કરવાં મૂલ;

મારા રે વાટકામાં તારું રાજ થાશે ડૂલ.

—મોરબી….

કર્ય રે, વાણિયાણી, તારી પાનિયુંનાં મૂલ

 જાવા દ્યો, જીવાજી ઠાકોર,

જાવા દ્યો, મોરબીના રાજા,

નથી કરવાં મૂલ;

મારી પાનિયુંમાં તારી રાણિયું બે ડૂલ

.—મોરબી….

કર્ય રે,

વાણિયાણી તારા અંબોડાનાં મૂલ,

જાવા દ્યો, જીવાજી ઠાકોર, જાવા દ્યો

, મોરબીના રાજા,

નથી કરવાં મૂલ;

 મારા અંબોડામાં તારું માથું થાશે ડૂલ

—મોરબી….

વિશે

I am young man of 77+ years

Tagged with:
Posted in લોક્ગીતો
One comment on ““રઢિયાળી રાત”

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  બદલો )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  બદલો )

Connecting to %s

વાચકગણ
  • 627,734 hits

Enter your email address to subscribe to this blog and receive notifications of new posts by email.

Join 275 other followers

તારીખીયું
ઓગસ્ટ 2010
સોમ મંગળ બુધ ગુરુ F શનિ રવિ
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  
સંગ્રહ
ઓનલાઈન મિત્રો
%d bloggers like this: